گیاه سورگوم شتر گیاهان زراعی

ذرت خوشه‌ای یا سورگوم با داشتن ویژگی‌هایی، چون عملکرد بالا، نیاز به مصرف کم آب، سازگاری با شرایط اقلیمی گرم و خشک و قیمت پایین از گزینه‌های مناسب کشت علوفه در شرایط کنونی است.
به گزارش خبرگزاری صدا وسیما مرکز لرستان؛ اکبری مدیر جهاد کشاورزی دورود گفت: یک کشاورز دورودی در دشت سیلا خور برای نخستین بار بخشی از اراضی خود را به کشت سورگوم اختصاص داده است.

 

امروزه سورگوم یا همان ذرت خوشه ای، ظرفیت مناسبی برای تامین خوراک دام کشور به شمار می‌رود. کشت سورگوم نیاز آبی پایینی دارد و مقاوم به شوری خاک است و به لحاظ ارزش غذایی دام با سایر علوفه‌ها برابری می‌کند.
جواد طهماسبی مدیر زراعت سازمان جهاد کشاورزی لرستان گفت: سطح زیر کشت نباتات علوفه‌ای استان ۲۲ هزار و ۲۶۵ هکتار است که این رقم شامل (یونجه، شبدر، ذرت علوفه‌ای، ماشک و خَلر و گاو دانه) با میانگین تولید ۳۳۶ هزار و ۳۳۱ تن است.
همچنین سطح زیر کشت جو در لرستان ۱۲۷ هزار هکتار با میانگین تولید ۱۵۲ هزار و ۴۰۰ تن است.
شهرستان کوهدشت بزرگترین کننده علوفه دامی در لرستان است.
سورگوم گیاهی از خانواده غلات است که در ایران ذرت خوشه‌ای نامیده می‌شود و با توجه به شباهت ظاهری این گیاه با ذرت و ارزن از نام سورگوم که یک اسم جهانی است استفاده می‌شود.
سورگوم از نظر اهمیت در بین غلات در دنیا بعد از گندم، برنج، ذرت و جو در مقام پنجم قرار دارد.
توده‌های زراعی بومی سورگوم در ایران در مناطق جنوب خراسان، سیستان، کرمان، اصفهان، یزد، گیلان، مازندران و بنادر جنوبی بطور پراکنده وجود دارد.

 

سورگوم با شرایط آب و هوایی ایران به ویژه مناطق گرم و خشک و معتدل آن سازگاری خوبی دارد. این گیاه در مقایسه با ذرت دارای سیستم ریشه‌ای افشان خیلی وسیع است که در حجم زیادی از خاک نفوذ کرده و رطوبت بیشتری جذب می‌کند. این گیاه برای رشد و نمو نسبت به سایر غلات به آب کمتری نیاز دارد. چنان‌که آزمایش‌ها نشان داده سورگوم برای تولید یک کیلوگرم ماده خشک به ۳۳۲ لیتر آب نیاز دارد در صورتی که این نیاز آبی برای ذرت ۳۶۸ لیتر، جو ۴۳۴ لیتر و گندم ۵۱۴ لیتر است.

 

رشد سورگوم در دوره خشک و کم‌آبی متوقف می‌شود و با شروع بارندگی یا آبیاری، دوباره شروع می‌شود. این گیاه رطوبت بیش از حد را نیز بهتر از سایر غلات منهای برنج تحمل می‌کند. در مقایسه با ذرت که درصورت زیادی آب در پای بوته از بین می‌رود، سورگوم در چنین شرایطی، به رشد خود ادامه می‌دهد. سورگوم تحمل خوبی نسبت به شوری آب و خاک، خشکی و مسمومیت آلومینیوم دارد.
مصرف سورگوم در خوراک طیور و دام
اصغری از کارشناسان مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان می‌گوید: ارزش غذایی سورگوم برای طیور مشابه ذرت می‌باشد، ولی به دلیل توانایی این گیاه در تولید یک سری پلی فنل‌های ناهمگن به نام تانن مصرف آن در جیره طیور محدود می‌شود. از طرفی همین ماده می‌تواند به عنوان عامل طبیعی برای عبور پروتیین و نشاسته از شکمبه باشد و ناراحتی‌های متابولیکی که از مصرف دانه‌های سریع‌الخمیر مانند جو در نشخوارکنندگان ایجاد می‌شوند با مصرف این دانه مرتفع می‌شود.

 

واریته‌های جدید سورگوم منابع خوب پروتئین و انرژی در تغذیه جوجه‌های گوشتی و سایر گونه‌های مختلف پرندگان می‌باشد. می‌توان در جیره جوجه‌های گوشتی و مرغان تخم‌گذار بیش از ۷۰‌درصد و در خوراک بوقلمون ۵۵‌درصد از ذرت را با سورگوم جایگزین کرد.

با توجه به پروفیل تغذیه‌ای سورگوم، این غله به عنوان منبع پروتئین در جیره شناخته شده و از نظر سایر ترکیبات بسیار شبیه به ذرت می‌باشد. این غله در مقایسه با ذرت، میزان چربی و انرژی کمتری داشته، اما براحتی می‌توان این کمبود را با سایر منابع انرژی مانند محصولات فرعی حیوانات یا روغن تامین نمود.

 

عدم آشنایی با سورگوم موجب عدم کشت آن شده است
به گفته محسن داوری کشاورز دورودی بسیاری از کشاورزان از سورگوم و ویژگی‌های خوب آن درکشت و برداشت خبر ندارند و همین باعث استقبال نکردن آن‌ها از کشت این محصول شده است.

 

 

بازاری برای سورگوم نیست
غلامی دیگر کشاورز دورودی می‌گوید: ذرت علوفه‌ای به راحتی خریدار دارد، اما سورگوم، چون شناخته شده نیست خریداری هم برای آن نیست و لذا کشاورزان رغبتی به کاشت این محصول ندارند و کسانی که این محصول را می‌کارند بیشتر برای خوراک دام خود استفاده می‌کنند
در طی سال‌های اخیر ارزش تغذیه‌ای سورگوم کمتر از ۱۰‌درصد ذرت در جیره‌های طیور ارزیابی شده است. اما می‌توان این غله را در جیره‌های طیور بطور کامل جایگزین ذرت نمود و با سایر اجزای خوراکی فرمول را بالانس کرد. پروفایل اسید‌های آمینه سورگوم نسبت به ذرت کامل‌تر بوده و مکمل اسید‌های آمینه کنجاله سویا شناخته شده است.
اگرچه سطح لیزین و متیونین سورگوم در مقایسه با ذرت کمتر است، اما می‌توان از نوع سنتتیک این اسید‌های آمینه، جهت مکمل‌سازی و حداقل نمودن اختلافات استفاده نمود.

جایگاه سورگوم در تغذیه انسان

خانم آزاده رحمت پور کارشناس ارشد صنایع غذایی می‌گوید: اهمیت سورگوم دانه‌ای در تغذیه انسان، دام و طیور در بیشتر نقاط دنیا به‌خوبی مشخص گردیده وارد مصرف دانه سور گوم در تغذیه انسان، تهیه نان، ماکارونی و فرآورده‌های مختلف آن می‌باشد. بسیاری از غذا‌هایی که توسط خانوار‌ها استفاده می‌شوند بر پایه غلات هستند.

سورگوم در برابر بیماری سیلیاک ایجاد مصونیت می‌کند، زیرا نسبت به سایر غلات ازنظر گلوتن که سبب ایجاد بیماری می‌شود، فقیرتر است. در فرآورده‌های غذایی غلات، عدم تحمل به گلوتن، یک حالت تغذیه‌ای جدی و رایج است.

 

 

سورگوم اساساً از نشاسته تشکیل‌شده است، که نسبت به غلات دیگر به‌آرامی هضم می‌شود، دارای پروتئین‌هایی باقابلیت هضم کم و لیپید‌های غیراشباع است و منبع مناسبی از مواد معدنی (فسفر، پتاسیم و روی) و ویتامین‌های ب کمپلکس (تیامین، ریبوفلاوین و پیریدوکسین) و ویتامین‌های محلول در چربی (D، E و K) است. علاوه بر این، بسیاری از انواع سورگوم به‌ویژه رنگ‌های قرمز، قهوه‌ای و سیاه غنی از ترکیبات فنلی، به‌ویژه داکسی انتی سیانیدین و تانن هستند که برای سلامت انسان مفید است و در شرایط آزمایشگاهی و در حیوانات، پارامتر‌های مرتبط با بیماری‌های غیرمسری را تعدیل می‌کند.

 

لرستان مستعد کشت سورگوم
تجربه کشاورز دورودی درکشت محدود سورگوم به ما نشان داد که با کشت این محصول در اواخر فروردین و اوایل اردیبهشت می‌توان سه چین از این محصول برداشت کرد در حالی که ذرت بیشتر از یک چین قابل برداشت نیست ذرت نیازمند ۵ تا ۶ روز یکبار آبیاری است در حالی که سورگوم را می‌توان ۵ تا ۱۰ روز یکبار آب داد.
از سویی به گفته حیدری کارشناس جهاد کشاورزی لرستان برای کشت این محصول به ۱۵ تا ۲۰ کیلوگرم در هکتار بذر نیاز داریم که نسبت به سایرمحصولات به صرفه‌تر است.

گیاه سورگوم به علت تاب آوری در مقابل کم آبی و نیاز آبی کم به شتر گیاهان زراعی معروف است.
ارزش غذایی بالا، مصرف آب کم و برداشت به صرفه از مزایای کشت این محصول است
به گفته جواد طهماسبی مدیر زراعت لرستان همه مناطق گرم و معتدل استان همچون شهرستان چگنی، دورود، کوهدشت، پلدختر، رومشکان و خرم آباد قابل کشت است و با توجه به برداشت سه چین در سال از این محصول می‌توان بازدهی مناسبی برای آن پیش بینی کرد.
در شرایط کنونی که هر روز شاهد افزایش بی رویه قیمت شیر و سایر لبنیات هستیم می‌توان به کشت این محصول در مناطق مستعد به عنوان یکی از منابع تامین کننده نهاده‌های دامی فکر کرد .

نویسنده: خانم مهناز رحمانی مهر
ویراستار: علی مرادی کاکاوندی