جلوگیری از پیر شدن سامانه ایمنی بدن
سامانه ایمنی بدن چگونه پیر میشود، سرانجام آن چیست و چگونه از این پیر شدن جلوگیری کنیم؟
به گزارش گروه وبگردی خبرگزاری صدا و سیما، پیر شدن سامانه ایمنی بدن، احتمال بیماریها را افزایش میدهد؛ اما عادتهای سالم و سبک زندگی درست به حفظ سلامت و جوانی آن بسیار کمک میکنند.
بالا رفتن سن، واکنش بدن را نسبت به بیماریهایی که دچار آنها میشود، کمتأثیرتر خواهد کرد؛ بنابر این سالخوردگی سامانه ایمنی بدن، احتمال ابتلا به بیماریها را بیشتر میکند، اما این فرایند تا حدودی قابل پیشگیری است. عادتهای خوب و سبک زندگی سالم به افراد کمک میکنند که عملکرد سامانه ایمنی بدن خود را تا سنهای بالا حفظ کنند.
سامانه ایمنی بدن چگونه پیر میشود، سرانجام آن چیست و چگونه از این پیر شدن جلوگیری کنیم؟
پیری سامانه ایمنی بدن چیست؟
سامانه ایمنی بدن کمک میکند تا بدن در برابر عوامل بیماریزا که مضرند و باعث بیماری میشوند، مصون بماند. منظور از عوامل بیماریزا، میکروبها، باکتریها، ویروسها، قارچها، انگلها، سلولهای ناهنجار خود بدن و آلرژنها هستند. با این هدف، سامانه ایمنی بدن آنتیبادیهایی تولید میکند. آنتیبادیها عواملی هستند که مواد مضر را تخریب یا خنثی میکنند.
بنابر این، سامانه ایمنی بدن در واقع دفاع ما در برابر هرگونه تهاجم یا تهدید است؛ اما سامانه ایمنی بدن همیشه یکجور نمیماند، بلکه در طول زندگی تغییر میکند. مثلاً درباره نوزادان و کودکان، سامانه ایمنی بدن هنوز کامل نشده است. بچههای خردسال تنها مقداری آنتیبادی دارند که از مادر خود گرفتهاند.
آنها این آنتیبادیها را در دوران جنینی، از راه جفت و سپس از راه شیر مادر دریافت کردهاند؛ اما زمانی که بچهها در معرض عوامل بیماریزایی که گفتیم قرار میگیرند، کمکم ساز و کار دفاعی خود را تکمیل میکنند.
عملکرد سامانه ایمنی بدن بعد از بلوغ شروع به افت میکند
مهمترین تغییرات در این زمینه به سلولهای بنیادین مربوط میشوند. سالخوردگی سامانه ایمنی بدن بر دسترسپذیری سلولهای معروف T نیز اثر میگذارد. در این زمان یک تغییر اساسی رخ میدهد، یعنی چیزی معکوس آنچه در دوران کودکی رخ داده است، با این تفاوت که این تغییر به سمت بهتر شدن نیست.
به طور کلی، ما میتوانیم پیری سامانه ایمنی بدن را این طور تعریف کنیم: تأثیر پیری بر سلولهای سامانه ایمنی که موجب میشود عملکرد آنها افت کند.
پیر شدن سامانه ایمنی بدن چگونه است؟
سامانه ایمنی بدن با افزایش سن کم تأثیرتر میشود که نتیجه آن از دست رفتن عملکردهای گوناگون است.
کاهش توانایی تفاوت قائل شدن میان عوامل خارجی و سلولهای خود بدن: سامانه ایمنی بدن نمیتواند عوامل خارجی و مهاجم را شناسایی کند یا اینکه سلولهای خود را دشمن تلقی میکند.
کاهش لکوسیتها: سلولهای لکوسیت نه تنها از نظر تعداد کاهش مییابند، بلکه توانایی آنها در واکنش نشان دادن به عفونتها نیز افت میکند.
کند شدن عملکرد ماکروفاژها: ماکروفاژهای سالخورده به زمان بیشتری جهت تخریب سلولهای سرطانی و باکتریها نیاز دارند.
از دست دادن عملکرد آنتیبادیها: آنتیبادیها نمیتوانند به طور مؤثر واکنش نشان دهند.
پیامدهای پیری سامانه ایمنی بدن
تغییراتی که با افزایش سن روی میدهند، بر فعالیت سامانه ایمنی بدن اثر میگذارند؛ بنابر این، افراد سنین بالاتر بیشتر در معرض عفونتها، ابتلا به سرطان و مبتلا شدن به انواع بیماریهای ویروسی مانند آنفلوانزا، ذاتالریه یا کرونا هستند. از طرفی، بسیاری از بیماریهای خود ایمنی در نیمه دوم بزرگسالی بیشتر روی میدهند.
همچنین در سنین بالا، بدن معمولاً با سرعت کمتری ترمیم میشود، زیرا سلولهای کمتری در فرایند التیام و ترمیم وجود دارند. این اتفاق میتواند تبدیل به یک چرخه معیوب شود. از آنجا که ریکاوری کند است، اگر بدن در معرض بیماری قرار بگیرد، دوباره بیمار میشود.
به یاد داشته باشید پیری، تنها چیزی نیست که واکنش سامانه ایمنی بدن را ضعیف میکند، بلکه این سامانه از دو جنبه دچار تعادل نداشتن میشود: ایمنی ذاتی و ایمنی تطبیقی.
ایمنی ذاتی، اولین خط دفاعی بدن در برابر عفونت است. ایمنی تطبیقی نیز به بدن اجازه میدهد که پاتوژنهای خاصی را به حافظه بسپارد و به آنها حمله کند.
با از دست رفتن ایمنی تطبیقی بدن، پاتوژنهای غیر فعال که بدن قبلاً آنها را سرکوب کرده است، دوباره فعال میشوند. زونا و سل، نمونههایی از این دستهاند.
نکتههای مبارزه با پیری سامانه ایمنی بدن
با وجود همه این مسائل، این امکان وجود دارد که خطرهای مرتبط با سالخوردگی سامانه ایمنی بدن را به حداقل برسانیم. حتی این امکان وجود دارد که شروع این فرایند را به تأخیر بیاندازیم.
از این جهت، عواملی در سبک زندگی وجود دارند که باید به آنها بیشتر توجه کنیم؛ مانند ورزش، تغذیه، عادتهای روزمره و کنترل استرس (دلهره) و هیجانها.
فعالیت بدنی منظم
طبق تحقیقات اخیر، ورزش تأثیر قابل توجهی بر حفظ عملکرد سامانه ایمنی بدن دارد. از نقطه نظر روانشناسی، این ارتباط را میتوان به این واقعیت مربوط دانست که بافت عضله مقداری پروتئین تولید میکند که مایوسین (میوزین) نام دارد. این مایوسینها التهاب را کاهش میدهند و به حفظ عملکرد سامانه ایمنی بدن کمک میکنند.
مطالعات دیگری نیز دریافتهاند افراد فعال، در واکنش به واکسیناسیون، آنتیبادیهای بیشتری نسبت به افراد غیر فعال تولید میکنند. ورزش در محافظت در برابر عفونتها و دیگر بیماریهای مزمن که میتوانند منجر به ضعف سامانه ایمنی بدن شوند نیز مؤثر است.
ورزش با افزایش سطح هورمونهای شادی (سروتونین، دوپامین و اوکسی توسین)، دلهره و نگرانی را کاهش میدهد. به این ترتیب، ورزش کمک میکند که حال شما خوب باشد و حال خوب نیز در بهبود بیماری و پیشگیری از ابتلا به بیماری مهم است.
رژیم غذایی سالم معادل سامانه ایمنی بدن سالم است
شواهد مستقیم وجود ندارند که یک رژیم غذایی سالم جلوی پیر شدن سامانه ایمنی بدن را بگیرد، اما شواهد و مدارک زیادی وجود دارند که نشان میدهند رژیم غذایی ناسالم به سامانه ایمنی بدن آسیب میزند.
به عبارتی دیگر، مصرف زیاد چربیهای ترانس، قندها و آرد تصفیه شده منجر به بروز بیماریها میشود و هر چه بیشتر بیمار شوید، بدن شما خستهتر و در بهبود بیماریها ناتوانتر خواهد شد.
در مقابل، یک رژیم غذایی سالم شامل سبزیها و میوههای فراوان، روغن زیتون، ماهی و ماکیان بیشتر نسبت به گوشت قرمز، لبنیات، قند اندک و آرد کمتر میشود. چنین رژیم غذایی سبب کاهش احتمال چاقی، بیماریهای قلبی، دیابت و انواع سرطانها میشود.
همچنین یک رژیم غذایی متعادل و سالم کمک میکند که وزن شما ایدهآل بماند. در افراد سنهای بالاتر، چربی جمع شده در بدن میتواند بر التهاب مزمن تأثیر منفی بگذارد. این عاملی است که تقریباً با همه بیماریها در سنهای بالا مرتبط است؛ از دیابت نوع دوم گرفته تا بیماریهای قلبی و عروقی و سرطان. التهاب مزمن در بیماریهای خود ایمنی در افراد سالمند نیز نقش دارد.
عادتهای سالم و هیجانها
وقتی درباره عادتهای سالم حرف میزنیم، علاوه بر ورزش، باید به خواب و استراحت نیز اهمیت بدهیم. خواب خوب و کافی، بدن را بازیابی میکند و سامانه ایمنی بدن را فعال نگاه میدارد. ضمناً باید از مصرف موادی که وضعیت بدن را تغییر میدهند، خودداری کنید؛ مانند الکل، سیگار و مواد مخدر. حتی کافئین زیاد نیز مضر است.
البته زیاد کار کردن، نگرانیهای مداوم، دلهرههای پیوسته و هیجانهای منفی نیز سامانه ایمنی بدن را تضعیف میکنند.
هر چیزی که سبب تعادل نداشتن شود و ما را بیمار کند، توانایی بدن در بهبود و التیام را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد. به عبارتی دیگر، به هم خوردن تعادل بر طول عمر مفید سامانه ایمنی بدن، اثر (منفی) میگذارد.
از سالخوردگی سامانه ایمنی بدن قبل از اینکه روی دهد، پیشگیری کنید
نباید صبر کنید تا سن شما بالا رود و آنوقت جهت پیشگیری از خطرات پیری سامانه ایمنی بدن دست به کار شوید. حتی اگر هنوز جوان هستید یا در اوایل بزرگسالی به سر میبرید، میتوانید مراقبت از سامانه ایمنی بدن خود را سریع آغاز کنید.
محافظت از سامانه ایمنی بدن، نه کار چندان سختی است و نه نیاز به هزینه زیادی دارد. ورزش کنید، تغذیه سالم داشته باشید، سیگار نکشید، الکل مصرف نکنید، دلهره خود را کنترل کنید و خوب بخوابید. فایده این عادتهای سالم، در بلندمدت نشان داده میشود و خواهید دید که چقدر ارزشمند هستند.