چرمینه‌ها نمی‌میرند

به گزارش گروه اقتصادی خبرگزاری صداوسیما مرکز زنجان؛ روزی این راسته از بازار، پر بود از هیاهو و بوی چرم‌های که با دستان پرتوان استاد کاران زنجانی، تبدیل به کفش‌های دست دوزی می‌شدند که تجاراستان‌های همجوار طالب آن بودند و برای خرید این هنر و صنعت استاد کار خوش ذوق، رنج سفر را به جان می‌خریدند.

این‌ها حرفای آقای عابدی بود از قدیمی‌های بازار به قول خودش از کودکی نزد پدر این صنعت را آموخته و این شغل حرفه آبا و اجدادیش است، ولی حالا، حرفه خود را از کفش دوزی به کفش فروشی تغییر داده است.

می‌گوید:روزگاری کفش‌های که محصول عمری شاگردی و حاصل دسترنجم بود طالب زیادی داشت، ولی به خاطر بی توجهی و عدم حمایت، ماشینی شدن صنایع و همچنین ورود کفش‌های بی کیفیت خارجی، استادکاران این صنعت را به ورطه ورشکستگی کشاند.

او سری به افسوس تکان می‌دهد و می‌گوید:حالا ما مانده ایم با راسته‌ای که دیگر حسرت و نامی از کفاشی را به یدک می‌کشد.

این صنعتگر پیر قدیمی که خود نیز الان فروشنده همان کفش‌های است که خود به بی کیفیتیش اقرار دارد می‌گوید: حاصل این بی توجهی بی کاری خیلی از صنعتگران این حوزه بود و یا صنعتگرانی که بلا اجباردر مشاغل دیگر مشغول به کار شدند.

از سال ۱۳۰۰ تا ۱۳۳۰ بیشتر مردم زنجان در شغل‌های آهنگری، مسگری، کفاشی، چاقوسازی و تولید لباس فعالیت داشتند که جزو مشاغل اصلی بودند. تولید کفش در این دوره درصد بالایی داشت و فروشندگان با سود بسیار کمی کفش تولید و در بازار عرضه میکردند. در بازار قیصریه، راسته میرزایی، قیصریه کوچک و راسته حجتالاسلام بیشتر مغازه‌ها به تولید کفش مشغول بودند.

صنعت چرم یکی از صنایع پولساز بوده که در بسیاری از کشور‌های دنیا جایگاه خود را یافته است؛ این صنعت در تولید محصولات مختلف از کفش گرفته تا روکش صندلی انواع خودرو وهواپیما نقش دارد.

چرم را باید از اشتغال در کشاورزی و تهیه علوفه برای دام مورد بررسی قرار داد و سپس به دامدار، قصاب، پوست فروش، کارخانجات چرمسازی، کارخانجات ساخت مواد شیمیایی جهت تغییر پوست به چرم، کفاش، تولید لباس چرمی و صد‌ها موضوع دیگر که میتواند به اشتغال پایدار منجر شود، وارد شد بنابراین می بینید نمایی صنعت چرم نمایی گسترده‌ای است که کم لطفی به آن معنای توجه ویژه به بیکاری را دارد

می گویند ورود صنعت چرم به زنجان در زمان حمله مغول صورت گرفت زمانی که صنعتگران چرم خراسانی که در شرق و شمال شرقی ایران سکونت اختیار کرده بودند به علت جنگ‌های خونین و زد و خورد‌های محلی در عصر شاهانی مانند ملوک دوره ساسانیان، غزنویان و بالاخره سلجوقیان که خطه خراسان را مورد تاخت و تاز قرار داده بودند، جلای وطن کرده و در سایر شهر‌ها از جمله زنجان ساکن شدند این امر موجب رونق صنعت دباغی و چرمسازی در این استان شد.

براساس کشفیات باستان شناسی (چکمه چرمی متعلق به مرد نمکی) می‌توان ریشه صنایع چرمی استان زنجان را حداقل در ۲ هزار سال قبل از میلاد جست.

مردان نمکی، مردان مرموزی هستند که راز‌های سربه مهر زیادی برای گفتن دارند، راز‌هایی که پرده از اسرار اعماق تاریخ منطقه خمسه یا زنجان کنونی بر میدارد.

زمانی که نیم تنه نخستین مرد نمکی در معدن چهره آباد کشف شد پرده از هویت تاریخی زنجان برداشت، پوشینه‌های طرح دار رنگی، چاقوی بسته شده به کمر مرد نمکی، پا پوش‌های چرمی و مو‌های بلند این مومیایی‌ها بیانگر تمدن کهن این سرزمین" حداقل ۲ هزار سال قبل" است؛ و همچنین وجود محل‌های به نام دباغلار در زنجان نیز گواهی دیگر بر قدمت صنعت چرم دوزی استان است محل‌های که روزگاری بهترین صنعت چرمسازی را در خود جای داده بود حالا اثری از حیات دباغی در آن دیده نمی‌شود.

ولی بی توجهی، حرکت این صنعت به سمت ماشینی شدن و ورود کفش‌های ارزان چینی، نخست فاتحه صنعت کفش زنجان خوانده شد وسپس این موضوع ختمی بر حرفه دباغی استان شد.

صنعت چرم ایران با وجود اینکه ایران یکی از قدیمی‌ترین تولیدکنندگان چرم جهان محسوب می‌شود مورد اغفال قرار گرفته است.
با وجود گسترده گی صنعت چرم به جز چند استان آن هم به شکل محدود (بیشتر در زمینه کیف و کفش) مورد توجه جدّی مسؤولان قرار نگرفته است.

این صنعت تبدیلی در صورت فراهم شدن زیرساخت‌های فرآوری محصولاتش در کشور، می‌تواند زمینه اشتغال هزاران هزار نفر را فراهم سازد.
بهترین چرم گاوی و بزی، متعلّق به مناطقی است که آب و هوای خشک داشته باشند؛ بنابراین، قرارگرفتن ایران در منطقه گرم و خشک، بهترین چرم گاو و گوسفندی را نصیبش کرده است.

اما نبود صنایع تبدیلی چرم در کشور، این ماده با ارزش را به صورت خام در اختیار صنعت و بازار پوشاک چرم خارج از کشور به خصوص ترکیه قرار می‌دهد و هزاران فرصت شغلی را از کارگر و صنعتگر ایرانی گرفته و نصیب کشور‌های دیگر می‌کند.

اگرسرمایه گذاری به درستی به سمت مشاغل سنتی که مواد اولیه آن در کشور به وفور وجود دارد هدایت شود بسی گره از مشکل اقتصاد و اشتغال ما خواهد گشود.

پاسداشت میراث نیاکان

در سال‌های اخیر صنعت چرم دوزی در استان زنجان به ویژه در حوزه کیف و کفش جان تازه‌ای گرفته و هنرمندان این عرصه به تولید صنایع چرمی روی آورده اند که توسعه این صنعت در آینده می‌تواند به رونق اشتغال خانگی کمک شایانی کند.

ایده‌های نو جوانان علاقمند زنجانی در صنعت چرم موجب رونق آن شده و کارآفرینان زنجانی با تلفیق هنر و اقتصاد این صنعت را رونق داده اند، تولید کیف پول زنانه و مردانه، آئینه جیبی، جا کلیدی، کیف دسته چک، جا کارتی، کوله پشتی، کیف کمری و دوشی و کیف دیپلمات از جمله محصولات تولیدی این صنعت در استان زنجان است.

حالا جوانان علاقمند در کنار معدود صنعتگرانی که همچنان در پای این کار ایستاده اند به فکر احیاء میرات نیاکان خود افتاده اند.

جلال پیری ۶۰ سال که حرفه دباغی را برگزیده تنها دباغ به جا مانده از نسل دباغان شهر زنجان است آقای پیریبا وجود همه مشکلات همچنان این حرفه نیاکان را با کمک پسرانش حفظ کرده است.

تنها دباغ شهر ما می‌گوید: قبل ازکرونا کسب و کارش حسابی رونق داشت، چون نه تنها چرم مورد نیاز چارق دوزان زنجانی را تامین می‌کرد بلکه در ماه ۶۰۰ کیلو چرم را روانه استان‌های همدان، مشهد، تهران، خمینی شهر اصفهان و تالش می‌کرد.

او می‌گوید: چرم تولیدیش در صنایعی همچون چارق دوزی، دوخت کمر، زین آلات وابزار شکاراستفاده می‌شد.

جلال پیری ادامه می‌دهد:. اما مشکلات و موانع بزرگ در سر راه این هنرهمچون عدم حمایت، نبود تبلیغات و... نفس دباغان زنجانی را گرفت و از محله دباغلار فقط نامی به یادگار گذاشت.

این دباغ پیر که کرونا حسابی بر کارش تاثیر گذاشته و تنها دباغی شهر را به صورت نیمه تعطیل در آورده معتقد است قبل از هر اقدامی برای احیا مشاغل فراموش شده باید به فکر رفع مشکلات این هنر‌ها و حل موانع رونق بود.

چاروق زنجان پایپوشی به ظرافت ابریشم‌های رنگی

چارق زنجان نوعی پاپوش سنتی است که با استفاده از چرم گاو، نخ‌های ابریشمی رنگارنگ و نخ گلابتون در انواع مختلف توری، پرده بند و تمام چرم تولید می‌شود قدمت این هنر احتمالا به دوره ساسانی و اوج تزئینات آن به دوره صفوی می‌رسد.

این هنر برخلاف کفش دست دوز زنجان همچنان توانسته جایگاه خود را به عنوان یکی از صنایع دستی استان حفظ کند اگرچه آثار سوء کرونا صنعتگران این هنررا نیز بی نصیب نگذاشته، ولی ده‌ها نفرهم در بازار زنجان و هم در کارگاه‌های کوچک خانگی از این هنر ارتزاق می‌کنند.
استاد حیدری از قدیمی‌های این رشته در زنجانه او تونسته پاپوش‌های قدیمی زنجان رو احیا کنه پاپوش‌های که از اصیل‌ترین صنایع دستی زنجانه و با چرم دوخته میشود. استاد حیدری درباره خاصیت چاروق می‌گوید:، چون جنس این پاپوش از چرم طبیعی است، عرق پا را به خودش می کشد.

اومی افزاید: صد‌ها شاگرد تربیت کرده که در حال حاضر از هنرمندان خوب این عرصه هستند.

گرچه کرونا بازار چارق دوزان را نیز بشدت متضرر کرده، ولی قبل از کرونا خیلی از هنرمندان به خصوص بانوان از این هنر امرار معاش می‌کردند.

چرم مورد استفاده در چارق از چرم تولیدی دباغان زنجانی است دباغانی که در حال حاضر تعدادشان حتی به تعداد انگشتان یک دست هم نمی‌رسد.

در حال حاضر اگرچه در بازار زنجان راسته کفاشان کمتر اثری از کفش دست دوز استاد کاران زنجانی دیده می‌شود، ولی در گوشه‌ای دیگر از شهر مرکز خریدی به همت جوانان علاقمند و خوش ذوق پر است از محصولات چرمی دست دوز با طرح‌های متنوع.

برای دیدن کار‌های این جوانان علاقمند و اهل ذوق راهی این مرکز خرید می‌شوم که یکی از طبقات آن دنیایی از بوی چرم و نخ‌های مومی و سمبه کاری و کوک‌های ریز دست دوز است.
وارد این طبقه که می‌شوی گذشته از بوی چرم؛ رنگ‌های جذاب محصولات تولیدی از مشتریان بسی دلربایی می‌کند.
پشت ویترین یکی از مغازه‌ها که کارگاه کوچکی محسوب می‌شد می‌ایستم زیبایی محصولات تولیدیش حتی اگر قصد خرید هم نداشته باشی تو را برای یک خرید هر چند هم کوچک به وسوسه می‌اندازد.

وارد کارگاه می‌شوم چند بانو مشغول کارند خود را معرفی می‌کنم .لیلا صفری صاحب این کارگاه است و سال گذشته کار آفرین نمونه استان معرفی شده است از محصولات تولیدیشان می‌شد فهمید این بانوی موفق، استعداد را با هنر در آمیخته و توانسته خالق بسیاری از زیبایی‌ها در این هنر باشد.

این بانوی هنرمند زنجانی می‌گوید:روز‌های قبل از کرونا این مکان مملو از دختران جوان علاقمندی بود که برای کار آموزی و یا تحویل سفارشاتی که گرفته بودند به اینجا می‌آمدند. ولی هم اکنون سعی می‌کنیم بیشتر از دو سه نفر اینجا نباشیم.

این کار آفرین می‌افزاید: چند سالی بود که به دنبال شغلی بودم تا اینکه سال ۹۰ با این هنر آشنا شدم و تصمیم به یادگیری آن کردم حالا پس از چند سال نه تنها خود صاحب کار شدم بلکه به همراه خواهرم با راه اندازی کارگاه چرم دوزی و فروش مستقیم محصولات تولید شده دست دوز خود و هنر جویانم، توانستم برای ۲۰ نفر شغل ایجاد کنم.
خانم صفری می‌گوید: در حال حاضر انواع محصولات چرمی دست دوز شامل کمربند، زیور آلات چرمی، کیف پول مردانه و زنانه، کیف مدارک، جاکلیدی، جا سوئیچی، و .. با کیفیت و مطابق سلیقه مشتریان در این کارگاه تولید میشه.

این بانوی کار آفرین ادامه می‌دهد:، چون اینکار در محیط خانواده نیز قابل انجام است و مادر خانه می تواند در کنار رسیدگی به امور منزل و فرزندانش در آمدزایی نیز داشته باشد از این رو مورد توجه بسیاری از خانم‌ها به خصوص بانوان سرپرست خانوار قرار گرفته است.
او می‌گوید: قبل از شیوع بیماری کرونا محصولاتمان را علاوه بر اینکه در نمایشگاه‌های داخلی و خارجی عرضه میکردیم سفارشاتی نیز از کشور‌های دیگر به خصوص کشور ترکیه و آلمان داشتیم و شکر خدا صادرات قابل توجهی انجام دادیم. در حال حاضر فضای مجازی نیز به کمک ما آمده و محصولاتمان به کمک این فضا از سراسر کشور خریدار دارد.

صفری می‌گوید: با وجود اینکه استان زنجان در زمینه پرورش دام و شتر مرغ فعال است، ولی ما چرم مورد نیازمان را از تهران و گاهی هم از کشور ترکیه به خاطرطرح‌های متنوع آن تامین می‌کنیم.

این بانوی جوان می‌گوید: کشور‌های دیگر مانند ترکیه چرم خام ما را خریداری می‌کنند و پس از تبدیل شدن به کالا با قیمت‌های چند برابری به کشور باز می گردد. در حالیکه می‌شود همین چرم خام در خود کشوربه محصولات چرمی با کیفیت تبدیل شود تا ارزش افزوده آن نثار هنرمندان و صنعتگران خود کشور شد.

وی ورود محصولات چرمی چین به کشور، ورود چرم و محصولات چرمی مرغوب کشو‌های همچون ترکیه، سنتی و نیمه صنعتی بودن کشتارگاه‌ها و نبود فن آوری استحصال و ماشین آلات مدرن در صنعت چرم را مشکل این صنعت نه تنها در استان بلکه در کشورمی داند.

خانم محمدی از مشتریان محصولات خانم صفری است او می‌گوید:باید از تولیدات جوانان حمایت کنیم به جرات می‌توانم بگویم برخی از دست دوز‌های این هنرمندان توان رقابت با برند‌های خارجی دارد به شرطی که به آن‌ها اطمینان کنیم.

پس از خارج شدن از کارگاه خانم صفری ویترین یکی دیگر از کارگاه‌ها نظرم را جلب کرد کفش‌ها، بوت‌ها و چکمه‌های زیبایش نمایی از ویترین فروشگاه‌های بزرگ را برایم تجلی کرد که با کفش‌ها برند و مارک دار تزیین می‌شوند

وارد کارگاه شدم آقای جوانی پشت میز کارش مشغول دوختن بود.

آقای محمودی می‌گوید: کفاشی از حرفه‌های آبا و اجدادی زنجانی هاست گواه این مطلب هم چارق‌های است که رنگ و لعاب ابریشم و چرم هایشان آوازه جهانی دارد.

این هنرمند جوان می‌افزاید: از سال ۷۹ وارد اینکار شدم پسر عمویم کفش دوز حرفه‌ای بود در کنار او به این کار علاقمند شدم و برای خود کارگاهی راه اندازی کردم.
این استاد کارخوش ذوق که ۳۷ سال نیز بیشتر ندارد می‌افزاید: از وقتی هم به این مرکز خرید آمدم و با خانم صفری همکاری می‌کنم .

وی ادامه می‌دهد:مشتریان زیادی دارم کسانی که به کار دست و چرم علاقمندند هم طرح‌های خود را می‌دوزیم و هم طرح‌های که مشتریان خود به ما پیشنهاد می‌دهند را قبول می‌کنیم.

او ادامه داد:خدا روشکر از کارم خیلی راضیم و به خاطر استقبال از کفش‌های دست دوز درآمد خوبی هم دارم.

این استاد کار جوان می‌گوید:قیمت کفش های دست دوزم هم نسبت به فروشگاه‌ها مناسبه و نسبت به مدل‌های مختلف متفاوته واگه حمایت واقعی از امثال من شود و فضای کافی در اختیارمان قرار گیرد توان ایجاد شغل برای ده‌ها نفر را داریم.

اما در مرکز خرید دیگری با هنرمند جوانی که حرفه اجدادی خود را دوباره احیا کرده گپ و گفتگویی می‌کنم.

آقای تقی زاده تنها ۲۴ سالشه، اما او حالا تنها زین ساز شهرمونه که تونسته شغل پدری خود ش را احیاء کنه و با این کار برای ۵ نفر اشتغالزایی کند.

کارگاه کوچک پر ازلوازم زین سازی حس خوبی را به فرد القا می‌کنه.

این جوان اهل ذوق گفت: این رشته در زمره رشته‌های در حال منسوخ شدن بود که متاسفانه به دلیل ماشینی شدن می‌رفت که به فراموشی سپرده بشه، ولی خب خدا رو شکردر چند سال اخیر با بالا رفتن آمار مجموعه‌ها و آموزشگاه‌های سوار کاری در استانمان استقبال خوبی از محصولات تولیدی مان می‌شود.

او ادامه داد:در حال حاضر بیشتر ابزارآلات اسب شامل شکم بند، کلگی، نعل، دهنه اسبرکاب، بند رکاب و... را در این مکان تولید می کنیم و این محصولات علاوه بر زنجان به شهر‌های که قطب اسب سواری کشورمان هست ارسال می شود.

تقی زاده حمایت‌ها از طرف مسئولین و مردم را در بقای مشاغلی که ریشه تاریخی در استان مان دارد را موثر می داند.

گفتگو با این جوان‌های کار آفرین همه گویای این مطلب است احیا و رونق کسب و کار‌های سنتی با یک مدیریت و ذهن خلاق می‌تواند زمینه اشتغال برای صد‌ها نفر را فراهم کند.

فعالیت ۲۷۰ صنعتگر در حوزه چرم استان زنجان

معاون صنایع دستی میراث فرهنگی می‌گوید: بیش از ۲۷۰ صنعتگر به صورت مستقیم و غیر مستقیم در حوزه چرم استان زنجان فعالیت می‌کنند.

خدایی با اشاره به اینکه قدمت صنعت چرم با توجه به چکمه و کیف چرمی که همراه مرد نمکی پیدا شده به دوره هخامنشین و ساسانیان بر می‌گردد می‌گوید: کیف دستی و دوشی، یراق آلات چرمی اسب سواری، زین سازی، لباس سوار کاری و همچنین چاروق دوزی از رشته‌های خاص استان زنجان در حوزه صنعت چرم است.

او ادامه می‌دهد:در استان زنجان دباغی از گذشته بصورت سنتی انجام می‌شد و چرم‌های که در نهایت مواد اولیه تولید محصولات صنایع دستی چرمی بود از محل دباغی انواع پوست‌های حیوانات مخصوصا گاو و بز تهیه می‌ش که امروزه بصورت صنعتی دباغی انجام می شود.

خدایی می‌افزاید:در حال حاضر در استان سه هنرمند پیشکسوت همچنان به دباغی با شیوه‌های سنتی مشغول به کار هستند که محصول تولیدیشان بیشتر در چارق دوزی مصرف می‌شود.

یک کارگاه دباغی در شهرک صنعتی شماره یک وجود دارد که بیشتر تولیداتش به مصرف متقاضیان خود استان زنجان می رسد.

خدایی می‌گوید:آموزش چرم همزمان بصورت استاد شاگردی و آموزش هنر آموزان در مراکز صنایع دستی و فنی و حرفه‌ای استان زنجان جان دوباره به این صنعت داده و رونق این رشته را به دنبال داشته است.

او ادامه می‌دهد:یادگیری در حوزه صنعت چرم به نسبت سایر رشته‌های صنایع دستی آسانتر و در نتیجه برای حضور در بازار کار زود بازده هست.

 

بیشترین صادرات محصولات چرمی استان زنجان به شکل چمدانی به کشور‌های آلمان و فرانسه، ایتالیا، عراق، ترکیه و آذربایجان انجام می‌شود.

خدایی می‌گوید:صادرات در این حوزه هرچند بصورت اندک و توسط خود هنرمندان شاغل در این حوزه انجام می‌شود، ولی در هر صورت نشان دهنده وجود بازار خارجی برای این محصولات است و بیشترین صادرات نیز به کشور‌های آلمان و فرانسه، ایتالیا، عراق، ترکیه و آذربایجان انجام می‌شود.

او می‌افزاید: در حوزه صادرات یکی از هنرمندان جوان زنجانی توانستند در سال ۹۸ به ارزش دومیلیارد ریال انواع کیف و کفش چرم دوز به کشورترکیه صادرات کنند و این هنرمند در حالی موفق به اینکار شده که کشور ترکیه خود یکی از بزرگترین تولیدکنندگان صنایع چرمی است.

معاون صنایع دستی میراث فرهنگی می‌گوید:متاسفانه با شیوع کرونا در سال ۹۹ نمایشگاه‌های پیش بینی شده خارجی و همچنین صادرات چمدانی متوقف شده است، ولی پیش بینی می‌شود با گذر از این بیماری رونق دوباره به این حرفه تازه نفس برگردد.

خدایی ادامه می‌دهد:در روز‌های کرونا از محل تسهیلات حمایتی از صنعتگران صنایع دستی به بیش از ده هنرمند مصنوعات چرمی تسهیلات پرداخت شده و امسال از محل تسهیلات مشاغل خانگی پشتیبان سه صنعتگر دریافت تسهیلات بیش از سیصد و بیست میلیون تومان تسهیلات دریافت کردند که امیدواریم این میزان تا آخر سال افزایش یابد.

 

 

متاسفانه با وجود قدمت صنعت چرم استان زنجان وقتی از مسئولین صمت درباره این صنعت پرس و جو می کنم  متوجه می شوم هیچ سرمایه گذاری قابل توجهی در این حوزه در استان زنجان صورت نگرفته است و این موضوع بسی جای تامل دارد با وجود قدمت صنعت چرم در استان و وجود واحدهای پرورش دام و دامپروری در استان چرا تاکنون فعالیت قابل ملاحظه در این زمینه انجام نشده است.

 

مشاور رییس و سخنگوی صمت استان زنجان می گوید: در حوزه صنعت چرم یک واحد چرم مصنوعی در استان راه اندازی شده که بدلیل سوء مدیریت فعال نیست و هم اکنون بدنبال سرمایه گذار جدید هستیم که امیدواریم در سال پیشرو شاهد فعالیت این کارخانه باشیم.

قربانلو گفت: در حوزه چرم طبیعی نیز تا کنون سرمایه گذاری در استان انجام نشده که در صورت مراجعه سرمایه گذار در این حوزه حتما مشوق‌های که نسبت به سایر صنایع داریم به این سرمایه گذاران نیز اختصاص خواهد یافت.

مشاغل سنتی را زنده به گور نکنیم

سلمانیان جامعه شناس می‌گوید:مشاغل سنتی جزوی از فرهنگ، هویت و خاطره‌های ماست و زنده به گور کردن آن‌ها نه تنها آسیب به فرهنگ یک جامعه است بلکه بی توجهی به آن‌ها صد‌ها فرصت شغلی را در معرض نابودی قرار می‌دهد.

او می‌افزاید:در این مسیر ورود و توجه به کالا‌های بی کیفیت و تقلبی نقش بسزایی دارند و همه این عوامل در کنار هم موجب می‌شوند تا حرفه‌های بومی از میدان رقابت خارج شوند.

سلمانیان می‌گوید:تزریق دانش روز به رشته‌های سنتی می‌تواند تحولی عظیم در بخش اشتغال کشور به همراه داشته باشد.

 

این جامعه شناس می‌افزاید:دانشگاه‌ها نقش اساسی در ایجاد بستر و فرصت های لازم، برای علاقمندان به رشته‌های سنتی را دارند.

او می‌گوید:در این میان پارک‌های علم و فناوری و شرکت‌های دانش بنیان نیز با انتقال تکنولوژی و دانش رشته‌های منسوخ شده می توانند به اشتغال دانش آموختگان خود کمک کنند.

سلمانیان در پایان می افزاید:با ذهنی خلاق و دلی پر امید و بازو‌های پرتوان و ایجاد انگیزه در جوانان با چاشنی حمایت برخی رشته‌های سنتی غبار گرفته و فراموش شده به صورت کاربردی به شغلی پر در آمد در کشور تبدیل می‌شود.

 *نویسنده زهرا نصیری