پرندگانی که بدون بال زدن پرواز می‌کنند!

آلباتروس پرنده‌ای است از راستهٔ کبوتردریایی‌سانان، تیرهٔ بزرگ‌تندبادان (نام علمی: Diomedeidae). زیستگاه آن‌ها بیشتر در اقیانوس منجمد جنوبی و اقیانوس آرام شمالی است و در حال حاضر در اقیانوس اطلس شمالی غایب هستند، هرچند سنگواره‌هایی یافت شده که بر وجود آن‌ها در آنجا در گذشته دلالت دارد. آلباتروس‌ها بزرگ‌ترین پرندگان دریایی پروازگر هستند و بال‌های بلند و باریک و منقار قلاب‌دار دارند. آلباتروس‌های بزرگ با داشتن پهنای بال بیش از ۳٫۷ متر، بزرگترین پهنای بال را در میان تمامی پرنده‌های منقرض‌نشده دارا هستند.

بال‌های آلباتروس آنقدر قوی است که می‌تواند مدت زیادی بدون بال زدن پرواز کند؛ آلباتروس نه ساعت‌ها بلکه سال‌ها پرواز می‌کند. در تمام عمرش یک جفت برای خود انتخاب می‌کند و تا انتهای زندگی اش با همان جفت سر می‌کند و اگر جفتش زودتر بمیرد؛ آلباتروس هیچگاه جفت دیگری انتخاب نمی‌کند و بقیه عمرش را تنها سپری می‌کند.

از میان ۲۲ گونه آلباتروس شناخته شده توسط اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت، وضعیت بقای همه آن‌ها تا حدی تهدیدشده‌است. ۳ گونه در معرض انقراض، ۵ گونه در معرض خطر، ۷ گونه در نزدیکی تهدید و ۷ گونه آسیب‌پذیر هستند. دلیل کاهش تعداد آلباتروس‌ها در گذشته شکار آن‌ها برای پرشان بوده‌است، اما امروزه آلباتروس‌ها توسط گونه‌های رهاسازی شده به دست انسان، نظیر موش صحرایی و گربه رمیده که به تخم‌ها، جوجه و بالغ‌های در آشیانه حمله می‌کنند، و نیز آلودگی و ماهیگیری بیش‌از اندازه تهدید شده‌اند.

خصوصیات پرنده آلباتروس چیست؟

فرمانرو: جانوران
شاخه: طنابداران
رده: پرندگان
راسته: کبوتر دریایی سانان
خانواده: بزرگ تندبادان
نام علمی: Diomedeidae
نام عمومی: آلباتروس
دیگر نام­ها:Tubenose
گروه: پرندگان
تعداد گونه: ۲۱
مکان: در امتداد دریا‌های جنوبی
زیستگاه: جزیره‌­ها و آب‌­های جنوبی
رنگ: سیاه، سفید، قهوه­ای، قرمز، زرد
نوع پوست: پر
طول بدن: ۳/۱-۹/۰ متر (۳۵in-۵۱in)
طول بال: ۴/۳-۲ متر (۷۸in-۱۳۴in)
وزن: ۱۰-۸ کیلوگرم (۱۷lbs-۲۲lbs)
حداکثر سرعت: ۶۴ کیلومتر بر ساعت (۴۰ مایل بر ساعت)
رژیم غذایی: گوشتخوار
شکار اصلی: ماهی، خرچنگ، ماهی مرکب
شکارچیان آلباتروس: انسان، کوسه ببری
شیوه­‌ی زندگی: روز زی
رفتار گروهی: لانه سازی گروهی
نوع آب: شور
طول عمر: ۱۲ تا ۴۰ سال
سن بلوغ جنسی: ۲ تا ۷ سال
زمان خوابیدن روی تخم: ۲ تا ۳ ماه
متوسط تعداد تخم­گذاری در هر بار: ۱
نام پرنده­ی تازه متولد شده: جوجه (Chick)
سن مستقل شدن جوجه‌­ها: ۵ تا ۱۰ ماهگی
وضعیت بقا: در خطر
اندازه تقریبی جمعیت: کم
بزرگترین خطر: به تنهایی ماهیگیری کردن
خاص­ترین ویژگی: منقار دراز و قلاب مانند
ویژگی جالب: بلندترین بال را در میان پرندگان دارد!

طبقه بندی و تکامل آلباتروس

آلباتروس گونه‌­ای بزرگ از پرندگان دریایی است که در سراسر جنوب اقیانوس آرام و حتی در مناطق سردتر واقع در قطب جنوب یافت می­‌شود. ۲۱ گونه‌­ی مختلف از این پرنده در دریا‌های جنوبی زندگی می­‌کنند که متاسفانه ۱۹ گونه از آن­ها امروزه در معرض خطر انقراض قرار دارند.

آلباتروس خویشاوندی نزدیکی به دیگر مرغ­‌های دریایی مثل مرغ طوفان دارد که همگی­ آن­ها به دلیل سوراخ­‌های بینی لوله­‌ای شکل در بالای نوکشان منحصر به فردند. به خاطر این ویژگی به این پرندگان tubenoses یا دماغ لوله‌­ای نیز گفته می­‌شود. آلباتروس برای اولین بار در سال ۱۷۹۸ توسط شاعری به نام Coleridge در شعر The Rime of the Ancient Mariner نام برده شد وهمین امر باعث معروفیت این پرنده شد.

ویژگی پرنده آلباتروس

دیدن آلباتروس به هنگام پرواز بسیار شگفت‌انگیز است.

این پرندگان عظیم الجثه­‌ی پردار، بیش­ترین پهنای بال را در میان پرندگان دارند (تا ۳.۵ متر).

آلباتروس یکی از بزرگ­ترین پرندگان در میان ۲۴ گونه‌­ی مختلف است.

او با بال­‌های پهناور و قدرتمندش بر روی باد‌های اقیانوسی به جلو پرواز می‌­کند و گاهی تا چندین ساعت بدون استراحت و بال زدن به پرواز ادامه می‌­دهد.

او همچنین بر روی آب شناور می­‌شود، گرچه دراین حالت به خاطر وجود شکارچیان آبزی آسیب‌پذیر می­‌شوند.

آلباتروس همانند برخی دیگر از پرندگان دریایی از آب شور می‌­نوشد.

زاد و ولد آلباتروس

این پرندگان طول عمر زیادی دارند که به ۵۰ سال می­‌رسد.

آن­ها به ندرت بر روی خشکی دیده می‌­شوند و تنها برای جفت‌گیری دورهم جمع می‌­شوند که در آن زمان کلونی‌­های بزرگی را در جزایر دورافتاده‌­ای تشکیل می‌­دهند.

هر جفت یک تخم می‌­گذارد که به نوبت از آن پرستاری می‌­کنند.

آلباتروس‌های جوان، بسته به نوع گونه، ممکن است سه تا ده ماه در هوا پرواز­کنند و سپس برای ۵ تا ۱۰ سال خشکی را ترک می‌­کنند تا زمانی که به بلوغ جنسی برسند.

بعضی از گونه‌­ها تا آخر عمر با جفت خودشان می‌­مانند.

تغذیه

آلباتروس‌های روشن‌فام مرتباً برای دست‌یابی به غذا شیرجه می‌زنند و در هر شیرجه می‌توانند تا عمق بیش از ۱۲ متری پیش بروند.

غذای آلباتروس‌ها عمدتاً از سرپایان، ماهی، سخت‌پوستان و احشا تشکیل شده‌است، هرچند به دنبال مردار نیز می‌روند و از دیگر زئوپلانکتون‌ها نیز تغذیه می‌کنند. لازم است ذکر شود که برای اکثر گونه‌ها درکی جامع از تغذیه تنها برای فصل زاد و ولد موجود است، زیرا در این دوره است که آلباتروس‌ها مرتباً به زمین برمی‌گردند و مطالعهٔ تغذیه آن‌ها ممکن است.

تا سال‌های اخیر تصور می‌شد که آلباتروس‌ها عمدتاً با شنا در سطح آب و شکار ماهی‌های بالا آورده شده توسط جریان آب یا دیگر شکارچیان، یا از ماهیان مرده در سطح تغذیه می‌کنند. با به کارگیری عمق‌سنج‌های مویرگی که قادر به ثبت بیشترین عمق هنگام شیرجه زدن پرنده هستند، مشخص شد که هرچند برخی گونه‌ها مانند آلباتروس سرگردان تا عمق بیشتر از یک متر شیرجه نمی‌روند، عمق شیرجهٔ بعضی گونه‌ها مانند آلباتروس روشن‌فام به‌طور میانگین ۵ متر و در بیشترین حالت در حدود ۱۲٫۵ متر است.

رژیم غذایی آلباتروس

پرنده آلباتروس­ به طور عمده از ماهی مرکب و ماهی­‌هایی که به طور گروهی حرکت می‌­کنند تغذیه می­‌کند.

ولی در عین حال قادر به شناسایی ملوانان هستند به طوریکه کشتی آن­ها را دنبال می‌­کنند، به امید آنکه به آن­ها غذا دهند یا از پسماند غذایشان تغذیه کنند.

آلباتروس جایگاه خاصی در افسانه‌­های دریایی و خرافات دارند که یکی از معروف­ترین آن­ها در شعر ساموئل تیلرکلریج به نام “شعر ملوان پیر” (the rime of the ancient mariner) آمده است.

شکارچیان و خطرات

از انجا که آلباتروس پرنده‌­ای بسیار بزرگ است و تقریباً تمامی عمرش را در آسمان سپری می­‌کند شکارچی جدی ندارد، به جز انسان که در گذشته او را شکار می­‌کرد. همچنین لانه­‌‎های آن­ها به قدری در مناطق دورافتاده است که تقریباً هیچ حیوانی به آن دسترسی ندارد به جز کوسه ببری که در کمین جوجه­‌های جوان که در حال یادگیری پرواز هستند می‌­نشیند و به محض آنکه یکی از آن­‌ها از بقیه دور شد به او حمله می­‌کند. نکته جالب در رابطه با کوسه ببری اینجاست که او هرسال به همان نقطه که جوجه­‌های آلباتروس در حال یادگیری پرواز هستند بازمی‌­گردد و در انتظار یک غذای آماده است.

حقایق و ویژگی­‌های جالب

آلباتروس قادر است هزاران مایل را در زمان کوتاهی طی کند که نوع سرخاکستری آن می­‌تواند حتی مسافت بیشتری را نیز بپیماید. از آنجا که این پرنده انرژی خیلی کمی را به هنگام پرواز مصرف می­‌کند قادر است دور کره­‌ی زمین را در کمتر از یک ماه پرواز کند. آلباتروس با شعر ساموئل تیلر کلریج در اواخر دهه­‌ی ۱۷۰۰ معروف شد که این پرنده‌­­ی دریایی بزرگ را نمادی از روح ملوانان غرق شده می‌­دانست. پس از آن خرافاتی مبنی بر بدشگون بودن شکار این پرنده در میان دریانوردان و ملوانان شکل گرفت.

رابطه انسان و آلباتروس

به طور تخمینی سالانه در حدود ۱۰۰۰۰۰ آلباتروس از گونه­‌های مختلف، توسط ماهی گیران غیرقانونی ماهی تن در اقیانوس منجمد جنوبی کشته می‌­شوند. این ماهیگیران از نخ‌­های ماهیگیری بلندی به همراه طعمه استفاده می­‌کنند که به راحتی آلباتروس­‌هایی که در پی گرفتن طعمه به سمت آب می‌­آیند را به دام می­‌اندازد.

به نظر می‌­رسد که آلباتروس‌­های ماده بیشتر در معرض خطر صید هستند، زیرا عادت دارند که جدا از نر‌ها و در مناطق متفاوتی به جستجوی غذا بپردازند. با وجود خرافات بدشگون بودن صید آلباتروس در میان ملوانان در قرن ۱۹ ام این پرنده به شدت شکارشد که دلیل آن استفاده از پرهایش در پر کردن بالش بود.

وضعیت بقا و زندگی کنونی

امروزه ۱۹ گونه از ۲۱ گونه‌­ی آلباتروس در لیست حیوانات در معرض خطر قرار دارد. اگرچه جمعیت دو گونه­‌ی باقیمانده پایین نیست، ولی تعداد آن­ها نیز رو به کاهش است و جزو گونه­‌های در معرض تهدید قرار دارند. دلیل اصلی کاهش جمعیت این پرندگان در اقیانوس منجمد جنوبی ماهیگیران ماهی تن هستند که با نخ‌­های ماهیگیری بلندشان به راحتی این پرندگان دریایی عظیم‌الجثه را شکار