تحلیل روز؛ مصر ۱۰ سال بعد از سقوط مبارک

خفقان دوره حسنی مبارک
به لحاظ سیاسی فضای تاریک و خفقان آور در دوره مبارک بستر‌های مناسبی را برای بسیج مردم و سازماندهی نهضت مردمی ایجاد نمود. این فضای تاریک و بسته سیاسی به خصوص در جریان انتخابات پارلمان ۲۰۱۰ خود را نشان داد و سرخوردگی مردم را از وضع موجود به وجود آورد. اهمیت این انتخابات از آن جهت بود که جهت گیری انتخابات ریاست جمهوری را در سال ۲۰۱۱ مشخص نمود. افزایش میزان دستگیری‌ها پیش از انتخابات، اعلام ممنوعیت استفاده از شعار‌های مذهبی در زمان تبلیغات که به طور مشخص اخوان المسلمین را هدف قرار داده بود‏، لغو نظارت قضایی بر صندوق‌های رای و فشار بر نشریات مستقل از جمله اقداماتی بود که نتیجه انتخابات را رقم زد.

بحران مشروعیت و بحران کارآمدی در سطح دولت همراه با وقوع برخی بحران‌ها در سطح جامعه از قبیل افزایش فاصله طبقاتی و گسترش فساد زمینه را برای تکوین جنبشی ائتلافی در مصر ضد رژیم مبارک و سقوط آن فراهم کرد. بنابراین نابسامانی‌های اقتصادی‏، تنگنا‌های سیاسی و نقش ارتباطات و افزایش دسترسی مردم به شبکه‌های جدید ارتباطی سه عامل اساسی در شکل گیری انقلاب ۲۰۱۱ مردم مصر بود.

انقلاب ۲۰۱۱ مصر
جنبش مردم مصر در روز ۲۵ ژانویه ۲۰۱۱ به دنبال جنبش مردمی تونس آغاز شد و در ۱۱ فوریه ۲۰۱۱ در پی استعفای حسنی مبارک از مقام ریاست جمهوری به پایان رسید. ۱۵ ژانویه ۲۰۱۱ زین العابدین بن علی دیکتاتور ۷۴ ساله تونس که ۲۲ سال زمام حکومت را دست داشت با شدت گرفتن اعتراضات مردمی پس از خودسوزی محمد بوعزیزی جوان دستفروش تونسی از این کشور گریخت و به عربستان سعودی پناهنده شد.

پایگاه مردمی انقلاب ۲۰۱۱ مصر
هسته اولیه جنبش مردمی مصر را طیف‌های مختلف مردم و به خصوص جوانان مصری تشکیل دادند. ارتباط جوانان مصری و فراخوان برپایی تظاهرات از طریق یکی از شبکه‌های اجتماعی نقش بسزایی در شکل گیری انقلاب مصر داشت. با گذشت زمان احزاب و گروه‌های سازماندهی شده نیز به مردم پیوستند و در این میان جنبش اخوان المسلمین در میانه راه‏، هدایت جنبش را به دست گرفت. اخوان المسلمین یکی از سازمان یافته‌ترین گروه‌ها و تشکیلات در مصر است که در میان مردم از نفوذ بالایی برخوردار است.

 

 

ریاست جمهوری محمد مرسی
سرانجام در سال ۲۰۱۲، حسنی مبارک به همراه وزیر کشورش، حبیب العدلی به دلیل متوقف نکردن کشتار‌ها در ۶ روز اول اعتراضات مردم به حبس ابد محکوم شدند و محمد مرسی، نماینده اخوان المسلمین در تاریخ ۱۷ ژوئن ۲۰۱۲ از طریق انتخاباتی آزاد، به عنوان رئیس جمهور مصر انتخاب شد.

سقوط دولت مرسی
یک سال پس از تحلیف محمد مرسی، موج جدیدی از اعتراضات مردمی علیه دولت انقلابی آغاز شد و در نهایت در سوم ژوئیه ۲۰۱۳، دولت مرسی بر اثر کودتای ارتش به رهبری عدلی منصور سقوط کرد. منصور به عنوان رئیس جمهور موقت دولت انتقالی و مسئول برگزاری انتخابات زودهنگام، زمام امور را در دست گرفت و حازم الببلاوی را به عنوان نخست وزیر خود انتخاب کرد. منصور تا ۱۸ ژوئن ۲۰۱۴ که عبدالفتاح سیسی به عنوان رئیس جمهور مصر انتخاب شد، کفیل ریاست جمهوری بود. به این ترتیب، اخوان المسلمین که برنده اصلی انقلاب و نخستین انتخابات آزاد ریاست جمهوری مصر بودند، شکست خورده و مسیر انقلاب مصر تغییر کرد. انتقاد معترضان بر مرسی این بود که وی سیاستمداری انحصار طلب، زورگو و خشونت طلب است. به این ترتیب، با سقوط دولت مرسی، مخالفان اخوان المسلمین، بقایای رژیم سابق مصر و ارتش وفادار به مبارک با پشتیبانی دولت‌های خارجی به قدرت رسیدند و انقلاب مصر در همان سال نخست به شکست انجامید.

 محمد مرسی در ۱۷ ژوئن ۲۰۱۹ بار دیگردر دادگاه ظاهر شد و در جریان محاکمه بی هوش و در سن ۶۷ سالگی در گذشت. همچنین 

حسنی مبارک رئیس جمهور اسبق مصر نیز در ۲۵ فوریه سال ۲۰۲۰ در سن ۹۱ سالگی درگذشت.

ادامه قدرت نظامیان در مصر 
عبد الفتاح السیسی که در ژوئیه ۲۰۱۴ با وعده بازگرداندن ثبات و آرامش و بهبود اوضاع اقتصادی و با کسب ۹۷ درصد آرا به مقام ریاست جمهوری رسیده بود  در مارس ۲۰۱۸  نیز  برای دومین بار رئیس جمهور مصر شد. 

 

 

به گفته دو منبع صهیونیست رئیس‌جمهور مصر اخیرا برای سفر نتانیاهو به قاهره برای وی شرط گذاشته است و آن اینکه یا نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی راهکار دو دولتی را بپذیرد یا در راستای پایان دادن به درگیری‌های میان فلسطینیان و صهیونیست‌ها، گامی عملی بردارد. اما نتانیاهو به این خواسته که در آستانه انتخابات پارلمانی رژیم صهیونیستی (ماه مارس آینده) مطرح شده، اعتراض کرده است  اما با این وجود، نتانیاهو همچنان امید دارد که به قاهره سفر کند به طوری که به منظور صورت گرفتن این سفر، همچنان تلاش‌هایی در حال انجام است. نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی دَه سال پیش زمانی که «حسنی مبارک» رئیس‌جمهور مخلوع مصر قدرت را دست داشته، به مصر سفر کرده است.

عادی‌سازی روابط و حمایت السیسی از نتانیاهو

«آنتوان شلحت» پژوهشگر فلسطینی در امور رژیم صهیونیستی در گفتگو با الجزیره ضمن کاستن از ارزش و فایده شروط نظام مصر برای استقبال از نتانیاهو در قاهره، تأکید کرد که شرط‌های السیسی بیشتر مسخره است تا قابل احترام.

نگرانی السیسی از دولت بایدن
نظام مصر از پیامد‌های عصبانت و موضع دولت جدید آمریکا در قبال السیسی نگران است؛ موضعی که جو بایدن در کمپین انتخاباتی خود بدان اشاره کرد آنگاه که موضوع حقوق بشر مصر را بشدت به باد انتقاد گرفت؛ موضوعی که باعث شد مصر اکنون از کم‌شدن روابط خود با دولت کنونی آمریکا در مقایسه با دولت «دونالد ترامپ» رئیس‌جمهور پیشین این کشور بشدت نگران شود.
 قاهره به خاطر این ترس، سعی دارد نقشی موثر در منطقه ایفا کند بویژه در ارتباط با موضوع فلسطین از این رو قاهره تلاش می‌کند، مذاکراتی را که از ده سال پیش متوقف شده، به جریان بیندازد و در هر گونه تلاشی که برای حل و فلسطین درگیری میان فلسطین و رژیم صهیونیستی صورت می‌گیرد، وارد شود تا اینگونه به کاخ سفید نشانه‌ای مثبت ارسال کند و شانس السیسی برای توسعه روابط با واشنگتن از دید دولت جدید آمریکا بیشتر شود. با این حال، خبرنگار سیاسی وبگاه صهیونیستی والا با اطمینان می‌گوید که «رئیس‌جمهور مصر خیلی به آرمان فلسطین اهتمام نمی‌ورزد؛ ولی می‌داند که نتانیاهو برای کمپین انتخاباتی خود نیازمند یک تصویر مثبت است و مصر نیز سعی دارد که از این تلاش‌ها یک دستاورد سیاسی برای خود بسازد.