عزم ملی برای مصرف بهینه آب تنها راه نجات از تشنگی گلستان است.
به گزارش خبرگزاری صدا وسیمای مرکز گلستان؛ گلستان ،اگر چه بار معنایی همچون سرسبزی و زیبایی داردو می تواند برای شنونده تصور لطافت هوا و باران را به همراه داشته باشد اما کارشناسان، کم آبی، ریزگردها، خشکسالی و بیابانی شدن گلستان را واقعیت و بحرانی انکارناپذیر می دانند که از مدتها قبل، زنگ هشدارش به صدا درآمده است.
مدیر کل مدیریت بحران گلستان در گفتگو با خبرگزاری صداوسیمای مرکز گلستان؛ نوسانات و تغییر اقلیم را پدیدهای فراگیر در ایران و حتی در جهان دانست.
به گفته قادری، در ایران، استان گلستان به سبب قرار گرفتن بین دو اقلیم متفاوت خشک و نیمه خشک از شمال و شرق و همینطور مرطوب از غرب؛ آسیب پذیرترین منطقه در رویارویی با این پدیده است.
قادری افزود: از سال 84 ، استان گلستان با حدود یک میلیون و 800 هزار نفر جمعیت، با تنش خشکسالی مواجه و از سال96، در ردیف بیست و سومین استان خشک و بیابانی کشور قرار گرفته است.
وی، کاهش بارندگی های موثر در گلستان را هم به عنوان علت طبیعی دیگر حرکت این استان به سمت بیابانی شدن عنوان کرد.
به گفته مریم نیکزادفر کارشناس هواشناسی گلستان، در سال آبی 1400-1399 تا پایان بهمن امسال، 124میلی متر باران در این استان باریده که کاهش31 درصدی در مقایسه با مدت مشابه قبل و کاهش 45 درصدی در مقایسه با بلند مدت یا نرمال را نشان می دهد.
بر اساس مطالعات مرکز ملی اقلیم شناسی کشور، پیش بینی هفتگی بارش و دمای هوای کشور (27 بهمن 1399 تا 9 فروردین 1400 ) نشان دهنده روند کاهشی بارندگی در ماه پایانی امسال است.همچنین میانگین بارش کشور تا هفته آغازین سال 1400 به کمتر از نرمال گرایش دارد .
در پی کاهش بارندگی و ظرفیت تبخیر سه برابری آب در گلستان، روان آبها، آورد رودها و به دنبال آن ذخیره آبی این استان نیز کاهش یافته است.
به گفته مدیر عامل شرکت آب منطقه ای گلستان، در این استان 14 سد مخزنی، درمجموع با امکان ذخیره سازی 244 میلیون مترمکعب آب وجود دارد.
سید محسن حسینی می گوید: ذخیره آب سد های گلستان در پایان بهمن امسال 96 میلیون متر مکعب بود که در مقایسه با 88 میلیون متر مکعب پارسال9 درصد افزایش یافته و 39 درصد ظرفیت سد های استان تکمیل شده است.
حسینی یادآوری کرد: در سال آبی 96 - 95 حدود 43 درصد از این ظرفیت آبگیری شده بود.
وی افزود: حجم سفره های زیر زمینی، روان آب ها و رودهای اصلی منتهی به سدها و تالاب های گلستان در بلندمدت هم 80 درصد کمتر شده است.
حسینی درباره تبدیل شدن رودهای اترک، گرگانرود و قره سو - سه رود اصلی گلستان- به رودخانه های فصلی ابراز نگرانی کرد.
طبق گزارش آب منطقه ای گلستان؛ سالانه حدود 90 درصد آب ذخیره شده این استان در بخش کشاورزی مصرف می شود.
مدیر عامل آب منطقه ای گلستان می گوید: حدود 35 هزار حلقه چاه در این استان حفر شده است که بیشتر آن مصرف کشاورزی دارد.تَرَک خشکسالی بر چهره سبز گلستان.
به گفته سید محسن حسینی؛ نیمی از این چاه ها غیر مجاز است و سالانه 13 درصد آب مصرفی کشاورزی گلستان از این چاه ها تامین می شود.
حسینی، برداشت آب از چاه های دارای پروانه استان را هم بی رویه دانست.
وی در ادامه، از اجرای طرح احیا و تعادل بخشی منابع آب زیر زمینی در کشور خبر داد.
حسینی گفت: در قالب این طرح؛ تعیین تکلیف چاه های مجاز، انسداد چاه های بدون پروانه و کم بازده کشاورزی، ساماندهی شرکتهای حفاری، تقویت بازرسیها و کنترل برداشت از چاه ها، آموزش، اطلاع رسانی و فرهنگسازی انجام می شود.
مدیر عامل آب منطقه ای گلستان همچنین افزود: 3 سد بزرگ در گلستان در دست ساخت داریم و مطالعات ساخت سه سد هم در حال انجام است.
حسینی، مشارکت مردم در مدیریت مصرف آب را نیز ضروری دانست.
وی گفت: با میانگین بارش سالانه 500 میلی متر از حدود 10 میلیارد متر مکعب بارش باران در استان در سال آبی 98-99 حدود 2 میلیارد و 485 میلیون متر مکعب آب تجدید پذیر در گلستان بدست می آید.
وی افزود: استفاده از پسآب ها، آب های شور و آب دریا را هم با در نظر گرفتن ملاحاظات زیست محیطی در برنامه داریم.
وی کشت محصولات با نیاز آبی فراوان مانند شالی و همچنین آبیاری مزارع به روش سنتی را نیز از مهمترین علت های مصرف نامتعارف آب در بخش کشاورزی گلستان برشمرد.
معاون بهبود تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی استان نیز در گفتگو با خبرگزاری صداوسیمای مرکز گلستان؛ ضمن تایید این مطلب گفت: خشکسالی در سال های اخیر به کشاورزی استان هم خسارات فراوانی وارد کرده است.
محمدرضا عباسی افزود: استان گلستان دارای 650 هزار هکتار اراضی کشاورزی است که سالانه حدود 4 میلیون تن انواع محصولات کشاورزی در این اراضی تولید می شود، اما در سالهای اخیر خشکسالی، کاهش 10 تا 15 درصدی تولیدات را سبب شده است.
به گفته وی، اکنون یک میلیارد و 600 میلیون متر مکعب آب برای بخش کشاورزی گلستان داریم که این حجم به سبب کاهش نزولات، سال به سال کمتر می شود.
عباسی به اقدامات جهادکشاورزی برای بهینه سازی مصرف آب در این حوزه اشاره کرد و گفت: براساس دستورالعمل وزارت جهادکشاورزی؛ کشت شالی در زمین های غیر نَسَق گلستان ممنوع است و حتی از کشت آن در زمین های نسق استان هم هیچگونه حمایتی نمی شود.
وی همچنین از تدوین بسته های حمایتی با هدف تشویق کشاورزان به روی آوردن به کشت های جایگزین با نیاز آبی کم مانند پنبه، سویا، کنجد و آفتابگردان و توسعه گلخانه ها در گلستان خبر داد.
معاون بهبود تولیدات گیاهی جهادکشاورزی استان در ادامه به سامانه های نوین آبیاری نیز اشاره کرد و گفت: با استفاده از این روش، دست کم 30 تا 40 درصد در مصرف آب صرفه جویی می شود.
سید محسن کیا الحسینی مدیر آب و خاک جهاد کشاورززی گلستان گفت: هم اکنون 68 هزار و 500 هکتار از زمین کشاورزی این استان به سامانه های نوین آبیاری مجهز است که تا قبل از سال 92 حدود 30 هزار هکتار و از سال92 تا کنون 39 هزار هکتار تحت پوشش این سامانه ها قرار گرفته اند.
کیا الحسینی افزود : دولت برای راه اندازی این سامانه 85 تا 100 درصد، تسهیلات بلاعوض پرداخت می کند.
به گفته وی؛ برای آبیاری موضعی به روش تیپ و قطره ای برای هرهکتار 22 میلیون و500 هزار تومان،برای آبیاری با ماشین آلات 18 میلیون و750 هزار تومان ،برای آبیاری به روش کلاسیک و متحرک تحت فشار 11میلیون و550 هزار تومان و برای انتقال آب با لوله 7 میلیون و700 هزار تومان بلا عوض پرداخت می کنیم.
لطفی سرپرست اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری گلستان هم گفت: بوته کاری در دشت های شمالی استان که بیشتر از سایر مناطق، در معرض بیایبانی شدن است به منظور پیشگیری از بیابان زایی، جلوگیری از تشکیل ریزگردها و ورود آن از بیابان "قره قوم" کشور ترکمنستان و تامین علوفه مورد نیاز دام های منطقه در حال انجام است.
اما آنچه به نظر می رسد، موردی و پراکنده بودن مقابله با خشکسالی در گلستان است.
استفاده از راهکار های صرفه جویی در مصرف آب که بیشتر آن در بخش کشاورزی مصرف می شود می تواند تاثیر مهمی بر توسعه پایدار گلستان داشته باشد.
هرچه بهره وری افزایش پیدا کند میزان زیان کشاورزان از کاهش نزولات آسمانی هم کمتر و تولید محصولات بیشتر می شود.
مقابله با این پدیده شوم که اکنون گلستان با آن دست به گریبان است، نیازمند عزمی هماهنگ ، متمرکز ، مسئولانه و موثر است.