شورابه‌ های سودآور

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز گلستان؛ گلستان سرزمین فرصت هاست، هر چند که قدر دانسته نشود. در این گزارش، اما از ظرفیتی می‌نویسم که شناسایی و بهره گیری شده است. با این ظرفیت، گلستان، ایران را در جمع ۹ کشور دنیا که ید استخراج می‌کنند و رتبه پنجم تولید ید جهان قرار داده است.

کار اکتشاف و استخراج شورابه‌های معدنی و فرآوری ید در حاشیه جنوب شرقی دریای خزر از سال ۱۳۸۳ آغاز شد و پس از پایان عملیات اکتشاف وجود ید در شورابه‌های محدوده معدن به اثبات رسید و کارخانه فرآوری در معدن ید اینچه در استان گلستان ساخته شد و اواخر سال ۱۳۸۷ آغاز به کار کرد.

معرفی ید (IODINE)
ید در سال ۱۸۱۱ توسط شیمیدان فرانسوی Bernard Courtois کشف شد و نام آن از کلمه “iodos” که در زبان یونانی به معنای بنفش است اقتباس شده است. ید عنصری شیمیائی با علامت اختصاری I و عدد اتمی ۵۳، نخستین بار از جلبک‌های خشک شده جدا سازی شده است. این عنصر از شورابه‌های اعماق زمین نیز استحصال می‌شود.

ماده معدنی ید فقط در مناطق خاصی کشف و استخراج می‌شود که یکی از آن مناطق مهم، قسمت‌هایی از سواحل اقیانوس آرام و دریای خزر است. در حال حاضر تولید ید جهان در انحصار کشور‌های روسیه، چین، ژاپن، اندونزی، شیلی، امریکا، ترکمنستان و جمهوری آذربایجان قرار دارد و حدود یک دهه است ایران نیز توانسته به جمع این کشور‌ها بپیوندد.

کاربرد‌های ید
ید ماده اولیه و موثر بیش از ۱۰۰ کالا است و در صنایع دارویی، ضد عفونی‌کننده‌ها، در ساخت LED و LCD، کنتراست مدیا، پایدارکننده مواد غذایی، نایلون، فلزات با خلوص بالا، فرآورده‌های پتروشیمی، فیلم‌های رادیولوژی، صنایع الکترونیک و ترکیبات یددار کاربرد دارد.

تنها معادن تولید ید ایران در منطقه‌ای بیابانی و خشک در ۲۷ کیلومتری شهرستان آق قلا استان گلستان قرار دارند.
کیفیت بالا، تولید براساس استاندارد‌های داروسازی یو اس پی و سی پی و نبود عناصر مزاحم در شوراب‌ها از امتیازات ید تولیدی در گلستان است.

صادرات به اروپا علاوه بر تامین کامل نیاز داخل
ید تولید شده در گلستان، علاوه بر تأمین نیاز کشور، به کشور‌های اروپایی و آسیایی صادر می‌شود.

مدیر کارخانه تولید ید گفت: روزانه هزار و ۵۰۰ تا هزار و ۶۰۰ کیلوگرم ید از شورابه‌هایی از عمق ۸۰۰ متری استخراج می‌شود.
آرش کاشانی افزود: از هر هزار لیتر شورآبه فقط ۶۸ گرم یون ید وجود دارد.

کاشانی گفت: سالانه ۶۰۰ تن محصول ید تولید می‌شود.
معاون امور معادن و صنایع معدنی سازمان صمت گلستان گفت: هر کیلو گرم ید حدود ۳۰ دلار قیمت دارد. روزانه چیزی در حدود ۵ هزار دلار.

هومن هادیان افزود: چیزی در حدود ۱۰۰ تن ید نیاز کشور است که همه آن را معادن ید گلستان تامین می‌کنند.
هادیان گفت: تولید ید در کشور حدود ۱۵ میلیون دلار ارز آوری دارد.

استخراج ید در گلستان انحصاری نیست
معاون امور معادن و صنایع معدنی سازمان صمت گلستان با اشاره به اینکه استخراج ید در استان گلستان به هیچ وجه انحصاری نیست گفت: سه شرکت کانسار خزر، شورابه ید گلستان و اکسیر ید ایرانیان دارای پروانه بهره برداری استخراج ید هستند و ۱۳ شرکت پروانه اکتشاف ید و موافقت‌های زیست محیطی و منابع طبیعی را گرفته اند.

هادیان افزود: ۹ متقاضی جدید استخراج ید در استان وجود دارد که در حال پیگیری و اخذ مجوز‌های محیط زیست و منابع طبیعی هستند.

اشتغال در کارخانه‌ های ید
کاشانی مدیر کارخانه تولید ید گفت: در بخش معدن و واحد‌های فرآوری حدود ۲۵۰ نفر مشغول به کار هستند.

اشتغالی که بیشتر از نیرو‌های بومی منطقه انتخاب شده اند. آقای اکبری سرپرست یک بخش فرآوری می‌گوید بیشتر نیرو‌های شاغل، افراد بومی هستند.
مثل حمید که می‌گوید: کارخانه هم تولید آورده و هم برای ما جوانان اشتغال آورده است.
احمد هم گفت: از کار کردن در کارخانه ید که فقط چند کشور در دنیا آن را تولید می‌کنند احساس غرور می‌کند.

تولید ید در گلستان و نگرانی‌های زیست محیطی
دعوای صنعت و محیط زیست در گلستان قدمتی طولانی دارد. این موضوع دامنه تولید ید را هم گرفته است. پساب‌های کارخانه استحصال ید آلوده هستند. محیط زیست هم این موضوع را تائید کرده است.

مدیرکل حفاظت از محیط زیست گلستان با اعلام خبر پیگیری ویژه پساب‌های تولیدات ید گفت: از ۱۰ سال گذشته پساب فرآوری شورابه‌های فسیلی و استحصال ید به تالاب اینچه هدایت می‌شد که پارسال و با پیگیری محیط زیست این شرکت‌ها با هدف توقف تخلیه پساب ید به تالاب، مکلف به ارایه برنامه مدیریت زیست محیطی شدند.

محمد رضا کنعانی افزود: شرکت‌ها موظف به حفز چاه برای هدایت پسماند هستند.
او گفت: سایت تزریق در نظر گرفته و چاه نیز حفر شده است و دفع پساب بصورت آزمایشی در حال انجام است.

هادی حق شناس استاندار گلستان هم گفت: استخراج ید تنها در استان گلستان صورت می‌گیرد، اما این استخراج باید زیر نظر محیط زیست، منابع طبیعی و آب منطقه‌ای و بر اساس الزامات و استاندار‌های محیط زیست انجام شود.

گلستان فرصت‌های کم نظیری دارد که شناسایی و بهره مندی از آن‌ها می‌تواند به رونق اقتصادی، ایجاد اشتغال و توسعه بینجامد. سال هاست از تولید ید در گلستان می‌گذرد، اما بنظر می‌آید حتی برخی از گلستانی‌ها هم اطلاع چندانی از آن ندارند. اما این افتخار کمی نیست که علاوه بر درآمد‌های اقتصادی و ازر آوری، در بین ۹ کشور تولید کننده در جهان باشی. چه بسیار سرمایه‌هایی در گلستان که امکان ایجاد سرمایه‌های اقتصادی و افزایش غرور ملی را دارند.

مرتضی قندهاری