وقتی خود تحریمی برند جهانی را تهدید می کند

صدای زن از بلندگوی فرودگاه به گوش رسید ؛ مسافران پرواز .... و او با جسمی نحیف آهسته آهسته راهی گیت پرواز شد . سال 381 1 بود و محمد آقا یکی از هشت میلیون مسافر پرواز به سمت اروپا بود . پروازی برای بازیافتن سلامتی از زخم کینه دشمن در هشت سال جنگ بود.
به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز اراک؛ حالا سالها از آن پرواز می گذرد و گرچه او کاملا خوب نشد و همچنان بیمارشیمیایی است اما بازگشت او با یک ایده وجرقه ی اقتصادی به همراه داشت ، ایده ای که من آن را " اسکناس هایی از دل آتش" نام نهادم.
ایده ای که این روزها در کلاف سردرگم خود تحریمی ها ، در حال پاک شدن از گردونه اقتصادی و صحنه جهانی است .
کارآفرین قصه ی ما 

محمد سلطان محمدی هم به نوبه ی خودش سلطانی است "سلطان"! اما نه از آن سلطان های که زمینه ساز بیچارگی مردم شدند بلکه " سلطان بید قرمز " است. گیاهی که از فرش به عرش رسید .
رفتن او به فرنگ همان و بازگشت دست پر و آوردن دلارهای ارزی همان ؛ به عقیده ی خودش او این گونه ارزهایی که برای درمانش هزینه شده بود را جبران کرد تا کمتر بگویند " ارز کشور را هزینه خودشان کردند ".
قصه از بیدهای قرمز آغاز شد
بید قرمز گیاهی است از خانواده اکالیپتوس است که تا همین چند سال پیش به عنوان هیزم در بخاری ها و تنور خانه ی روستاهای محلات می سوخت و در رویدادی ساده سوژه کار کارآفرین قصه ی ما شد.
ایده ای که از بازار آمستردام به روستای اجدادی سلطان محمدی آمد و زمینه ساز رونق اقتصادی و صدها شغل شد و هر سال هم به تعداد آن اضافه می شود.
از اراک تا بزیجان
از اراک مرکز استان مرکزی ، 100 کیلومتر تا شهرستان محلات؛ و 40 کیلومتر تا روستای بزیجان مسافت طی کردم و به روستایی که حالا سرخ رو از تلاش سلطان محمدی و روستائیان است رسیدم و پای صحبتش نشستم.
بید محلات که به طلای سرخ اقتصادی استان مرکزی شهرت دارد به عنوان یکی از ارزشمندترین منابع طبیعی است که با وجود تحریم‌های ظالمانه با هوشمندی کارآفرین در سبد مصرف بازارهای جهانی قرار گرفت.
کارآفرین در این حوزه روایت جالبی دارد که شنیدنش خالی از لطف نیست.

رویدادی ساده تا جهانی شدن

او می گوید : زمانی که وارد امستردام هلند شدم حوالی کریسمس بود و درمان شروع شده بود . یک روز خسته از دوا و داروهای شیمیایی راهی بازار شدم ، با تعجب در میان اقلام مورد مبادله در بازار ، بید قرمز های بی کیفیت را دیدم که مشتاقانه خرید و فروش می شوند . با انگلیسی الکن خود موضوع را جویا شدم و چنین دریافتم که بید قرمز یکی از اقلام پرطرفدار برای کریسمس مسیحیان است .
انگشت به دهان مانده ؛ که کالایی که اینجا چون طلا خرید و فروش می شود در زادگاه ما در محلات به دل آتش و تنور سپرده می شود تا لحظه ای خانه و تنور را گرم کند .
سلطان محمدی ادامه می دهد : سر سخن را با بازاری دیگری بازکردم و به او گفتم اگر من چنین کالایی را با کیفیت بهتر بیاورم خرید می کنید ؟ و با شنیدن پاسخ مثبت ، جرقه ی ایده ای اقتصادی در ذهنم روشن شد . روشنایی ای که همه عمرم را پای آن صرف کردم و خود و خاواده ام را برای موفقیت در این زمینه درگیر کردم

و از 200 کیلو شروع شد...
سلطان محمدی مصدوم شیمیایی جنگ که خود گلکار بود در سفر بعدی با 200 کیلو بید قرمز وارد آمستردام و بازار شهر شد.
پس از یک دهه تلاش 200 کیلو بید قرمز صادر شده به اروپا به بیش از 200 تن در سال و اشتغال بیش از 300 نفر در سالهای اخیر رسید .
او در شرایط دشوار تحریم هم به صادرات محصول خود پرداخت و مصداق خواستن توانستن در حوزه اقتصادی را در جنوب شرق استان مرکزی به نمایش گذاشت.
نکته جالب این است که به همت این کارآفرین، نه تنها درختچه بید قرمز محلات در بازار گل جهان معرفی شده بلکه در بازار بورس آمستردام نیز با نام بید قرمز محلات به ثبت رسیده است .
حالا درختچه‌هایی که در گذشته نه چندان دور تنها سوزانده می‌شدند امروز شناسنامه بین المللی دارند و با اقدام این دانش آموخته بخش کشاورزی و کارآفرین موفق، بید قرمز محلات ثبت جهانی و تجاری سازی شده و هلند که به پایتخت گل جهان است متقاضی واردات بید قرمز محلات است.
بید قرمز چگونه گیاهی است ؟
بید قرمز؛ گیاهی بومی شهرستان محلات است که تا سالهای قبل، شاخصه‌های اقتصادی و تجاری این درختچه ناشناخته بود و تنها برای گرمازایی و به عنوان هیزم بین ساکنان محلی کاربرد داشت اما به همت و ابتکار کارآفرینان جلوه‌های مختلف این ثروت خدادادی معرفی شده است.
بید قرمز با نام علمی Salix purpurea شناخته می‌شود و درختچه از خانواده بیدیان و از انواع درخت بید است که از نظر حجمی کوچک بوده و در نزدیکی تالاب‌ها و دریاچه‌ها می‌روید و محلات به‌خاطر اقلیم خاص آب و هوایی از رویشگاه‌های مهم این گیاه محسوب می‌شود.
این درختچه در مناطق با خاک مرطوب رشد می‌کند و دارای برگ‌های بلند با رنگ سبز روشن است و تنه و ساقه آن دارای رنگ قرمز مایل به قهوه‌ای است و بافتی محکم دارد و علاوه بر کاربری زینتی، مصارف دارویی شناخته شده‌ای نیز دارد.
مناطق خشک ایالات متحده و سواحل کالیفرنیا، آریزونا و جنوب غربی یوتا نیز از خاستگاه‌های بید قرمز است و که سال‌هاست خواص و کابری‌های این محصول در کشورهای دیگر شناخته شده و به صورت بهینه از آن بهره برده می‌شود اما در ایران و شهر محلات این طلای سرخ در انزوا مانده بود و مدت کوتاهی است که قابلیت‌های آن معرفی شده و به جرگه اقتصاد هدفمند پیوسته است.
نه هر بیدی بید قرمز محلات است...

این کارآفرین معتقد است: این محصول در کانون‌های خاصی از جهان تولید می‌شود و به نوعی انحصار دارد که به همین دلیل نیز بید قرمز محلات در کتاب گینس ثبت جهانی شده و خوشحالم که این ظرفیت اقتصادی به نام شهر و زادگاهم نقش بست.
سلطان محمدی به شرایط تولید و پرورش این طلای سرخ نیز اشاره‌ای دارد و می‌گوید: : محلات مستعدترین مکان برای تولید بید قرمز با بهترین رنگ و ماندگاری است و رنگ و لعاب بیدی که در محلات تولید می شود در هیج جای جهان به عمل نمی آید .

سبز و سرخ ؛ با چندین میلیون یورو سرمایه گذاری
نکته جالبی را از تولیدکننده طلای سرخ شنیدیم که این گیاه، گونه‌ای از درخت بید است که تا آبان ماه رنگی سبز دارد و پس از آن رفته رفته به قرمزی می‌گراید و اگر در شرایط سرخی برداشت نشود،از بین می‌رود.
سلطان محمدی که صادر کننده نمونه سال ۸۶ هم هست به توصیف کوتاهی از فعالیت اقتصادی‌اش می‌پردازد و لابه‌لای حرفها مرتب 

گوشزد می‌کند که مبادا نام محلات را از بید قرمز جدا کنیم و ادامه می‌دهد: به‌ منظور گسترش صادرات بید قرمز در روستای پدری، چندین میلیون یورو سرمایه‌گذاری شد و این کار با هدف پهن کردن سفره درآمدزایی برای اهالی این روستا بود و اکنون که ایده صادرات بید قرمز به ثمر نشسته و خط تولید پرورش این گیاه با 300 نفر در حال فعالیت است می‌توان مدعی شد که در شرایط سخت نیز با تفکر، برنامه و پشتکار می‌توان از سد مشکلات عبور کرد و بر قله موفقیت ایستاد.

ثبت در گینس
نسخه ای از کتاب گینتس در کنار کارآفرین بود ورق زد و صفحه ای را نشان داد که عکس او و بیدهای قرمزش درج شده بود؛ کالایی که سوزانده می شده حالا تبدیل به کالای ارزآور شده است.
نام محمد سلطان محمدی و بید قرمز در سال 1385 در کتاب گینس به ثبت جهانی رسید.
100 حانوار در روستای بزیجان و سه روستای اطراف به طور دائم به تولید این نوع درختچه زینتی در محلات مشغول هستند گفت : پارسال 587 هزار شاخه بید قرمز تزئینی به خارج از کشور صادر شد.
کارگران بیدها را درو می کنند با قیچی های کوتاه و دست های دستکش پوشیده ؛ بیدهای قرمز چشم نوازی که فصل سرد بزیجان را دیدنی کرده و به گفته کشاورزی ؛ هر چه سرما بیشتر باشد بیدها خوشرنگتر و اناری تر و خوش پسندتر می شوند.

بازگشت حیات روستایی

بازگشت حیات به روستاهای دور افتاده محلات از مهمترین ثمرات تلاش سلطان محمدی است.
بخشدار مرکزی محلات می گوید: بزیجان اکنون یکی از روستاهای پویا با پتانسیل کشت گلخانه ای و بید قرمز است که دارای 430 نفر جمعیت است که جمعیت این روستا در پنج سال تغییری نکرده است.
براتی زاده می افزاید : برعکس روستاهای دیگر که با کاهش جمعیت مواجه هستند جمعیت این روستا به دلیل تبدیل شدن به قطب تولید محصول بید قرمز صادراتی تغییر محسوسی نداشته است.
بخشدار مرکزی محلات اضافه می کند: با توسعه سطح زیر کشت بید قرمز در بزیجان پیش بینی می شود این روستا نه تنها از ثبات جمعیت برخوردار شود بلکه به عنوان یکی از قطب های جمعیت پذیر مطرح شود.
اقتصادی کردن مزیت بومی
دسته های چند تایی بسته شده ی بید قرمز در کنار کارگران زن و مردی که مشغول بسته بندی هستند تصویر جان بخشی از زندگی ، تولید ملی و استفاده از مزیت های بومی را نشان می دهد .
فرماندار شهرستان محلات ارزش حدودی هر شاخه ی 100 سانتی بید قرمز را 50 سنت دانست ومی گوید : ذخیره گیاهی ارزشمند‌ی که آقای سلطان محمدی با کمک دخترش که کارشناس شیمی دارد در انحصار بزیجان درآورده و کشور وارد کننده نمی تواند بیدهای قرمز را در کشورش بکارد و تکثیر کند .
ناظری با بیان اینکه بید قرمز در بسته های 80 شاخه ای صادر می شود افزود: با اقدام این کارآفرین موفق، بید قرمز محلات ثبت جهانی و تجاری سازی شد به طوری که هلند که به مهد گل و گیاه شهرت دارد متقاضی بید قرمز مهد گل ایران ؛ شهرستان محلات است.
صرفه جویی در مصرف آب کشاورزی
بید قرمز گیاهی آب بر است که با آب و هوای مرطوب شهرستان محلات سازگار است و در هر هفته بایستی دو مرتبه آبیاری شود و البته این کارآفرین برای کاهش مصرف آب از روش های نوین آبیاری استفاده کرده است.
سلطان محمدی در این باره گفت: مدرن ترین شکل آبیاری قطره ای در مزارع بید قرمز نصب شده است و از سوی دیگر با اصلاح گیاه علاوه بر کم مصرف شدن از شکل و رنگ بهتری برخوردار شده است و اکنون آبیاری به دو بار در ماه کاهش یافته است.

زیبایی در کنار خاصیت درمانی بید قرمز

در میان کشورها چند کشور مثل ژاپن هستند که بید قرمز را به دلیل خواص ضد سرماخوردگی وارد می کنند.
یک دانش آموخته بخش کشاورزی و محقق گیاهان دارویی در این باره می گوید: خواص برگ، پوست درخت بید در طب سنتی و تحقیقات علمی معاصر شناخته شده است اما چندان ترویج داده نشده است.
ابراهیمی گفت: با بیان اینکه هنوز هم هستند خانواده هایی که از این گیاه در اتاق خانه ها برای مقابله با ویروس سرماخوردگی استفاده می کنند.
وی افزود: خواص ضد ویروسی آن محرز است اما از درختچه بید سرخ یا قرمزکمتر سخن گفته شده است.
وقتی تحریم ترامپ به کمک خودتحریمی ها می آید...
سلطان محمدی اما این روزها دل پرخونی دارد .
بخشی از تولیدات را با دور زدن تحریم ها صادر کرده اما بخش دیگر روی دستش مانده و در ادامه از سختی‌ها و ناملایمتی‌ها می‌گوید : امسال در لیست تحریم ترامپ رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا قرار گرفتم اما با این حال دلخوش بودم در داخل حمایت می شود اما پس از دویدن های زیاد چنین نشد و متوجه نکته تاسف بار ؛ تحریم از بیرون و خود تحریمی از داخل کشور شدم.
او مشکل صادرات بید قرمز را " ارزی " دانسته و در حالی که آه می کشد می گوید : مشکلات ارزی و بانکی و در پی آن صادر نشدن کارت بازرگانی با خطر توقف صادرات و بیکاری 300 نفر مواجه شده است.
او ادامه می دهد : به دلیل پرداخت ریال به جای ارز در صادرات به عراق و افغانستان ، امکان پرداخت ارز به بانک مرکزی نیست و همین امر ارائه کارت بازرگانی را متوقف کرده است که کعنای دیگر آن تل انبار شدن بیدها و صادر نشدن آن است .
مشکلات پیش روی سلطان محمدی برای صادرات در حالی است که وی قرارداد صادراتی اش با 40 درصد افزایش نسبت به پارسال روبروست.
تحریم‌ اقتصادی را بهانه خودتحریمی نکنیم
تولید کننده و صادر کننده بید قرمز با اشاره به تحریم‌های ظالمانه آمریکا می‌گوید: اگرچه تحریم‌ها دشواری‌های خود را دارد اما با کمی ابتکار می‌توان مسیرسازی داشت و برای کشور ارزآوری کرد و این چیزی است که حوزه اقتصاد کشور به شدت به آن نیاز دارد و کارآفرین اگر قصد بهره وری و ایجاد ارزش افزوده دارد، نباید به بهانه تحریم، راه‌های دیگر گشایش را برخود ناهموار کند و دست روی دست بگذارد.
سلطان محمدی توضیح می‌دهد: زمانی که به‌عنوان فعال اقتصادی نامم مطرح و آمریکا متوجه دور زدن تحریم ها شد، از طریق وزارت خزانه‌داری این کشور من در لیست تحریم این کشور قرار گرفتم و حتی در یکی از سفرهای تجاری که به آمریکا داشتم، من را از فرودگاه برگرداندند و اجازه ورود به این کشور را ندادند و حساب‌ها درکشورهای خارجی بلوکه شد اما، در گیر و دار این دشواری‌ها به ایجاد دهکده جهانی بید قرمز در روستای بزیجان محلات اندیشیدم و با وجود همه موانع از پا نیفتادم.

تحریم خارجی همه مشکلات نیست

این تولیدکننده در حالی که بخشی از تولیداتش روی دست مانده و نمی تواند صادر کند و نگران بیکاری کارگرانش است ادامه می دهد : تحریم خارجی بخشی از مشکلات است و هر از گاهی مسایل متعدد اداری نیز ایجاد می شود که نفس صادر کننده را می‌گیرد.
سلطان محمدی تاکید می کند: بید قرمز در مقابل تحریم‌های ظالمانه دشمنان مقاومت می‌کند و هیچ تحریمی نمی‌تواند به تنه این درختچه ارزشمند و گران‌بها آسیب برساند اما در برخی مسایل و خدمات داخلی باید متناسب با شرایط تحریم بازنگری شود تا بتوان از گذرگاه سخت اقتصادی کنونی عبور کرد.
مرادی یکی از کارگران سلطان می گوید : در صورتی که کار در اینجا کاملا متوقف شود بسیاری از روستائیان نانی برای بردن به خانه ندارند و وظیفه ی دولت است که از صادرکنندگان برای ادامه کار حمایت کند .
۷۰ هکتار از اراضی محلات زیر کشت بید قرمز
مدیر جهادکشاورزی محلات در مورد ارزش افزوده اقتصادی این گیاه صادراتی می‌گوید : سطح زیر کشت درختچه ‌ای زینتی بید قرمز در محلات ۷۰ هکتار است و ظرفیت تولید ۸۰۰ هزار شاخه بید قرمز در این شهرستان وجود دارد.
جعفری می‌گوید: پیش‌بینی می‌شود امسال ۲۰۰ تن شاخه درختچه بید قرمز در این شهرستان برداشت شد.
این مقام مسئول جهاد کشاورزی توضیح می‌دهد : برداشت شاخه‌های بید قرمز از نیمه دوم آبان آغاز می‌شود و بر اساس میزان، رنگ و ارتفاع در بسته‌های ۸۰ عددی جمع‌بندی شده و پس از تزریق هورمون برای ریشه زایی بسته‌بندی می‌شوند.
هر ساله محموله‌های صادراتی بید قرمز به کشورهای اروپایی، چین ، ژاپن ، آسیای میانه و حوزه خلیج فارس ارسال می‌شود.
رتبه شاخص محلات در تولید بید قرمز رتبه نخست کشور است و برداشت این محصول در مدت سه ماه، هشت هزار نفر روز اشتغال موقت ایجاد می‌کند.
بازارهای هدف بید قرمز را باید گسترش داد

به گفته ملکی رئیس صنعت، معدن و تجارت محلات، بیش از 200 تن بید قرمز با ارزآوری ۵۵ میلیون دلار در سال ۹۷ از این شهرستان به کشورهای هدف خارجی صادر شد.
وی با اشاره به اینکه اگر مشکلات حل شود می توان به افق های روشن تر اندیشید می افزاید : آقای سلطان محمدی همه زندگی و انرژی اش را برای موفقیت و رفع موانع صرف کرده و نیازمند حمایت است .

با رفع موانع؛ ایده های پول ساز کم نیستند
ابراهیمی کارشناس کشاورزی دایره نگاهش را افزایش داده و می گوید: درحالیکه همه نگران اقتصاد تک محصولی هستند گنجینه ارزشمند گیاهی که می تواند درآمد زا باشد ناشناخته مانده است.
مهمترین نیاز روز کشور گستردگی دامنه ایده ها و تحقیقات کاربردی است و اگر بخواهیم به مولفه های اقتصاد بومی دست یابیم باید بر پژوهش های حوزه کشاورزی و حمایت از عملی شدن ایده ها کمک کنیم.
وی ادامه می دهد: بوروکراسی اداری، تحریم ها و محدودیت ها و نواقص سیستم بانکی از دیگر چالش های فرا روی تولید و صادرات این محصول است.

بید قرمز گسترش می یابد

او تصریح کرد: بضاعت کنونی در زمینه تولید بید قرمز در روستای بزیجان تنها پاسخگوی بخش اندکی از سفارش های کشورهای خارجی است و می طلبد با توسعه سطح زیر کشت این محصول درآمدزایی و اشتغالزایی بیشتری دنبال شود.
او دست روی دست نگذاشته و می گوید: عملیات اجرایی بزرگترین مجتمع مکانیزه بید قرمز با پشتوانه 20 سال دانش، تجربه، اعتماد سازی و حضور مستمر در عرصه بین المللی به ویژه در کشورهای صنعتی و توسعه یافته از جمله اعضای اتحادیه اروپا، ژاپن، استرالیا و آمریکا در محلات در دست انجام است که گام بلندی در حوزه تولید ملی است.
هدف از راه اندازی این مجتمع رساندن میزان تولید به بیش 200 هکتار مزرعه است تا ضمن ایجاد پنج هزار نفر روز و40 نفررا فراهم کند.
سلطان محمدی سرمایه گذاری این طرح را یک و نیم میلیون یورو سرمایه ی حصوصی و خارجی اعلام کرد و گفت : این مجتمع دارای واحد مکانیزه بسته بندی مدرن بید قرمز و انواع گل شاخه بریده به تعداد 200 هزار شاخه گل در روز خواهد بود.
60 درصد تا تحقق کامل طرح توسعه
کارآفرین برتر استان مرکزی افزود: با توجه به ضرورت همسویی با نیاز و سلیقه بازار و نیز رعایت استانداردهای جهانی، واحد تحقیق و توسعه در این مجتمع راه اندازی می شود که برای نخستین بار در کشور بر روی مواردی از قبیل اصلاح ژنتیک، مقام سازی، اقلیم سازی، ایجاد رنگ های متنوع در بید قرمز متمرکز می شود.
مجتمع مذکور در زمینی به مساحت 11 هزار متر مربع و با زیربنایی بالغ بر 2 هزار متر مربع در مجموعه دهکده گل شهرستان محلات ساخته و راه اندازی می شود.
این مجتمع 40 درصد پیشرفت فیزیکی دارد که تا یک سال دیگر مورد بهره برداری قرار می گیرد و راه اندازی این مجتمع در افزایش قیمت محصول و افزایش صادرات و درآمد بسیار تاثیر گذار خواهد بود.
جان کلام؛ مزیت ها فراوانند
نگاهی به اطراف انداختم کوههای سر به فلک کشیده ، آسمان و بیدهای قرمز. همه چیز نشانی از کار و برکت دارد . به این می اندیشم که این یک روستا و یک سوژه کار است . در دل هزاران روستا هزاران فرصت برای رهایی از اقتصاد تک محصولی و رونق تولید بومی نهفت است اگری دست ها و فکرهایی برای پرورش آنها باشد .
دو سوی کار و برکت مسئولین و کارآفرینانند ، چون دو بال پرواز ؛ اگر یکدیگر را درک کنند ...

نویسنده: زهرا نوری