آنسوی اظهارات اشرف غنی درباره مبادله نفت در برابر آب

رئیس جمهورافغانستان درجریان بهره برداری از سد کمال خان سخنانی بر زبان راند که بلافاصله به ابزار تبلیغاتی برخی از رسانه های بیگانه ازجمله بی بی سی قرار گرفت و اگر کسی در جریان متن اصلی سخنان غنی قرار نگرفته بود شاید دچار این سوء تفاهم می شد که کل سخنان او در همان یک جمله مبادله نفت در برابر آب خلاصه می شد.

اما اشرف غنی در این سخنان پایبندی افغانستان را به توافقنامه دوجانبه خود با ایران  مورد تایید قرار داده بود اما در باره دریافت بیش از سهمیه پیش بینی شده در توافقنامه دو جانبه فرمول نفت در برابر آب را پیشنهاد کرده بود.
اشرف غنی حتی در این سخنان به این امر نیز اذعان کرده بود که اگر دولت افغانستان بخواهد از مزایای اقتصادی سد کمال خان در تبدیل این منطقه به انبار غله بهره مند شود باید روابط خود را با ایران در چارچوب همگرایی منطقه ای گسترش دهد تا ازمزایای  بندر چابهار برای دسترسی ارزان به بازارهای جهانی استفاده کند.
اما این بخش از سخنان غنی نیز در رسانه های بیگانه حذف و سانسور شد و این نشان داد که دشمنان دو ملت نه تنها تمایل خود را برای تبدیل آب به سلاحی برای برهم زدن روابط دو کشور پنهان نمی کنند بلکه درست برعکس به آن دامن می زنند و با وجود اینکه طبق عرف بین المللی کشورها و نهادهای مالی بین المللی معمولا از تامین مالی پروژه های آبی که امکان دارد باعث تشدید اختلاف بین کشورها شود خودداری می کنند اما در مورد افغانستان این قضیه برعکس است و این پروژه ها درست به این دلیل تامین مالی می شوند که در نهایت به بروز و تشدید اختلاف میان افغانستان و ایران منجرشود که این هوشمندی دولت و مردم افغانستان را می طلبد. 
اینکه آب با نفت برابر سازی شود موضوعی مطرود و منسوخ است و با هیچ یک از معیارهای حقوقی سازگار نیست و کاملا ضد آن قرار دارد و به لحاظ سیاسی نیز برای اولین بار این اظهارات توسط مقامات پیشین ترکیه در توجیه اجرای پروژه گاپ در مسیر رودخانه های دجله و فرات بیان شد اما در همان مقطع با واکنش شدید کشورهای عربی مواجه شد و مقامات ترکیه نیز بعدها کوشیدند حداقل در مواضع اعلامی آن را تعدیل کنند اینکه این حرف بعد از چند دهه از زبان اشرف غنی بیان شده جای بس تعجب و سوال است و اینکه احتمال دارد به وی آدرس غلط داده شده باشد بعید نیست.
 به لحاظ حقوقی نیزبیش از یک قرن است که دکترین حاکمیت مطلق سرزمینی که اظهاراتی از قبیل مبادله نفت در برابر آب در چارچوب آن می گنجد کاملا رد شده و در هیچ یک از رویه های قضایی بین المللی مورد استناد قرار نگرفته است و امروزه درعموم  قوانین بین المللی از جمله کنوانسیون 1997 سازمان ملل درباره بهره برداری غیر کشتیرانی از رودخانه های بین المللی،  درباره تقسیم آب های فرامرزی همچون هیرمند بر اساس اصول بهره برداری عادلانه و معقول و ضرر نرساندن قابل ملاحظه به کشور های پایین دست قضاوت می شود که این اصول در چارچوب دکترین حاکمیت محدود سرزمینی قرار دارد و طبق این دکترین هر کشوری حق داری از آب های داخلی خود استفاده کند مشروط به اینکه به دیگر کشورهای آن حوزه  ضرر قابل ملاحظه وارد نکند اما ضرر و زیانی  که در گذشته از بستن عمدی آب از سوی افغانستان بر ایران و محیط زیست منطقه وارد شد فراتر از قابل ملاحظه بوده و سیگنال های منفی که در اظهارات غنی بوده این نگرانی را ایجاد می کند که احداث سد کمال خان امکان بیشتری برای تخطی از تعهدات دولت افغانستان در قبال ایران فراهم کند کما اینکه در گذشته نیز ترکیه به تعهدات دوجانبه خود در برابر سوریه و عراق عمل نکرده است و لذا انتظار می رود دولت افغانستان با احساس مسئولیت بیشتری دربرابر ایران عمل کند و مسئولان ایران نیز در قبال اظهارات دو پهلو و بودار  اشرف غنی دست روی دست نگذارند. 
-----------------------------------
احمد کاظم زاده