سرقت مشهود به چه معناست؟

به گزارش گروه وب گردی خبرگزاری صدا و سیما؛ مشهود از مصدر (شهد) به معنای دیده شده می‌باشد. طبق قاعده منظور از سرقت و در کل جرایم مشهود شامل سرقت یا هرگونه جرمی است که در منظر پلیس و سایر ضابطین دادگستری رخ دهد.
ولی باید گفت این تنها یکی از مصادیق و حالت‌هایی است که جرم تحت عنوان مشهود شناخته می‌شود لیکن وفق ماده (۴۵) قانون آیین دادرسی کیفری، ارتکاب جرم در هفت حالت، به عنوان جرم مشهود شناخته می‌شود؛ که علی الاصول سرقت نیز تابع آن است.

اما ممکن است سوال شود فایده این تفکیک بین سرقت مشهود و غیر مشهود چیست؟ در واقع اثر عملی آن چیست؟ منظور از ضابط چیست و به چه کسانی ضابط دادگستری گفته می‌شود؟ در ادامه به پاسخ این سوالات خواهیم پرداخت.

شرایط مشهود بودن سرقت

براساس قانون آیین دادرسی کیفری، چنانچه جرمی اعم از سرقت، در منظر و دیده ضابطین دادگستری ارتکاب یابد، جرم مشهود تلقی می شود.

بنابر ماده (۴۵) قانون آیین دادرسی کیفری، چنانچه جرمی اعم از سرقت، به یکی از صور زیر ارتکاب یابد، مشهود تلقی شده و تابع احکام جرایم مشهود خواهد بود.
در منظر و دیده ضابطین دادگستری برای مثال، مأمورین پلیس واقع شود یا ماموران یاد شده بلافاصله پس از وقوع جرم در محل جرم حاضر شوند و یا آثار جرم را بلافاصله پس از وقوع مشاهده کنند.

لازم به ذکر است در این حالت، فقط ارتکاب جرم در چشم مأمورین مدنظر است و دیدن جرم از طریق دوربین، مشهود محسوب نمی‌شود.
برای مثال، فردی اقدام به سرقت از طلا فروشی می‌نماید، چنانچه بطور اتفاقی یا طبق نقشه قبلی، مأمورین در محل سرقت حاضر شوند و شاهد ارتکاب جرم باشند و یا پس از وقوع سرقت، بلافاصله در طلا فروشی حاضر شوند و شاهد زد و خورد و خالی شدن مغازه باشند، در این حالت سرقت، مشهود تلقی می‌شود و تابع احکام آن است.
شخص قربانی یا دو نفر یا بیشتر که شاهد ارتکاب سرقت بوده اند، حین وقوع جرم یا بلافاصله پس از آن، شخص معینی را به عنوان مرتکب معرفی کنند.
بلافاصله پس از وقوع جرم، علائم و آثار واضح یا اسباب و ابزار سرقت در تصرف متهم پیدا شود و یا تعلق اسباب و ادله یاد شده به متهم اثبات گردد. در بدین ترتیب، در مثال سرقت از طلا فروشی، چنانچه بلافاصله پس از وقوع سرقت، دستگاه طلا یاب یا قفل باز کن در دست متهم پیدا شود، می‌توان آن سرقت را مشهود به حساب آورد.
متهم بلافاصله پس از وقوع جرم، قصد فرار داشته باشد و یا در حال فرار باشد یا بلافاصله پس از وقوع جرم دستگیر شود.
جرم در منزل یا محل سکنای افراد، اتفاق افتاده یا در حال وقوع باشد و شخص ساکن، در همان حال یا بلافاصله پس از وقوع جرم، ورود ماموران را به منزل یا محل سکنای خود درخواست نماید.
متهم بلافاصله پس از وقوع جرم، خود را معرفی کرده و با اقرار به ارتکاب سرقت توسط خود، وقوع آن را خبر دهد.
متهم ولگرد باشد و در آن محل نیز بد نام باشد.
نکته) ولگرد کسی است که محل سکونت و ماوای مشخص و وسیله امرار معاش معلوم و شغل یا حرفه معینی نداشته باشد.

 

فایده تفکیک بین سرقت مشهود و غیر مشهود
جرایم مشهود تابع یک سری احکام و ویژگی‌های خاص خود می‌باشند که در جرایم غیر مشهود وجود ندارد. از جمله اینکه اگر ماموران نیروی انتظامی در جرایم مشهودی که مجازات آن‌ها اعدام، حبس ابد، قطع عضو و پرداخت یک سوم دیه یا بیشتر از آن و مجازات تعزیری درجه چهار و بالاتر باشد حاضر نشوند حاضر نشوند یا دیر برسند، همه شهروندان می‌توانند نقش ضابط را ایفاء نمایند یعنی مطابق قانون همه شهروندان حاضر در صحنه جرم، مانند مامور نیروی انتظامی، می‌توانند مرتکب جرم را بگیرند یا از فرار او جلوگیری کنند.

از دیگر اقداماتی که مردم می‌توانند انجام دهند حفظ صحنه جرم و آثار آن تا رسیدن ماموران نیروی انتظامی است. همان طور که اشاره شد شهروندان فقط در برخی موارد می‌توانند در صورت روبه‌رو شدن با جرم مشهود و دیر رسیدن ماموران نقش ضابط را بازی کنند که این جرایم باید مجازات‌های زیر را داشته باشند و آن هم جرایمی است که در بالا به آن‌ها اشاره شد.

تفاوت دیگر مربوط به اختیارات ضابطین در بازرسی از صحنه جرم می‌باشد. به این معنا که در ارتباط با جرایم مشهود، ضابطین این اختیار را دارند تا بدون کسب مجوز از مقام قضایی، وارد صحنه جرم شده و اقدام به حفظ و بررسی ادله و آثار جرم نمایند؛ لیکن در ارتباط با جرایم غیر مشهود دارای چنین اختیاری نمی‌باشند و میبایست قبل از ورود و بازرسی، از مقام قضایی اجازه موردی دریافت کنند.
منظور از ضابط چیست ؟

ضابطین خاص دادگستری از جمله مأمورین نیروی مقاومت بسیج فقط در جرایم مشهود و تحت شرایطی خاص، اجازه مداخله دارند. در صورتیکه ضابطین عام در کلیه جرایم اجازه ورود و مداخله دارند.

 

اما ماموران نیروی انتظامی به عنوان ضابط عام قوه قضاییه محسوب می شوند و بر طبق بند ۸ ماده ۴ قانون نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران، در موارد زیر اختیار ورود و مداخله دارند : مبارزه با قاچاق، مبارزه با مواد مخدر، مبارزه با فساد و منکرات، پیشگیری از وقوع جرم، کشف جرم، تحقیق و بازرسی، حفظ آثار و دلایل جرم، دستگیری متهمان و بزهکاران و جلوگیری از فرار و مخفی شدن آنان و ابلاغ و اجرای احکام قضایی.