چرا پیشوا مبدا قیام ۱۵ خرداد

به گزارش خبرگزاری صداوسیمای استان تهران؛ به گفته مورخان و تاریخ نویسان معاصر و کفن پوشانی که هم اکنون در پس از ۵۸ سالدر قید حیات هستند، قیام مردمی ۱۵ خرداد سال ۱۳۴۲ به عنوان مبداء و سرآغاز انقلاب اسلامی بود که منشاء تحولات وسیع داخلی و بین‌المللی شد. قیامی برخاسته از خاستگاه مذهبی و ملی علیه استبداد داخلی و استعمار خارجی و در جهت حفظ حریم مرجعیت و روحانیت شکل گرفت. قیام ۱۵ خرداد جنبشی است ماندگار که راه مبارزه در برابر ظلم و ستم را به مردم آموخت و مرجع و پیشوای انقلاب نیز با مشاهده حمایت و پشتیبانی مردم از او، با اتکا به خداوند و این حمایت مردمی، در راه مبارزه با دیکتاتوری پهلوی گام ­های خود را راسخ­تر برداشت تا هیمنه رژیم شاهنشاهی برای نخستین بار در حرکت خود جوش مردم از بین رفت.
قبل از اینکه سراغ چرایی مرکزیت قیام <شهرستان پیشوا> که آن زمان به امامزاده جعفرع معروف بود و بخشی از شهرستان ورامین محسوب می‌شد برویم بهتر است با دلایل اصلی چگونگی شکل گیری این نهضت که چرا این واقعه اتفاق افتاد یا علل و عوامل وقوع قیام 15 خرداد و ماهیت و ویژگی‌های این حادثه مردمی آشنا بشویم.

اول، زمینه‌های شکل گیری به این شرح است: استبداد و خفقان در کشور و وابستگی شدید محمدرضا پهلوی به آمریکا تا حدی که با کودتای ۲۸ مرداد و شروع به کار دولت، با یک کودتا همه دستاورد‌های سیاسی در نهضت ملی یک شبه و با اشاره آمریکا به صورت تحقیر آمیز نابود شد.
دوم سیاست‌ها و برنامه‌های سرسختانه ضداسلامی نظام پهلوی و مصوبه انجمن‌های ایالتی و ولایتی رژیم پهلوی بعد از رحلت آیت ا... بروجردی بود که تصور می‌کرد دیگر کسی نمی‌تواند جای خالی وی را پر کند و شاه به سرعت هر چه تمام در صدد اجرای سیاست‌ها و برنامه ­های اصلاحی ضددینی و مذهبی برآمد. در اولین گام در ۱۶ مهر سال ۱۳۴۱ به تصویب لایحه اصلاحی قانون انجمن‌های ایالتی و ولایتی اقدام کرد و به موجب این لایحه، واژه اسلام از شرایط انتخاب کنندگان و انتخاب شوندگان حذف شده و انتخاب شوندگان نیز به جای این که مراسم تحلیف را با قرآن به جای آورند، از این پس این کار را با کتاب آسمانی خود انجام می‌دادند.

سوم اصول شش گانه انقلاب سفید بود و در آن، موارد شش گانه شامل ۱. القای رژیم ارباب رعیتی ۲. ملی کردن جنگل­‌ها در سراسر کشور ۳. فروش سهام کارخانجات دولتی ۴. سهیم کردن کارگران در منافع کارگاه ­های تولیدی و صنعتی ۵. اصلاح قانون انتخابات ۶. ایجاد سپاه دانش به منظور اجرای تعلیمات عمومی و اجباری به همه پرسی گذاشته شد که پس از رفراندم پرحاشیه که با مخالفت امام و علما مواجه شد در ششم بهمن سال ۱۳۴۱، تصویب آن اعلام شد.
چهارمین مورد فاجعه فیضیه و کشتار طلاب و روحانیون بود که در تاریخ دوم فروردین ۱۳۴۲ بود که مصادف با ۲۵ شوال ۱۳۸۲ ه. ق. سالگرد شهادت امام صادق (ع) رخ داد و در آن ماموران شاه وارد مدرسه فیضیه شده و با حمله به طلاب و به گلوله بستن مدرسه، اثاثیه حجره‌ها را در وسط مدرسه به آتش می‌کشند که در این حادثه عده‌ای از طلاب کشته و زخمی شدند.
همین موضوع سبب شد، امام خمینی در واکنش به فاجعه فیضیه در سخنان و اطلاعیه‌های متعددی به مناسبت‌های مختلف درباره این حادثه ایراد و منتشر کند و به افشاگری علیه ماهیت دولت پهلوی می‌پرداخت و مردم را نسبت به عمق فاجعه مطلع می‌کرد.
و اما زمزمه‌های قیام ۱۵ خرداد ۴۲ که امام خمینی به مناسبت چهلم حادثه فیضیه همه را دعوت به برگزاری مجلس ختم کرد و روز بعد در بیانات آغاز درس حوزه، دولت را مورد حمله قرار داد و ساواک نیز متقابلاً عده‌ای از وعاظ را احضار نمود و از آنان خواست به سه مطلب اشاره نکنند؛ ۱. برضد شاه سخنی نگویند ۲. علیه اسرائیل مطلبی نگویند.۳. مرتب به مردم نگویند اسلام و قرآن در خطر است.
شاه دیگر دریافته بود که موج­‌های خروشان در دستان امام قرار گرفته و بدین سان تصمیم می‌گیرد با حذف او از صحنه، به هر شکل ممکن، به کنترل امور بپردازد و در نیمه شب ۱۲ محرم ۱۵ خرداد مأمورن نظامی به منزل امام خمینی هجوم آورده، او را دستگیر کردند و به باشگاه افسران تهران و از آنجا به پادگان قصر منتقل می‌کنند و مردم برخی شهرها از جمله شهر پیشوا سریع واکنش نشان می دهند.

حالا می‌پردازیم به اینکه از میان همه شهر‌های کشور چرا پیشوا مبدا قیام شد؟
در روز ۱۵ خرداد سال ۴۲ که مصادف با برگزاری آئین سنتی بنی‌اسد (همان گروهی که پیکر شهدای دشت کربلا را به خاک سپردند) بود هیأت‌های سینه‌زنی به روش سنتی بازار سرپوشیده شهر پیشوا را می‌پیمودند تا به گروه‌های عزادار صحن مطهر امامزاده جعفر ابن موسی الکاظم (ع) بپیوندند و مراسم سنتی بنی‌اسد را اجرا کنند.
۱۲ محرم هر سال درشهر پیشوا آیین سنتی بنی اسدی در حرم مطهر حضرت جعفربن موسی ع بردار امام رضا ع برگزار می‌شود که در آن از شهر‌ها و روستا‌های مختلف اطراف امام زاده جعفرع مردم و هیات مذهبی حضور می‌یابند و سوم شهادت امام حسین ع را عزاداری می‌کنند.
با گذشت چند ساعت از برگزاری این آئین، همهمه‌ای در گوشه گوشه صحن به وجود می‌آید و افرادی مانند آقای حسن مقدس که خبر دستگیری امام خمینی را از تهران شنیده بودند با مداحان که یکی از آن‌ها به نام تقی اعلایی است در میان می‌گذارند که نوحه‌ها مضامین متفاوتی پیدا کرد و پیام‌های خاصی را به عزاداران القا می‌کرد، کم‌کم نجوا‌ها به فریاد تبدیل شد و یکی از اهالی شهر پیشوا بالای منبر رفت و اشک‌ریزان گفت: "مردم در نیمه شب گذشته مرجع تقلید شما آیت‌الله خمینی (ره) را در شهر قم دستگیر کردند و ایشان اکنون در حصر رژیم به سر می‌برد"

صحن مطهر امامزاده جعغر (ع) برای چند لحظه در سکوت تصمیم‌گیری فرو رفت که در این هنگام مردی از بلندگو اعلام کرد: مردم وصیت کنید، غسل شهادت کنید و آماده حرکت شوید؛ مردم به خانه هایشان می‌روند و پس ازغسل و کفن پوشیدن به قصد تهران از امامزاده جعفرع به اتفاق اهالی روستا‌های اطراف من جمله محمد آباد عرب‌ها از بازار سنتی پیشوا به سمت گاراژ که در محله پل حاجی در مرکز پیشوابود پس از تجمع کوتاه مدت عازم می‌شوند که البته گفته شده است مردم روستای محمد آباد از راه دیگری عازم شدند.
حرکت به سمت ورامین از مسیر روستای قلعه سین آغاز می‌شود و مردم این روستا نیز همراه کفن پوشان عازم می‌شوند و مردم ورامین نیز با استقبال از مردم پیشوا خود نیز به این قیام می‌پیوندند.

حرکت خودجوش مردم تا نرسیده به پل باقرآباد قرچک کنونی در محله‌ای به نام رودخانه پویینک به اتفاق مردم روستا‌های اطراف بویژه دروگران که از مناطق غربی و شمالغربی کشور بودند به گفته شاهدان عینی به بیش از ۱۵ هزار نفر می رسد.

در این هنگام سرهنگ بهزادی راه را بروی کفن پوشان می‌بندد و می‌گوید دستور تیر اندازی دارد و مردم نیز می‌گویند تا مرجع تقلید ما آزاد نشود ما برنمی گردیم و در این هنگام دستور تیراندازی صادر می‌شود و خون تعداد زیادی از مردم محلی و دروگران شهر‌های دیگر که خواهان ازادی مرجع شان بودند به زمین ریخته می‌شود و تعداد زیادی دیگر نیز زخمی می‌شوند و در گندم زار‌های نرسیده به پل باقراباد برروی زمین می‌افتد و پیکرشان به صورت نامعلوم و برخی در مسگرآباد مکانی نزدیک مشیریه و افسریه فعلی به صورت غریبانه به خاک سپرده می‌شود که طبق لیست بنیاد شهید سه نفر آنان به نام‌های ابوالقاسم اردستانی، مصیب مهابادی و عزت الله رجبی از پیشوا، یک نفر بنام امیر هوشنگ معصوشاهی از ورامین، یک نفر بنام حسن خانی از روستای جعفرآباد اخوان ورامین و یک نفر بنام جعفر عرب مقصودی از روستای پیشگام محمد آباد عرب‌ها در چهار کیلومتری جنوب پیشوا شناسایی شدند که با خون پاک خود نهضت اسلامی را از مبدا پیشوا پایه گذاری کردند.
البته سایر شاهدان واقعه، اسم افراد دیگری را نیز ذکر می‌کنند که اسامی آن‌ها بدین قرار است‌: محمدعلی حسینی، عباس تاجیک، غلامعلی تاجیک، ابوالحسنی و محمود خمسه.

• قیام پانزده خرداد ویژگی‌ها و پیامد‌های فراوانی داشت و به علت اهمیت آن، این حرکت مبدأ نهضت اسلامی نام گذاری شده است.
  
  مردم دیار ۱۵ خرداد شامل شهرستان‌های ورامین، پیشوا، قرچک و پاکدشت بودند و حرکت ۱۵ خرداد، حرکتی بوده که با محوریت هییتی‌های که از مدتها پیش دارای نشست های فعال سیاسی بودند در روز سوم سالگرد امام حسین ع در جوار یکی از امامزادگان بر اساس باور‌های دینی و پیروی ازمرجعیت شکل گرفت و ریشه اصلی آن به قرن‌ها قبل باز می‌گردد و و ریشه در کربلا و عاشورا و فرزندان حضرت فاطمه (س) حضرت امام حسین (ع) دارد.
  
  در ۱۵ خرداد نقاط مختلفی از کشور شاهد حماسه و شهادت بود، اما در این میان، قیام مردم پیشوا و ورامین و روستا‌های اطراف و دروگران مناطق آذربایجان، لرستان و کردستان در ۱۵ خرداد سال ۱۳۴۲ از ویژگی‌های منحصر به فردی برخوردار است که باید حالا پس از ۵۸ سال بازهم بیشتر مورد بحث و بررسی قرار گیرد که چطور تلفیق دیانت و سیاست این قیام موثر بین المللی را رقم زد!

نویسنده: اسماعیل تاجیک نوری