اوّل ذی القعده سال ۱۷۳ هجری قمری بود که فاطمه معصومه (س) بر شاخسار بوستان شکوفان احمدی شکفت و جهان در طراوت وجودش و نامش، نَفَس تازه کرد و خجستگی را برای شیفتگانش به ارمغان آورد.
آغاز ماه ذی قعده برای حضرت رضا علیه السلام و دودمان نبوت پیام آور شادی و پایان بخش انتظاری عمیق و شورآفرین بود؛ زیرا حضرت نجمه فرزندی جز حضرت رضا علیه السلام نداشت و مدتها پس از حضرت رضا نیز دارای فرزندی نشده بود.
از آنجا که سال ولادت حضرت رضا علیه السلام ۱۴۸ هجری قمری و سال ولادت حضرت معصومه علیها السلام ۱۷۳ قمری است و بین این دو ولادت بیست و پنج سال فاصله بود و از طرفی امام صادق علیه السلام ولادت چنان دختری را مژده داده بود، خاندان پیامبر صلی الله علیه و آله بی صبرانه در انتظار طلوع خورشید وجود حضرت معصومه علیها السلام بودند.
بنیاد پاک
حضرت فاطمه معصومه (سلام الله علیها) در محیطی پرورش یافت که پدر و مادر و فرزندان همه به فضایل اخلاقی آراسته بودند.
عبادت و زهد و پارسایی و تقوا و راستگویی و بردباری، استقامت در برابر ناملایمات، بخشندگی و پاکدامنی و یاد خدا از صفات تبار پیامبر (صلی الله علیه و آله) بود، پدران این خاندان همه برگزیدگان و پیشوایان هدایت بودند و هر یک در انتخاب همسر و تربیت فرزند، توجه کافی مبذول میداشتند، همانگونه که رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) خدیجه کبری را به همسری برگزید تا به تربیت فرزندانش همت گمارد.
او نخستین ایمان آورندگان به اسلام شد و شخصیت ملکوتی همچون حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها) را پرورش داد. ائمه طاهرین (علیه السلام) نیز به پیروی از رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) در انتخاب همسر نهایت دقت را به عمل آوردند، تا فرزند معصومی که پس از آنها به امامت میرسد از مادری پاکدامن و پارسا متولد شود، امام کاظم (علیه السلام) نیز از این اصل پیروی نمود.
خاستگاه تربیتی
فاطمه (سلام الله علیها) در خانوادهای که همگی از دانایان، فرزانگان و پرهیزگاران عصر خویش بودند، تحت تربیت و ولایت پدر و مادر و برادر معصومش، دانش آموخت و به حدیث و سنّت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) تسلط یافت.
شش ساله بود که پدر بزرگوارش به دستور هارون الرشید، دستگیر و به عراق تبعید و زندانی شد و او به خانه برادر دلسوزش امام رضا (علیه السلام) منتقل گردید تا غم دوری پدر را کمتر احساس کند. به سال ۱۸۳ ه ق ده ساله بود که خبر شهادت پدر را شنید.
او و دیگر فرزندان موسی بن جعفر (علیه السلام) به خاطر سختگیریهای شدید عباسیان نسبت به فرزندان امیر المؤمنین (علیه السلام) هرگز نتوانستند در شهادت پدر و پیشوای خویش، مجلس سوگواری برگزار کنند و آشکارا بگریند.
در تمامی این سالها، تنها پناه فاطمه معصومه (سلام الله علیها)، برادر مهربانش امام رضا (علیه السلام) بوده در پنج سال فتنه و جنگی که از (سال ۱۹۳ ه ق) بر سر جانشینی هارون بر پا بود، مدینه بیشترین خسارت را دید و باز هم سختترین فشارهای سیاسی و تنگناهای اقتصادی، متوجه امام رضا (علیه السلام) بود، تا مبادا به عنوان امام و جانشین پیامبر (صلی الله علیه و آله) قیام کند و سپاهی گرد آورد.
با به حکومت رسیدن مأمون (به سال ۱۹۸) زندگی برای خانواده موسی بن جعفر (علیه السلام) دشوارتر گردید. تا جایی که سرانجام امام رضا (علیه السلام) با اکراه، به خواست مأمون تن دادند و جانشینی ظاهری، او را پذیرفتند.
وقتی امام هشتم (علیه السلام) را در شعبان ۲۰۰ هجری از مدینه به خراسان میبردند، خانواده خویش را جمع نمود و به آنها فرمود: این آخرین دیدار ماست من دیگر حرم جدّم را نخواهم دید؛ و بدین سان، دیگر بار فاطمه معصومه (سلام الله علیها) به رنج دوری عزیزترین کَسِ خویش مبتلا گردید.
القاب حضرت فاطمه معصومه
القاب دهگانهای از آن بزرگوار نقل شده است که عبارتند از:
۱- طاهره ۲- حمیده ۳- رشیده ۴- تقیّه ۵- نقیّه ۶- رضیّه ۷- مرضیّه ۸- سیّده ۹- اُخت الرضاء
در فرازی از زیارتنامه خطاب به حضرت معصومه (سلام الله علیها) آمده است:
اَلسَّلامُ عَلَیکَ اَیَّتُهَا الطّاهِرَةُ الحَمیدَةُ البَرَّةُ الرَّشیدَةُ، التَّقِیَّةُ الرَّضِیَّةُ الْمَرْضِیَّةُ
سلام بر توای پاک سرشت و پاک روش،ای ستوده،ای نیکوکار،ای بانوی رشد یافته و پاک و پاکیزه،ای بانوی شایسته و پسندیده.
در این فراز به هشت لقب از القاب حضرت معصومه (سلام الله علیها) تصریح شده که هر کدام بیانگر یکی از ابعاد وجودی و ارزشهای والای زندگی درخشان او است.
هر یک از این القاب و صفات ما را به مقامهای عالی و درجات ممتاز معنوی او رهنمون میسازد. شخصیتی که همه ابعاد، روش، منش، فکر و عمل او بر اساس پاکی، صداقت، شایستگی، تفکر و رشد دینی و عرفانی و مورد پسند خدا و رسول و امامان پی ریزی شده بود و در ایشان صفاتی متجلّی گردید که پیام آور مقام عصمت و طهارت اوست و هر یک، چون آیینه نشان دهنده جمال و کمال ایشان میباشد.