نخستین طرح فصلی کتاب در سال ۱۴۰۰، در شرایط ادامه دار کرونا، شمعی در ظلمات بازار کتاب شد.
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، مرکز فارس،شیراز در سال ۹۸ عنوان پایتخت ملی کتاب ایران را کسب کرد. خواندن تاریخ این دیار و زندگینامه مشاهیرش گواه این مطلب است که کتاب خوانی در نزد مردم استان از دیر بازتا کنون جایگاه والایی داشته است.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس قرار گرفتن کتابفروشیهای استان در زمره پرفروشترین کتابفروشیهای طرح «بهارانه کتاب ۱۴۰۰» کشور را نشانه موفق بودن طرحهای فصلی آن هم در «شیراز به عنوان پایتخت کتاب» ایران برشمرده و میگوید: در این طرح استان فارس در جمع ۴ استان برتر فروش کتاب قرار گرفت.
درروز اول طرح بهارانه کتاب ۱۴۰۰، کتابفروشی کلبه جهرم بود که رکورد فروش کتابفروشیهای ایران را شکست و پاتوق کتاب شیراز هم در زمره کتابفروشیهای پر فروش این طرح در این ایران قرار گرفت.
طرحهای فصلی فروش کتاب که هرساله با همکاری موسسه خانه کتاب و ادبیات ایران و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اجرا میشو د.
با وجود استقبال استان فارسیها از طرح خرید کتاب، نمیتوان از احوال ناخوش کتابفروشیها در خاستگاه فرهنگ و هنر ایران غافل شد .
کتابفروشی قصه عشق است و بس!
در این سالها بسیاری از کتابفروشیها تغییر کاربری داده اند و برخی در آستانه تعطیلی هستند.
فروش اسباب بازی، لباس، وسایل تزینی و دیگر اقلام در کنار قفسههای کتاب، به قول برخی کتاب فروشها گواه این مطلب است که کتابفروشی نان ندارد و فقط قصه عشق است وبس.
کارشناسان امر، دلایل بسیاری را برای نخریدن و نخواندن کتاب اعلام میکنند که از جمله آنها میتوان به اولویت نداشتن خرید کتاب در شرایط دشوار اقتصادی، پیشرفت تکنولوژی و ورود کتابهای صوتی و دیجیتال اشاره کرد.
کتابنخوانی، وصلهای ناجور بر دامان توسعه فرهنگی
برخی هم معتقدند اطلاعات لازم را از طریق فضای مجازی کسب کرده و ضرورتی وجود ندارد که هزینهای برای خرید کتاب بپردازند.
اما دلایل خواندن و نخواندن کتاب فقط در قیمت آن خلاصه نمیشود که تخفیفهای فصلی کتاب بتواند سنگ بزرگ سرِ راهِ کتاب نخوانی را بردارد؛ این تخفیفها تنها امتیاز مثبتی برای اهل مطالعه محسوب میشود.
هرکتاب خوب، خودش معرف است
دوستی که اهل مطالعه است و برای فرار از روزمرگی کتاب میخواند میگوید: تخفیفهای خرید کتاب را، که به صورت طرحهای فصلی ارائه میشود، فرصتی ارزشمند میداند.
او معتقد است کتابی که ارزش خواندن دارد، ارزش خریدن هم دارد.
کتاب روی میزش، خانه گربهها اثر هیوا قادر بود. درباره نحوه انتخاب کتاب هنگام خرید آن میگوید: برای من، هرکتابی که میخوانم معرف کتاب بعدی میشود.
رضایی با اشاره به مجموعه آثار آلبرکامو برایم شرح میدهد: خواندن این مجموعه برای من تمرین اندیشیدن بو د، آثاری که ارزش نه یک بار خواندن بلکه چند بارخواندن را دارد، با هر اثر برای خواندن اثر بعدی مشتاقتر شدم و حتی به خواندن آثار فلسفی گرایش پیدا کردم.
کتاب "کافکا در کرانه " اثرهاروکی موراکامی نویسنده صاحب نام ژاپنی را از بین کتابها برداشته و میگوید:با خواندن کتاب " از دو که حرف میزنم ازچه حرف میزنم " اثر موراکامی، چنان انرژی مثبت گرفتم که حالا خریدار دیگر آثارش هستم یا وقتی اتفاقی چند شعر از شاعر صاحب نام کُرد، شیرکوبیکس خواندم، مشتاق شدم از ادبیات کُردی بیشتر بدانم برای همین کتاب آخرین انار دنیا اثر بختیار علی، را خواندم. نثر کتاب چنان شیوا و جذاب بود که رغبت بیشتری پیدا کردم آثار دیگری از نویسندگان کُرد از جمله همین کتاب خانه گربهها اثر هیوا قادر را بخوانم.
کتابهای خوب،عاملی در ترویج فرهنگ کتابخوانی
این محقق جوان، که کتابهای خوب را وسیلهای برای ترویج فرهنگ کتابخوانی میداند، ترجمههای بد را ضدتبلیغ دانسته و میگوید: برخی از ترجمهها حتی میتواند اثری فاخر رانابود کنند.
به باور او برخی کتابهای بی محتوا، باعث میشوند فردی که اهل مطالعه نبوده و اتفاقی تصمیم به خواندن کتاب گرفته از تصمیمش منصرف شود.
برای همین درمسیر ترویج کتابخوانی باید به کتابهای خوب و پرمحتوا توجه کرد و به معرفی و حمایت از نویسندگان، مترجمان و ناشرانی پرداخت که کیفیت برایشان اهمیت دارد.
او به عنوان فردی اهل مطالعه و تحقیق تعداد زیاد ناشران کتاب در ایران، را در مقایسه با کشورهای پیشرفته تامل بر انگیز و عاملی برای نشر کتابهای کم محتوا میداند که خواننده را از مطالعه پشیمان میکند.
بهتر است نمایشگاههای کتاب، نمایشگاه باشند نه فروشگاه
به نظرمحمد حسین نیکوپور خبرنگار، عکاس و فیلمساز فعال عرصه فرهنگ و هنر، تخفیفهای فصلی سودمندتر از نمایشگاههای کتاب است، چون در سال چندبار عرضه میشود و محدودیتهای نمایشگاههای کتاب را نیز ندارد.
این عکاس و فیلمساز شیرازی میگوید: ارایه چنین تخفیفاتی، انتخابهای متنوع تری را نسبت به نمایشگاههای کتاب در اختیار خریداران قرار میدهد.
خبرنگار عرصه فرهنگ و هنر میافزاید: بهتر است نمایشگاههای کتاب به راستی نمایشگاه و محلی برای ترویج فرهنگ کتابخوانی و رویدادهای فرهنگی و فرصتی برای آشنایی با ناشران، نویسندگان و مترجمان ورونمایی از آثار باشند و فروش کتاب با تخفیفهای فصلی از طریق کتابفروشیها انجام شود.
بیشتر مطالعات نیکوپور در زمینه ادبیات، فرهنگ و هنر است و بالا رفتن قیمت کتاب را ناخوشایند میداند؛ با این حال از تخفیفهای فصلی کتاب بهره میبرد و کتابهایی که خواندش را ضروری میداند خریداری میکند.
او هم معتقد است کتاب خوب ارزش خریدن دارد و قیمت کتاب در مقابل قیمت دیگر اقلام رشد کمتری داشته است.
او میافزاید: قیمت کتاب نمیتواند بهانه خوبی برای نخواندن کتاب باشد، چون کسی که بخواهد کتاب بخواند میتواند به راحتی از کتابخانه امانت بگیرد، در حالی که بسیاری حتی حاضر به مطالعه کتابی که به صورت مجانی در اختیارشان گذاشته میشود نیستند.
یارانههای فصلی کتاب فقط مُسکن هستند، نه درمان
قاسم زاده که بیش از ۲۵ سال در حرفه کتابفروشی فعالیت دارد و میتوان آثار نابی ازتاریخ، هنر، فلسفه و ادبیات را در مغازه نسبتا کوچکش دید، میگوید: یارانههای فصلی کتاب برای کتابفروش حکم مسکن را دارد و نمیتواند نقش درمان را ایفا کند.
به باور او برای رونق کتابفروشیها باید فرهنگ کتابخوانی ترویج شود و به عنوان کتابفروش ترجیح میدهد سودی که از طرحهای فصلی کتاب نصیبش میشود، در راه ساخت کتابخانههای مدارس هزینه شود.
به عقیده این دوستدار مطالعه اقداماتی که امروز برای ترویج فرهنگ مطالعه انجام میشود شاید سودی برای امروز نداشته باشد اما! در آینده نتیجه بخش خواهد بود، چون این اقدامات اگر ۲۰ سال پیش انجام شده بود حالا کتابفروشهایی مانند او بهره اش را میبردند.
به باور او دراین دوسالی که نمایشگاههای کتاب به دلایلی از جمله کرونا برپا نشدند اتفاق خاصی نیفتاده است؛ پس میتوان هزینههای سنگین برپایی نمایشگاههای کتاب را در راه ترویج کتابخوانی و رونق کتابفروشیها صرف کرد.
این کتابفروش میگوید: نمایشگاههای کتاب بهتر است به راستی نمایشگاهی برای ترویج کتابخوانی و رویدادهای مرتبط با آن باشند.
او مشکلات کتاب فروشیها را بسیار و اساسی میداند و درباره دیگرمعضلاتی که کتابفروشها با آن روبه رو هستند میافزاید: بسیاری از ناشران خودشان فروشنده کتاب هستند و تخفیفهایی که به خریداران میدهند چنان زیاد است که دیگر کسی کتاب را از کتابفروشیهای دیگر نمیخرد.
باوجود این که کتابفروشی برای قاسم زاده شغلی موروثی است و راه پدر را دنبال میکند درباره آینده شغلی اش میگوید: به فرزندش توصیه نمیکند در این مسیر قدم بگذارد.
نبرد یک روزنه با تاریکیهای بازار کتاب
مدیر پاتوق کتاب شیراز علت موفقیتش در طرح بهارانه کتاب و قرار گرفتن دربین پرفروشترین کتاب فروشیهای ایران را تبلیغات در فضای مجازی و اطلاع رسانی گسترده از این طرح اعلام میکند.
به نظر رحمانی طرحهای فصلی کتاب راهکاری ارزشمند است و، چون یارانهای که با کد ملی به خریدار کتاب پرداخت میشود از طریق ارسال پیامک برای اوصحت سنجی میشود امکان سواستفاده وجود ندارد.
او طرحهای فصلی کتاب را راهکاری برای حل بخشی از دغدغههای کتابفروشیها میداند با این وجود میگوید مشکلات کتابفروشها بسیار است و این شغل رونقی را که باید داشته باشد ندارد.
وی به اجارههای بالا در مقابل سود دهی پایین اشاره میکند و ازفروشگاههای عرضه کتاب با تخفیف ۵۰ درصد به عنوان یکی دیگر از مشکلات و عوامل بی رونقی کتابفروشیها نام میبرد.
به گفته رحمانی، فروش کتاب سودی ندارد که تخفیف ۵۰ درصدی بتواند شامل حالش شود وبرای خواننده باید این سوال مطرح است که چرا برخی از کتابها با تخفیف ۵۰ درصد عرضه میشوند؟
رحمانی میافزاید: خواننده حرفهای کتاب، ناشر و مترجم خوب را میشناسد و به اهمیت آن واقف است و به سادگی خودش پی میبرد علت تخفیف ۵۰ درصدی چه میتواند باشد.
او با اشاره به این مطلب که برخی ترجمهها اصلا قابل قیاس نیستند و خوانندههای حرفهای کتاب اهمیت آن را به خوبی میدانند میگوید: خواننده غیر حرفهای کتاب، فقط به تخفیف ۵۰ درصدی توجه میکند که این موضوع تبعات منفی زیادی دارد.
این کتابفروش موفق در طرح بهارانه کتاب معتقد است برای حل مشکلات کتابفروشها و ترویج فرهنگ کتابخوانی در کنار طرحها کوتاه مدت، طرحهای بلند مدت نیز باید با زیر ساختهای مناسب اجرا شود.
اگر مطالعه مطالبه شود
دوران بازنشستگی را در کتابفروشی موروثی پدرش فارغ از دغدغه نان سپری میکند و از این کار لذت میبرد؛ با این وجود کتابفروشی را بی رونق میداند و میگوید: اگر فروش کتابهای کمک درسی را حساب نکنیم کتابفروشی به تنهایی هیچ رونقی ندارد و جای تعجب نیست که میبینیم کافه کتابها در حال جایگزینی با کتابفروشیها هستند.
آقای احمدی در پاسخ اینکه آیا پیشرفت تکنولوژی این توان را دارد که کتابفروشیها را از چرخه روزگار حذف کند میگوید: یکی از افتخارات کشورهای پیشرفتهی دنیا، داشتن کتابخانههای مجهز و زیباست و در دنیای مدرن آنها کتابفروشیها با وجود تکنولوژی حذف نشده اند.
او در شرح نداشتن انگیزه برای مطالعه و نخریدن کتاب میافزاید: در مدارس و دانشگاههای جامعهای که آگاهی بر مدرک برتری داشته باشد و بالاترین امتیاز و شرط استخدام در هر شغلی محسوب شود و ارتقا شغلی فقط با داشتن آگاهی و دانش بیشتر ممکن باشد، پژوهش ارزشمند و مطالعه مطالبه میشود و در چنین جامعهای کتابفروشیها هم احوال بدی نخواهد داشت.
به نظر این کتابفروش ما تا رسیدن به این آرمان شهر فاصله داریم و برای رسیدن به شکوفایی باید با همت همگانی این فاصله را کم کنیم.
در کنار طرحهای کوتاه مدت ترویج کتابخوانی میتوان نهالهایی را کاشت که میراثی ارزشمند برای آیندگان باشد. آیندهای که در آن مطالعه مطالبه است و دانش و آگاهی حرفهای زیادی برای گفتن دارد.
راضیه جوینده