پایان حسرت خاویار در سفره گلستانی ها

به گزارش خبرگزاری صدا وسیما مرکز گلستان ،خاویار دریایی استان گلستان تا همین ده سال پیش در دنیا نمونه بود، حسرتی که باید خورد.

امروزه صید اقتصادی ماهیان خاویاری در تمام ۵ کشور ساحلی دریای خزر ممنوع شده و صید این ماهیان فقط با هدف بازسازی و حفاظت از ذخایر، انجام می‌گیرد.

شیلات استان گلستان هرساله تعداد بسیار زیادی بچه ماهیان خاویاری را با هدف احیاء نسل در مرکز بازسازی ذخائر ماهیان خاویاری شهیدمرجانی تولید و از طریق رودخانه گرگانرود راهی دریا می‌کند، اما تنها درصد ناچیزی از این بچه ماهیان به دلائل مختلف و از جمله صید غیرمجاز می‌توانند بزرگ شده و به سن بلوغ برسند و کمتر امکان احیاء نسل خود را پیدا می‌کنند. ماهیان خاویاری یا استورژن که به علت قدمت زیاد به فسیل زنده مشهور اند دارای پنج گونه شامل فیل ماهی، اوزون برون، قره برون، چالباش و شیپ در دریای خزر بوده و می‌توانند تا ۱۰۰ سال عمر کنند.

در دهه‌های گذشته ماهیان خاویاری بزرگی از نوع فیل ماهی با وزن بیش از ۵۰۰ کیلوگرم و ۹۸ کیلوگرم خاویار در دریای خزر صید شده است.

مصرف گوشت ماهیان خاویاری متقاضیان زیادی دارد. آقای خوجه که در بزرگترین بازار ماهی استان گلستان در بندر ترکمن فعالیت می‌کند می‌گوید:روزانه بین ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ کیلو گرم گوشت ماهی خاویاری پرورشی در این بازار به فروش می‌رسد. او می‌گوید: گوشت ماهیان خاویاری را از استان‌های مازندران و گیلان تامین می‌کند، زیرا در استان گلستان تعداد مزارع پرورش ماهی خاویاری خیلی کم است. لازم به ذکر است که هرکیلو گرم گوشت ماهی خاویاری ۱۵۰ هزار تومان و هر کیلو گرم خاویار آن تا ۱۵ میلیون تومان به فروش می‌رود.

مدیر کل شیلات گلستان می‌گوید: ۱۹ استان کشور، ماهیان خاویاری را پرورش می‌دهند که استان گلستان با ۵ مزرعه فعال در رتبه پنجم قرار دارد.

درحال حاضراستانهاي گلستان، گيلان، مازندران، قم، اردبيل،زنجان ،آذربايجان شرقي وغربي ،بوشهر، مركزي ،هرمزگان،خراسان شمالي،

سيستان وبلوچستان،سمنان،كردستان،قزوين وتهران ازجمل مناطقي هستند كه دراين زمينه فعاليت دارند.

سید جواد قدس علوی می‌گوید: در حال حاضر ۵ مرکز پرورش ماهیان خاویاری در شهرستان‌های بندرگز، کردکوی، آق قلا و علی آباد کتول فعالند که در سال گذشته ۶۰ تن گوشت ماهیان خاویاری و ۲۰۰ کیلو گرم خاویار پرورشی در استان تولید کردند.

وی می‌گوید برای احداث ۹ مزرعه دیگر پروانه صادر کرده ایم که برخی از آن‌ها در مرحله احداث و تجهیز استخر‌ها هستند.

وی استفاده از آب دریا، رودخانه، چاه و چشمه و همچنین آب‌های غیر متعارف نظیر چاه‌های شورو لب شور را از ظرفیت‌های استان گلستان برای پرورش ماهیان خاویاری دانست.

آقای مسگریان صاحب مزرعه پرورش ماهیان خاویاری در جنگل محمد آباد شهرستان علی آباد کتول می‌گوید: از پنج سال پیش با پیشنهاد کارشناسان شیلات استان از پرورش ماهی قزل آلا به ماهی خاویاری روی آوردم و با ۱۰ میلیارد ریال سرمایه گذاری و دریافت بیش از ۹ میلیارد ریال تسهیلات این کار را شروع کردم.

مزرعه آقای مسگریان ظرفیت تولید ۱۵ تن گوشت و ۵۰۰ کیلوگرم خاویار را دارد. وی می‌گوید: ۵ سال پیش بچه ماهیان ۲۰ گرمی را از مرکز بازسازی ذخائر ماهیان خاویاری شهید مرجانی تحویل گرفتم و امروز به وزن ۲۰ کیلوگرم رساندم.

آقای مسگریان می‌گوید: پارسال با جدا سازی ماهیان نر از طریق سونوگرافی نزدیک به ۱۰ میلیارد ریال گوشت ماهی خاویاری فروخته و پیش بینی می‌کنم با بالغ شدن ماهیان ماده تا دو سال آینده تولید خاویار را شروع کنم.

آقای محمدی مدیر شیلات شهرستان علی آباد کتول ل می‌گوید: روزی که ما پرورش ماهیان خاویاری را با آب چشمه آغاز کردیم می‌گفتند نمی‌شود، اما دیدید که شد.

محمدی می‌گوید: پرورش ماهیان خاویاری تا ۴ برابر ماهیان سردآبی و خاویار آن بیش از ۲۵۰ برابر سود آوری دارد.

آقای داوودی که کار خود را با خرید یک مزرعه پرورش ماهی در بندرگز از پارسال آغاز کرده می‌گوید: ما از آب چاه و آب دریا استفاد می‌کنیم. وی می‌گوید: این مزرعه ظرفیت تولید ۲۵ تن گوشت ماهی و یک و نیم تن خاویار را دارد.

آقای داودی می‌گوید: این مزرعه را به قیمت ۵ میلیارد تومان خریده و زیر ساخت‌های چاه آب و برق آن را کامل کرده ام و از پارسال با تحویل بچه ماهی ۲۰ گرمی از شیلات استان امسال آن‌ها را به ۵ کیلو گرم وزن رسانده ام.

ریاحی مدیر شیلات بندر گز با اشاره به حمایت از سرمایه گذاران این بخش می‌گوید: ما تلاش می‌کنیم با هدف حمایت از این بخش مجوز‌های لازم را از دستگاه‌های مختلف بگیریم و با علاقمندان آموزش دهیم.

وی می‌گوید: مزرعه آقای داودی قرار است با دریافت تسهیلات در سه مرحله توسعه یابد و به ظرفیت ۶۰ تن گوشت و ۳ تن خاویار در سال برسد.

یکی دیگر از افرادی که توانسته پروانه احداث بگیرد آقای پارسایی در کلاله است که احداث مزرعه خود را آغاز کرده و با ریختن بچه ماهی در استخر‌ها به زودی آن را به بهره برداری می‌رساند.

طاهری مدیر شیلات شهرستان گنبد کاووس و شرق گلستان می گوید: آب و هوای معتدل استان گلستان، شرایط مناسبی را برای پرورش ماهی خاویاری که بومی استان گلستان می‌باشد فرآهم آورده و دمای ثابت در چهار فصل سال تقریبا بیست درجه سانتی گراد ثابت است که برای پرورش ماهیان خاویاری بسیار مناسب است.

مدیر کل شیلات گلستان با اشاره به موفقیت مجتمع میگوی گمیشان می‌گوید: برای توسعه ماهیان خاویاری در استان مجتمع پرورش ماهیان خاویاری گمیشان را طراحی کردیم که آب آن با احداث کانال از دریا تامین می‌شود.

قدس علوی می‌گوید: کلنگ احداث این مجتمع در سفر آقای دکتر نوبخت معاون محترم رئیس جمهور و رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور به استان گلستان در گمیشان به زمین زده شد که دارای ۲۴۰ مزرعه بوده و بزرگترین مجتمع پرورش ماهیان خاویاری در خاورمیانه خواهد بود.

چهار مزرعه پرورش ماهیان خاویاری در اراضی ساحلی گمیشان احداث می‌شود که هر یک از این مزارع بتنی ۱۳ هزار مترمربع مساحت دارد و قرار است این مزارع با سرمایه گذاری ۸۰ میلیارد تومانی بخش خصوصی ایجاد و برای ۴۸ نفر هم شغل فراهم شود.

قدس علوی مدیر کل شیلات گلستان می‌گوید: سرمایه لازم برای احداث هر مزرعه ۲۰ میلیارد تومان است که ۲۰ تا ۳۰ درصد آورده شخصی سرمایه گذار و بقیه را تسهیلات بانکی تامین می‌کند و تولید هر پنج تن ماهیان خاویاری یک نفر به صورت مستقیم و دو نفر به صورت غیر مستقیم اشتغالزایی دارد.

امروز در دنیا بسیاری از کشورها در حال پرورش ماهیان خاویاری هستند و اگر استحصال خاویار همراه بارعایت استاندارد نباشد بازار خاویار خراب می‌شود برهمین اساس در سازمان‌های بین‌المللی استاندارد، مقرر شد که ایران مسئول تدوین استاندارد خاویار باشد.

براساس این استانداردسازی، نحوه تنظیم و چگونگی صید ماهیان خاویاری، نحوه عمل‌آوری خاویار و ویژگی های طعم و مزه خاویار درجه‌بندی و مشخص می‌شود.استاندارد حلال نیز در این برند خاویار مدنظر قرار می گیرد و هر خاویار تجاری باید براساس استاندارد تدوین ایران اسلامی تهیه و در بازار به فروش برسد.

قدس علوی مدیر کل شیلات گلستان می‌گوید: مرکز  بسته بندی و عمل آوری خاویار آشوراده در حال حاضر توانایی بسته بندی خاویار گلستان را دارد.

مشکلات و موانع تولید:

آقای داوودی پرورش دهنده ماهیان خاویاری بندر گز، سرمایه گذاری بالا و خواب چند ساله و اخذ مجوز‌های مختلف را از مشکلات این کار معرفی می‌کند.

مدیر کل شیلات گلستان می‌گوید: ما دو راهکار برای سود آوری و خواب کمتر سرمایه داریم که یکی استفاده از ماهیان با وزن و سن بالاتر در شروع دوره پرورش و دیگری استفاده از گونه‌ای ازماهیان خاویاری به نام سیبری است که زود به سن بلوغ و تولید خاویار می‌رسند.

آقای مسگریان پرورش دهنده ماهیان خاویاری درعلی آباد کتول می‌گوید:۶۰ درصد از هزینه‌های پرورش ماهی خاویاری را، تامین غذای آماده ماهی تشکیل می‌دهد که در سال‌های اخیر با افزایش قیمت‌ها هزینه‌ها چند برابر شده و از کیفیت آن کاسته شده است.

 سید جواد قدس علوی مدیر کل شیلات گلستان می‌گوید: برابر برنامه ریزی انجام شده، با افزایش مزارع پرورش ماهیان خاویاری در استان گلستان زنجیره تولید آن کامل می‌شود یعنی هم مجوز تولید بچه ماهیان خاویاری را به بخش خصوصی داده و هم کارخانه تولید خوراک ماهیان خاویاری را در گلستان ایجاد می‌کنیم تا با استفاده از نهاده‌های داخل استان غذای ماهی به قیمت مناسب بدست پرورش دهنده برسد.

دکتر مریم ابو مردانی متخصص تغذیه می گوید:خاویار یک ماده غذایی گران قیمت، اما پر انرژی و غنی از مواد مغذی مفید و ارزشمند است که طعم و بویی بسیار خوشایند دارد.

وی می گوید: مصرف خاویار از ابتلا به بیماری افسردگی و بیماری‌های قلبی عروقی پیشگیری می‌کند و در سلامت سلول‌های عصبی بسیار مؤثر است، همچنین در پیشگیری از ابتلا به بیماری‌های التهاب مفاصل، بیماری‌های دستگاه گوارش و بعضی از انواع سرطان  بسیار مؤثر است. خاویار به بیماران تحت شیمی درمانی توصیه می‌شود چراکه موجب افزایش قوای جسمی می‌شود.

نبی‌الله خون‌میرزایی ،رئیس سازمان شیلات کشورمی گوید : میزان تولید خاویار در سال ۹۲ کمتر از یک تن بود که پارسال به ۱۲ تن رسید همچنین تولید گوشت ماهیان خاویاری در سال ۹۲ حدود ۶۰۰ تن بوده که در سال ۹۹ به ۳۵۰۰ تن رسیده است و برنامه توسعه پرورش ماهیان خاویاری دستور کار جدی در سراسر پهنه سرزمینی هست و حتی پرورش ماهیان خاویاری در قفس (پن) را آغاز کرده ایم و بنا داریم آن را در دریا توسعه دهیم.

سید جواد قدس علوی مدیر کل شیلات گلستان می‌گوید:با برنامه های توسعه ای در حال اجرا پیش بینی می کنیم گلستان تا 5 سال آینده به رتبه اول یا دوم تولید خاویار کشور دست پیدا کند.

نتیجه: 

اگر چه استان گلستان پرورش این ماهی ارزشمند را دیرتر از استانهای دیگر شروع کرده اما با شناخت دقیق  چالشها و فرصتها و ارزش کم نظیر  پرورش ماهی خاویاری می تواند سرمایه گذاران  زیادی را به این صنعت سودآور جذب کند و می توانیم  تحریم های اقتصادی را دور بزنیم و به جایگاه برتر دهه های گذشته با پرورش ماهیان خاویاری  در کشور و منطقه خاورمیانه دست پیدا کنیم.

سردبیر : سید حسین حسینی