اعمال شب و روز عید قربان

به گزارش گروه وبگردی خبرگزاری صدا و سیما، در روز عید قربان اعمالی مانند غسل، نماز عید قربان، قربانی کردن، زیارت امام حسین (ع) و خواندن دعای ندبه، مستحب است

دهم ماه ذی‌الحجه روز عید قربان و از اعیاد مهم اسلامی و یادآور اخلاص و بندگی حضرت ابراهیم (ع) در برابر پروردگار خویش است. قربانی کردن به‌معنای گذشت و ایثار است و نمادی است از قربانی فرزند ازسوی پدر؛ یعنی قربانی شدن اسماعیل توسط حضرت ابراهیم (ع) برای خداوند. در این روز رحمت خاص الهی در پرتو فضائل معنوی و انسانی که آموزه‌های وحیانی در اعمال عید قربان تدارک دیده اند شامل حال مسلمین می‌شود.

 

 

روز عید قربان مانند عید فطر یکی از اعیاد بزرگ مسلمانان است و در روایات به آن «یوم النحر» و «یوم الاضحی» گفته می‌شود. عید قربان نزد اهل بیت (ع) به اندازه‌ای اهمیت دارد که نماز آن را از واجبات معرفی کردند و فرمودند: «صَْلاةُ الْعِیْدِینِ فَریضَةٌ؛ نماز عید فطر و قربان واجب است.» (استبصار، ج ۱، ص ۴۴۳)، اما فق‌ها این نماز در عصر غیبت را به استناد روایت امام باقر (ع) که فرمود «لَا صَلَاةَ یَوْمَ الْفِطْرِ وَ الْأَضْحَی إِلَّا مَعَ إِمَام؛ نماز دو عید باید همراه با امام باشد»، واجب نمی‌دانند.

 

شب دهم ذی‌الحجه از شب‌های مبارک است و جز چهار شبی است که احیاء و شب زنده‌داری در آن‌ها مستحب است. در شب عید قربان، در‌های آسمان باز است. برای این شب اعمالی به شرح زیر ذکر شده است:

 

خواندن دعای "یا دائِمَ الْفَضْلِ عَلیَ الْبَرِیَّةِ" که در شب جمعه هم وارد شده است.

 

روز دهم ذیحجه، روز عید قربان است و بسیار روز شریفی است و اعمال آن چند چیز است:

غسل کردن است که به گفته مرحوم «علاّمه مجلسی»، غسل در آن روز سنّت موکّد است تا آن جا که بعضی از علما آن را واجب دانسته‌اند.

نماز عید قربان است و نحوه انجام آن، به همان کیفیّت نماز عید فطر است و نماز عید قربان در زمان غیبت امام (عج) مطابق مشهور فق‌های عظام، سنّت موکّد است. (خواه به صورت جماعت خوانده شود یا فرادا).

 

خواندن نماز عید در زمان ما مستحب است و آن دو رکعت است، در رکعت اوّل سوره حمد و سوره اعلی (یا هر سوره دیگری که مایل باشد) بخواند و بعد از آن پنج تکبیر بگوید و بعد از هر تکبیر این قنوت را بخواند:

 

خدایا‌ای اهل بزرگی و عظمت و‌ای شایسته بخشش و قدرت و سلطنت و‌ای شایسته عفو

 

و رحمت و‌ای شایسته تقوا و آمرزش از تو خواهم به حق این روزی که قرارش دادی

 

برای مسلمانان عید و برای محمّد صلی الله علیه و آله ذخیره و شرف و فزونی مقام

 

که درود فرستی بر محمّد و آل محمّد و درآوری مرا در هر خیری که درآوردی

 

در آن خیر محمّد و آل محمّد را و برونم آری از هر بدی و شری که برون آوردی از آن محمّد

 

و آل محمّد را که درود‌های تو بر او و بر ایشان باد خدایا از تو خواهم بهترین چیزی را که درخواست کردند

 

از تو بندگان شایسته‌ات و پناه برم به تو از آنچه پناه بردند از آن بندگان شایسته‌ات

 

(در صورت عدم توانایی بر این قنوت، هرگونه قنوت دیگری نیز می‌تواند بخواند) سپس تکبیر ششم را بگوید و به رکوع برود و بعد از رکوع و سجده، برخیزد و رکعت دوم را شروع کند، در رکعت دوم، بعد از سوره حمد، سوره والشمس یا سوره دیگری را بخواند، آنگاه چهار تکبیر بگوید و بعد از هر تکبیر همان قنوت را بخواند، سپس تکبیر پنجم را بگوید و به رکوع و سجود برود و نماز را تمام کند. بعد از نماز، تسبیحات حضرت زهرا (علی‌ها السلام) را بگوید و آنگاه دعا‌هایی که نقل شده است را بخواند که یکی از آن‌ها دعای چهل و ششم «صحیفه سجّادیه» است.

 

مستحب است نماز عید، زیر آسمان باشد و بعد از نماز برای برادران دینی جهت قبولی اعمال دعا کند.

مستحب است دعا‌هایی را که پیش از نماز عید و قبل از آن وارد شده است، بخواند. به فرموده مرحوم «علامه مجلسی»، بهترین دعاها، دعای چهل و هشتم «صحیفه کامله سجّادیه» است که اوّلش این است: أللّهُمَّ هذا یَومٌ مُبارَک و اگر دعای چهل و ششم را نیز بخواند بهتر است.

خواندن دعای ندبه در این روز و سایر اعیاد مستحب است.

قربانی کردن در این روز برای همه مستحب مؤکد است و بسیار سفارش شده است، تا آن جا که برخی از علما آن را بر کسانی که توانایی دارند واجب دانسته‌اند و مستحب است بعد از نماز عید، کمی از گوشت آن بخورد؛ و نیز مستحب است هنگام قربانی این دعا را که از امام صادق (ع) نقل شده است بخواند:

 

من روی خود را به سوی کسی کردم که آسمان‌ها و زمین را آفریده

 

من در ایمان خود خالصم و از مشرکان نیستم. نماز و قربانی و زندگی و مرگم برای خداوندی است که پروردگار

 

جهانیان است. شریکی برای او نیست. من به این برنامه مأمور شدم و از مسلمانانم.

 

خدایا از تو و برای توست. به نام خدا و خداوند بزرگ‌تر است. خدایا از من قبول فرما.

 

(البتّه اگر به نیّت چند نفر قربانی مستحب انجام شود، بگوید: اَللّهُمَّ تَقَبَّلْ مِنّا)

 

بسیار مناسب است افراد توانگر، در این روز قربانی کنند و اکثر آن را به فقرا و نیازمندان انفاق کنند و به همسایگان و آشنایان نیز بدهند.

در روایتی است که امام صادق (ع) فرمود: امام علی بن الحسین و امام باقر (علیهم السلام) گوشت قربانی را سه قسمت می‌کردند، یک قسمت آن را به همسایگان می‌دادند و یک قسمت آن را به نیازمندان و قسمت سوم را برای اهل خانه نگه می‌داشتند.

تکبیرات مشهور زیر را بگوید، برای کسانی که در این ایام توفیق حضور در مراسم حج و صحرای «منا» را دارند، بعد از ۱۵ نماز این تکبیر‌ها را می‌خوانند، از نماز ظهر روز عید، شروع کرده تا نماز صبح روز سیزدهم، ولی کسانی که در آن جا نیستند، بعد از ۱۰ نماز آن‌ها را می‌خوانند، از نماز ظهر روز عید آغاز کرده، تا نماز صبح روز دوازدهم، و آن تکبیر‌ها مطابق روایت کتاب شریف «کافی» چنین است:

 

خدا بزرگ‌تر از توصیف است معبودی جز خدا نیست و خدا بزرگ‌تر است و ستایش خاص خداست؛ خدا بزرگ‌تر است بر آنچه ما را راهنمایی کرد.

 

خدا بزرگ‌تر است بر آنچه روزیمان کرد از چهارپایان انعام (شتر و گاو و گوسفند) و ستایش خاص خداست برای آن که آزمود ما را.

 

این تکبیر‌ها بعد از نماز حداقل یک بار گفته شود، ولی اگر تکرار شود بهتر است و حتی بعد از نوافل نیز گفته شود.