امروز، پنجشنبه یازدهم شهریور سال ۱۴۰۰ هجری شمسی، برابر با بیست و چهارم محرم سال ۱۴۴۳ هجری قمری و مطابق با دوم سپتامبر سال ۲۰۲۱ میلادی است.
روز صنعت چاپ
تاریخ چاپ در ایران به پنج قرن پیش از میلاد یعنی به زمان پادشاهان هخامنشیان و مهرهای سلطنتی میرسد که برای تأیید احکام و فرمانهای حکومتی از آنها استفاده میکردند. ورود واژهٔ چاپ به زبان فارسی را به اواخر قرن هفتم هجری و زمان سلطنت گیخاتوخان، پسر اباقاخان مغول (۶۹۰–۶۹۴ق) نسبت میدهند و آن مربوط به پولهای کاغذی بود که به آن چاو یا کا او میگفتند. اولین دستگاه چاپ در ایران بسیار ساده بود و براساس پِرِس و حکاکی روی چرم استوار بود. عدهای نیز معتقدند واژهٔ چاپ همان چهاب یا چهابه است در زبان هندی به مفهوم مهری که با آن بر روی پارچه نقش میزدند. به ظن برخی، لغات «چاپ» و «چاپ خانه» از همین دوره وارد زبان فارسی شده و اصل آن از «چاو» و «چاوخانه» گرفته شده است. البته دهخدا لغت چاپ را از ریشه «چهاپ» یا «چهاپه» سانسکریت میداند.
نخستین چاپخانه در ایران به دوران صفویان بازمیگردد که کشیشان ارامنه در جلفای اصفهان با آن تعدادی دعا و ذکرهای مسیحی را چاپ کردند. در دوره حکومت نادرشاه افشار به گزارش دو سیاح خارجی جزوههایی به لاتینی و عربی در ایران چاپ و پخش شد. اما این در دوران ولایت عهدی عباس میرزای نایب السلطنه است که صنعت چاپ در ایران بهطور جدی آغاز و شکل میگیرد. زمان فتحعلیشاه قاجار، عباس میرزا به دلیل استقرار حکومتش در تبریز و نزدیکیاش با عثمانی و با برخی از صنایع که در آن دیار به کار گرفته میشد، آشنا شد؛ علاوه بر آن، او خواهان پیشرفتهای نظامی و سیاسی بود، به ویژه برای تعلیم و آموزش سپاه شکست خورده در جنگهای با روس و دیگر علوم لازم، به ضرورت رفع عقب ماندگیهای محسوس در آن زمان؛ در این میان چاپخانهای لازم بود که به نشر روزنامه و کتابهای آگاهی دهنده به ویژه کتابهای علمی اختصاص یابد. این مهم سرانجام با حمایت و پیگیریهای او محقق شد. بدین ترتیب، او بنای نخستین چاپخانهای را گذاشت که در ایران، به زبان فارسی و با روش چاپ سربی، به نشر کتاب پرداخت.
درگذشت حاج ملا محمد تقی استرآبادی، دانشمند بزرگ شیعه
۱۷۱ سال پیش در چنین روزی بیست و چهارم محرم سال ۱۲۷۲ هجری قمری "حاج ملامحمد تقی استرآبادی" دانشمند بزرگ شیعه درگذشت.
ملامحمد تقی بن محمد اسماعیل از مشاهیر علمای شیعه است. وی از محمدتقی بن محمد رحیم تهرانی اصفهانی معروف به صاحب هدایةُ المُسْتَرشِدین اجازه اجتهاد گرفت و به مدت چهارده سال در محضر علمای نجف و کربلا تلمذ کرد. ملامحمدتقی استرآبادی در سال ۱۲۷۱ ق که در مرزهای استرآباد اغتشاشاتی بروز کرد، برای گزارش شرح واقعه به ناصرالدین شاه به تهران آمد، اما پیش از بازگشت در همانجا درگذشت.
پایان جنگ جهانی دوم
۷۶ سال پیش در چنین روزی، دوم سپتامبر سال ۱۹۴۵ میلادی با تسلیم بدون قید و شرط ژاپن، جنگ جهانی دوم خاتمه یافت. پس از شکستهای پی درپی ژاپن از قوای متفقین در اواخر جنگ و بمباران اتمی شهرهای هیروشیما و ناکازاکی توسط آمریکا، ژاپن به ناچار تسلیم شد. پس از این واقعه که چهار ماه پس از تسلیم شدن آلمان رخ داد، براساس معاهده پوتسدام، متفقین ژاپن را اشغال کردند و فرماندهی کل ژاپن به ژنرال مک آرتور آمریکایی سپرده شد. در سال ۱۹۵۱ میلادی، ۴۹ کشور جهان با ژاپن پیمان صلح امضا کردند و یک سال بعد، ژاپن مجددا حاکمیت خود را به دست آورد.
درگذشت بنیانگذار بازیهای نوین المپیک
۸۴ سال پیش، در روز دوم سپتامبر سال ۱۹۳۷ میلادی «پیر د کوبرتن» (Pierre de Coubertin) تاریخدان فرانسوی و بنیانگذار بازیهای نوین المپیک، درگذشت.
وی در سال ۱۸۶۳ متولد شد و پس از تحصیلات، به معلمی پرداخت. کوبرتن با توجه به مطالعاتش در زمینه تاریخ و علاقه به بازیهای المپیک که در یونان باستان برگزار میشد، درپی احیای این بازیها بود. به همین دلیل وی از دولت فرانسه خواست تا این بازیها مجدداً برگزار شود و خود، آئین نامهای برای آن نوشت. کوبرتن در سال ۱۸۹۶ نخستین کنگره بین المللی المپیک را در فرانسه برگزار کرد و در آن تأکید کرد که این بازیها با هدف تعالی انسان و صلح بین ملتها است. از سال ۱۸۹۸ رسماً بازیهای المپیک با قواعد و رشتههای جدید آغاز شد و آرزوی کوبرتن محقق گشت. وی تا سال ۱۹۲۵ ریاست کمیته بین المللی المپیک را برعهده داشت.
روز استقلال ویتنام
۷۶ سال پیش در چنین روزی، دوم سپتامبر سال ۱۹۴۵ میلادی جمهوری دموکراتیک ویتنام مستقل شد و چنین روزی، به عنوان روز ملی این کشور نام گرفت. ویتنام در اواسط قرن نوزدهم میلادی تحت تسلط و استعمار فرانسه قرار گرفت. اما در سال ۱۹۴۰ در جریان جنگ جهانی دوم، پس از شکست فرانسه از آلمان، امپراتوری ژاپن با استفاده از ضعف پاریس، بر ویتنام مسلط شد.
ویتنام، تا خاتمه جنگ جهانی دوم و شکست ژاپن، در اشغال این کشور بود. در این زمان جنبش مقاومت هند و چین، با رهبری هوشی مینه، کنترل ویتنام را در دست گرفت و در چنین روزی تاسیس جمهوری ویتنام اعلام شد و هوشی مینه چند ماه بعد، به مقام ریاست جمهوری ویتنام برگزیده شد. با این حال، فرانسویها در سال ۱۹۴۶ مجددا به ویتنام حمله کردند و به این ترتیب، جنگ بزرگ و طولانی ویتنامیها با استعمارگران فرانسوی و سپس متجاوزان آمریکایی برای حفظ استقلال و وحدت ویتنام آغاز شد. با مقاومت و مبارزه مردم این کشور، فرانسه در سال ۱۹۵۴ و آمریکا در سال ۱۹۷۵ شکست خوردند و ویتنام بار دیگر مستقل و متحد شد. ویتنام با مساحت ۳۲۹۵۶۶ کیلومترمربع در جنوب شرقی قاره آسیا واقع است و با کشورهای چین، لائوس و کامبوج همسایه است.
درگذشت حشر کشمیری، شاعر مسلمان هندی
۸۹ سال پیش درچنین روزی، بیست و چهارم محرم سال ۱۳۵۴ هجری قمری «آغا محمد شاه» متخلص به «حشر کشمیری» شاعر و نمایشنامه نویس اردو زبان درگذشت.
او از مسلمانان هند بود و در سال ۱۲۹۶ هجری قمری در شهر بنارس متولد شد. آغا محمد خان تحصیلاتش را با قرائت و حفظ قرآن آغاز کرد و سپس زبانهای عربی و فارسی را نزد اساتید مشهور بنارس فرا گرفت. وی پس از مدتی به سرودن شعر و نمایشنامه نویسی روی آورد و اولین نمایشنامه خود بنام «آفتاب محبت» را به رشته تحریر درآورد. از حشر کشمیری ۳۶ نمایشنامه به جای مانده است و بهترین اثر او «تبعید سینا به جنگل» نام دارد که به زبان هندی نوشته شده است. شیوه نگارش او در آثارش بسیار ساده و روان است. نوشتههای کشمیری خالی از طنز نیست و در آنها مشکلات و حقایق زندگی به نحوی تاثیرگذار و تمثیل گونه مطرح شده است. وی در زمینه شعر نیز دارای طبعی روان بود.
