انگیزه آغازگران جنگ علیه ایران، ترکیبی از دو انگیزه منطقهای و جهانی بود؛ جنگی که رژیم بعث عراق در آخرین روزهای شهریور ۱۳۵۹ به ایران تحمیل کرد و هشت سال به طول انجامید.
همزمان هواپیماهای نظامی عراق فرودگاه مهر آباد تهران و مناطق دیگر را (در ساعت دو بعد از ظهر آن روز) بمباران کردند. ماشین جنگی صدام که از مدتها قبل به کمک دولت فرانسه و کارتلهای اسلحه سازی امریکایی و انگلیسی و تجهیزات نظامی روسی آماده این تجاوز شده بود به سرعت کیلومترها در خاک ایران پیشروی کرد و مناطقی وسیع از پنج استان ایران را اشغال کرد.
تاریخ شروع جنگ
تحرکات عراق علیه ایران، اگرچه در سال ۱۳۵۸ ضعیف بود؛ لیکن با آغاز سال ۱۳۵۹ با بروز حوادث مهمی، چون قطع رابطه آمریکا با ایران، حمله ناموفق آمریکا در طبس و نیز دستگیری و اعدام آیتالله محمدباقر صدر شدت یافت. البته تجاوزات مرزی عراق در شش ماهه اول سال ۱۳۵۹ روند یکسانی نداشت، بلکه از زمان قطع رابطه امریکا با ایران تا آستانه کودتای نوژه روبه شدت گذاشت؛ در تیرماه ۵۹، با فرارسیدن زمان اجرای کودتا و در هماهنگی با کودتاچیان، از شدت اقدامات مرزی عراق کاسته شد، اما پس از کشف کودتا مجدداً در مردادماه این تحرکات روند صعودی یافت. تجاوزات عراق در شهریور ماه فوقالعاده تشدید شد و طی سهدهه اول، دوم و سوم شهریورماه روند تصاعدی بهخود گرفت. بدین گونه که در شهریور ۱۳۵۹ جنگ سرد عراق علیه ایران به جنگ گرم تبدیل شد و در ۱۶/۶/۱۳۵۹ منطقه خان لیلی به تصرف ارتش عراق درآمد. چند روز بعد، منطقه میمک و پس از آن، پاسگاههای رشیدیه، چیلات، بیات و نیز ارتفاع گیسکه به اشغال ارتش عراق درآمد.
علت شروع جنگ
انگیزه آغازگران جنگ علیه ایران، ترکیبی از دو انگیزه منطقهای و جهانی بود؛ جنگی که رژیم بعث عراق در آخرین روزهای شهریور ۱۳۵۹ به ایران تحمیل کرد و هشت سال به طول انجامید.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، اختلافات ایران و عراق شدت گرفت؛ بحرانی که در گذشته توسط دو ابرقدرت وقت مهار میشد، به بحرانی تبدیل شد که یک طرف آن کشور انقلابی ایران و طرف دیگر دو قطب جهانی قرار گرفته بودند. به عبارت دیگر، انگیزه آغازگران جنگ علیه ایران، ترکیبی از دو انگیزه منطقهای و جهانی بود. دنیای تقسیم شده به بلوکهای شرق و غرب و منطق حاکم بر روابط و مناسبات نظام دوقطبی، هرگونه انقلابی با ماهیت دینی و اسلامی را خلاف منافع خود ارزیابی میکرد. در نتیجه، اجازه تولد قطب مستقلی را - که نطفه آن با پیروزی انقلاب اسلامی در ایران بسته شده بود - نمیداد. از سوی دیگر، اسرائیل و کشورهای مرتجع عرب به دلیل عدم مشروعیت مردمی، از پیروزی انقلاب اسلامی احساس نگرانی کرده و از تأثیر آن در مسلمانان منطقه هراسان بودند.
چند عملیات مهم ایران در دفاع مقدس
طی ۸ سال جنگ تحمیلی، رزمندگان کشورمان عملیاتهای متعددی را انجام دادند، اما تعدادی از آنها از اهمیت بالاتری برخوردار بودند.
عملیات غرورآفرین ثامن الائمه (ع)، نقطه عطفی در تاریخ هشت سال دفاع مقدس
عملیات غرورآفرین ثامن الائمه (ع) با هدف شکست حصر آبادان در پنجم مهرماه سال ۱۳۶۰ با فرمان تاریخی امام راحل (ره) اجرا شد.
این عملیات نقطه عطفی در تاریخ هشت سال دفاع مقدس به شمار میرود که برای پیروزیهای بعدی رزمندگان اسلام در دوران جنگ تحمیلی سرآغازی مهم بود.
عملیات ثامنالائمه (ع) نخستین عملیات از چهار عملیات بزرگ و موفق «ثامنالائمه (ع)»، «فتحالمبین»، «طریقالقدس» و «بیتالمقدس» است که برای آزادسازی مناطق اشغالی و با اجرای آن به فرمان فرماندهی کل قوا حضرت امام خمینی (ره) مبنی بر ضرورت شکست حصر آبادان تحقق یافت.
طریقالقدس
این عملیات از هشتم تا بیست و دوم آذر ۱۳۶۰ در منطقه شمال غربی اهواز، دشتآزادگان و شهرستان سوسنگرد انجام شد. هدف از آن تصرف تنگه چزابه و دسترسی به هورالهویزه بود. در نتیجه این عملیات شهر بستان آزاد شد. ارتباط شمال ـ جنوب نیروهای متجاوز قطع و تنگ چزابه تصرف شد. نیروهای ایرانی در جریان عملیات طریقالقدس به هورالهویزه دسترسی یافتند.
بدر
دقیقا یکسال پس از عملیات پر حرف و حدیث خیبر که در جریان مراحل شناسایی آن، یکی از خبرهترین طراحان جنگی ایران، یعنی حسن باقری به شهادت رسیده بود، در همان منطقه عملیات بدر به اجرا گذاشته شد تا اهداف ناتمام مانده عملیات خیبر را به سرانجام برساند.
عملیات بدر بیستم اسفند ۶۳ آغاز شد و در بیست و ششم اسفند ۶۳ به پایان رسید. منطقه عملیاتی غرب هورالهویزه بود که از شمال به ترابه و از جنوب به کانال سوئیب و القرنه در خاک عراق محدود میشد.
فتحالمبین
این عملیات که از دوم فروردین تا دهم فروردین ۱۳۶۱ در منطقه شوش و دزفول انجام شد. منطقه عمومی فتحالمبین در غرب رودخانه کرخه واقع شده است و از شمال به ارتفاعات صعبالعبور تیشکن، دالپری، چاه نفت و تپه سپتون و از جنوب به ارتفاعات میشداغ، تپههای رملی و چزابه (شیب)؛ و شرق به مرز بینالمللی (در شمال و جنوب فکه) منتهی میشود.
هدف این عملیات آزادسازی منطقه غرب دزفول و خروج دزفول و اندیمشک از برد توپخانه عراق بود.
والفجر ۸
عملیات والفجر ۸ را میتوان از فتحالفتوحهای جنگ تحمیلی خواند. این عملیات در بیستم بهمن ۱۳۶۴ شروع و در بیست و نهم فروردین ۱۳۶۵ تمام شد. منطقه عملیاتی اروندرود، خور عبدالله و شبهجزیره فاو بود. هدف از این عملیات ورود به خاک عراق بهمنظور تعیینکنندگی در پایان جنگ بهشمار میرفت.
بیتالمقدس
این عملیات شناختهشدهترین عملیات گسترده نیروهای ایرانی در جریان جنگ هشتساله بود؛ عملیاتی که از دهم اردیبهشت تا سوم خرداد ۱۳۶۱ و با هدف آزادسازی خرمشهر و هویزه، خروج اهواز، حمیدیه و سوسنگرد از برد توپخانه عراق و تامین مرز انجام شد. در نتیجه آن نه تنها خرمشهر که ۵۰۳۸ کیلومتر مربع دیگر از اراضی اشغالی نیز آزاد شد. به واسطه این عملیات ۱۸۰ کیلومتر از خط مرزی تامین شد.
محرم
عملیات محرم از تاریخ دهم آبان تا شانزدهم آبان ۱۳۶۱ دراستان ایلام و در منطقه موسیان، جنوبشرقی دهلران، غرب عین خوش و ارتفاعات جبال حمرین (خط مرزی بینالمللی) انجام شد. این عملیات را میتوان نخستین عملیات گسترده ایران در جبهه میانی تلقی کرد. تا پیش از آن عملیاتها در جبهه جنوبی و استان خوزستان صورت میگرفت. هدف از انجام عملیات محرم، آزادسازی جبال حمرین و مناطق مرتفع منطقه به منظور تامین امنیت دهلران و موسیان بود.
کربلای ۱۰
پس از ناکام ماندن تلاشهای چندباره برای گشودن جبهه جدیدی در شمال مرزهای ایران و عراق، عملیات کربلای ۱۰، این طلسم را شکست. عملیات کربلای ۱۰ از بیست و پنجم فروردین ۱۳۶۶ تا پنجم اردیبهشت ۱۳۶۶ با همکاری نیروهای اتحادیه میهنی کردستان در منطقه ماووت در سلیمانیه عراق صورت گرفت. هدف از عملیات کربلای ۱۰، تصرف ماووت، گشودن جبهه جدید در مناطق شمالی و تجزیه قوای دشمن در مناطق مختلف بود.
خیبر
در فاصله زمانی سوم اسفند تا بیست و دوم اسفند ۱۳۶۲ در منطقه هورالهویزه، عملیاتی انجام شد که هدف آن تصرف جزایر مصنوعی مجنون، خشکی شرق دجله و جاده بصره ـ العماره در خاک عراق بود. این عملیات که خیبر نام گرفت، توانست جبهه جدیدی در شمال بصره گشوده و به تصرف هزار کیلومتر مربع در هور به همراه جزایر مجنون و ۴۰ کیلومتر مربع در طلاییه انجامید.
والفجر ۱۰
در سال پایانی جنگ، عراق سعی داشت تعیینکنندگی در پایان جنگ را از آن خود کند. اما عملیات والفجر ۱۰ که از بیستوچهارم اسفند ۶۶ تا پنجم فروردین ۶۷ در محدوده حلبچه تا سلیمانیه در شمال عراق انجام شد، توانست این توازن را به نفع ایران تغییر دهد. هدف این عملیات تصرف حلبچه، فراهمسازی مقدمات تصرف سد دربندیخان و انسداد عقبه اصلی دشمن در استان سلیمانیه بود.
کربلای ۱
عملیات کربلای ۱ بهمنظور کاهش فشار در جبهههای جنوبی از نهم تیر ۱۳۶۵ تا نوزدهم تیر ۱۳۶۵ اجرا شد.
آن روزها
در ابتدای جنگ ارتش ایران که بر اثر حوادث انقلاب به شدت آسیب دیده و از هم گسیخته بود، دوران اولیه بازسازی خود را می گذراند و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که به فرمان امام خمینی تازه تأسیس شده بود در آغاز راه بود و نیرو، تجهیزات و تجربه کافی را در روزهای نخست جنگ نداشت.
امروز، اما
پیشرفتهای خیرهکننده کشور ریشه در دفاع مقدس دارد
سردار سرلشکر پاسدار «محمد باقری» رئیس ستاد کل نیروهای مسلح با صدور پیامی فرارسیدن هفته دفاع مقدس و روز جهانی صلح را گرامی داشت.
اکنون با گذشت چهار دهه از آغاز جنگ جهانی هشت ساله علیه ایران سربلند، با صراحت و اطمینان میتوان گفت منشأ بسیاری از پیروزیها و پیشرفتهای انکارناپذیر و خیرهکننده و در عین حال بازدارنده کشور طی این مدت ریشه در دفاع مقدس و قدرت و انرژی نهفته در فرهنگ آن دارد.
لزوم حفظ آثار دفاع مقدس
رئیس بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس گفت: ۱۳ میلیون سند از تاریخ دفاع مقدس تهیه و تدوین شده است.
سردار بهمن کارگر گفت: تا امروز کارهای خوبی در این حوزه انجام شده است به خصوص این که شوراهایی در استانها تشکیل شده که حاصل آن توسعه و ساخت موزههای دفاع مقدس بوده است.
سردار کارگر ادامه داد: در حال حاضر از ۲۰ موزه دفاع مقدس بهره برداری شده است که با احتساب چهار موزه قبلی ۲۴ موزه در حوزه دفاع مقدس داریم.
وی افزود: در حوزه یادمانهای شهدای گمنام در سال ۹۱ هفت هزار و ۵۱۳ شهید گمنام در ۸۷۹ یادمان داشتیم و امروز ۹ هزار و ۹۰۰ شهید گمنام در دو هزار و ۱۶۳ یادمان داریم که ۸۱ درصد آن تکمیل شده است.
سردار کارگر درباره پروژههای مطالعاتی در حوزه دفاع مقدس تصریح کرد: تا امروز بخش اعظم اسناد تاریخ دفاع مقدس جمع آوری، بررسی و ثبت شده که حدود ۱۳ میلیون سند در این پروژه نهایی شده است.
رئیس بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس درباره کتابهای تالیف شده در حوزه دفاع مقدس هم گفت: در سال ۹۳ سه و نیم درصد کتابها به این حوزه اختصاص داشت که با پیگیریها تا پایان سال ۹۸ این عدد به ۱۹ و نیم درصد رسید که نشان میدهد تالیف کتابها در حوزه دفاع مقدس سیر صعودی داشته است.
اما با همه این اوصاف هر روز این ثروت برای بهره برداری غنیتر میشود.
آبادان در دوران دفاع مقدس چهار هزار شهید تقدیم اسلام کرد.