کرونا همانند دیگر ارکان زندگی سینما را هم زیر سایه هول انگیز خود کشید، اما اگر از آن دسته آدمهایی هستید که سینما و فیلم هایش حالتان را خوب میکند، بیایید چند لحظه خود را به سینما بسپاریم.
همین فیلم را میتوانیم در تقسیم بندیهای دیگری نظیر رئال، سورئال، انیمیشن و ... نیز قرار دهیم. فیلمها بر اساس مکاتب هنری و اجتماعی، ژانرها، خواستگاه و جامعه هدف نیز متنوع هستند.
عجالتاً منظور ما از سینما، فیلمهایی است که بر پردهای نقرهای نقش میبندند و به محض شروع، نورِ پردهای که فیلم را نشان میدهد تنها روشنایی بخشِ فضای تاریک سالن است.
تاریخچه سینما در جهان و ایران
سینما هرچند به شکل امروزیش کمی بیشتر از ۱۳۰ سال از تولدش میگذرد، اما میتوان گفت که قدمتی به تاریخ زندگی اجتماعی بشر دارد؛ چرا که چشم انسانها نقش مهمی در یادگیری دارد.
هنگامی که بحث از تاریخ میشود، اولینها خودنمایی میکنند؛ کسانی که در هر حوزهای خشت اول را نهادند.
نخستین «عکسهای متحرک» موفقیتآمیز در سال ۱۸۷۷ توسط "ادوارد مایبریج" عکاس بریتانیایی شاغل در کالیفرنیا ساخته شد. مایبریج مجموعهای عکس از یک اسب در حال دویدن گرفت و آنها را شبیه فیلم امروزی کنارهم به حرکت در آورد.
برادران لومیر در سال ۱۸۹۵ دوربین "سینماتوگراف" را ابداع کردند، دستگاهی که عکسها را پشت سر هم به نمایش میگذاشت و به آنها تحرک میبخشید.
مظفرالدین شاه قاجار، تابستان سال ۱۸۹۹ میلادی به فرانسه سفر کرد. در همین سفر بود که با دستگاه "سینما توگراف" آشنا و شیفتۀ سینما شد و پنج سال پس از اختراع سینما به وسیلۀ برادران لومیر، آن را به ایران آورد.
به این ترتیب در سال ۱۲۷۹ (۱۹۰۰ م) هجری شمسی نخستین دستگاه "سینماتوگراف" وارد ایران شد و آغازگر تاریخ سینمای ایران است.
نخستین فیلم صدادار به زبان فارسی هم فیلم "دختر لر" بود که در سال ۱۳۱۲ هجری شمسی توسط اردشیر ایرانی در هندوستان ساخته شده است.
سینما در کردستان
سالن سینمایی که امروزه با نام سینما بهمن شناخته میشود، در سال ۱۳۵۰ با نام «سینما شهرفرنگ» به ظرفیت ۹۶۰ نفر توسط اردشیر یارمحمدی ساخته شده است.
آغاز به کار سینما در کردستان در اواخر سال ۱۳۵۰ با نمایش فیلم "مردی از جنوب شهر" بود، اما در نوروز سال ۱۳۵۱ شمسی با نمایش فیلم "لیلی و مجنون" به طور رسمی افتتاح شد.
کردستان هفت سینمای فعال با ۱۹ سالن و پرده نمایش در شهرستانهای سنندج، سقز، کامیاران، مریوان و بیجار دارد که فعلاً به دلیل بیماری کرونا، مردم با احتیاط بیشتری برای فیلم دیدن به آنها مراجعه میکنند.
سینما و صنعت فرهنگ
برای کسانی که مثل کودک فیلم "سینما پارادیزو" در مسیر نور آپارات تا پرده نقرهای سالن سینما حیرت زده، اما متفکرانه حرکت میکنند، خیلی وقت است معلوم شده که این روزها صنعت سینما به هنر سینما میچربد.
پشت پرده هر محفلی که گل سرسبد آن مباحث مرتبط با سینما و فیلم است سه گانه هنر، صنعت و اقتصاد موج میزند، سه گانهای که به گفته بسیاری از فعالان حوزه سینما اکنون صنعت و اقتصادش بر محتوایی که روی پردۀ نقرهای مینشیند نقش پررنگ تری از هنرش دارند.
بیایید این گزاره را که نگاه فیلمساز با نگاه کسی که فیلم میبیند متفاوت است؛ بپذیریم، هرچند در حوزههایی میتواند فصل مشترک هم داشته باشند. به همین دلیل هم فیلمسازی که همواره به نگاه و زندگی مردم جامعه نزدیکتر است بیشتر به دل مینشیند و محبوبتر است.
صحبتهای کسی که در این حوزه تحصیلات دانشگاهی دارد و خودش هم تئاتر بازی کرده میتواند در تکمیل آگاهی ما از وضعیت سینما و فیلم و در ایران و کردستان کمک کند.
محمد دانشجوی کارگردانی در تهران است و متولد کردستان، به عنوان بازیگر در چند کار تئاتری هم حضور داشته و معتقد است رسالت فیلم جدای از کسب درآمد، فرهنگ سازی و آموزش است.
محمد میگوید: سینما را میتوان از بُعدی وسیعتر نگاه کرد، رسانهای که با توجه به نظریات جدید، در معرض مخاطبان فعال و متکثر قرار دارد و میدانیم که بر اساس نظریه مطالعات فرهنگی و اقتدار مصرف کننده، در تولید رسانهای نمیتوانیم و نباید مخاطب را نادیده بگیریم و باید میزان استفاده و رضایت مندی او را نیز در نظر بگیریم.
به گفته محمد تولید محتوای رسانهای و سینمایی کمی از مسیر اصلی و رسالت مهمش که آموزش، فرهنگ سازی و اجتماعی کردن است دور و کرونا مزید بر علت شده تا حوزه نمایش خانگی رونق بیشتری بگیرد، حوزهای که اقتصاد، صنعت و رانتش بیشتر از هنر به چشم میخورد و پولهایی که در آن جابه جا میشود، هنر به مثابه هنر را از رسالت خود دور و به ورطه نابودی کشانده است.
محمد به نقش فیلم و سینما در فرهنگ سازی جامعه و نهادینه کردن اصول مهم در زندگی اجتماعی اشاره میکند و میگوید: اگر به محتوای فیلمهای سالهای اخیر نگاه کنیم به وضوح میتوان فهمید آنچیزی که بسیار نادر است پرداختن به مسائل فرهنگی مانند نظم، جدیت و پشتکار در کار و اقتصاد است که در بین فیلمنامهها وجود ندارد؛ البته اقتصاد تنها یک بُعد است و همه ابعاد زندگی اجتماعی باید در فیلمها مدنظر قرار گیرد.
فیلمها در هر ژانری که باشند، باید نمادهای فرهنگسازی و آموزش را در خود داشته باشند و مسائلی مانند فرهنگ لباس پوشیدن، نظم و انضباط، تلاش برای پیشرفت، کار تیمی با ابعاد وسیع و به شکلی کاملا هنرمندانه، بهکار گرفته میشود.
حضور آثار سینمایی کردستان در جشنوارههای داخلی و خارجی
هرچند شیوع کرونا و پیامدهای این بیماری بر برنامهها و جشنوارههای سینمایی هم اثرگذار بود، اما در عرصه سینما و تولید فیلم کوتاه، آثار و فیلمهای سینمایی خوبی از سوی فیلم سازان کردستانی تولید و در جشنوارههای مختلف سینمایی از جمله جشنواره فیلم فجر، فیلم کوتاه تهران و جشنواره بین المللی "ونیز" حضوری فعال و موفق داشتند.
فیلم سینمایی "زالاوا" به کارگردانی ارسلان امیری یکی از فیلمسازان کُردستانی در نخستین حضور جهانی خود، در هفتاد و هشتمین فستیوال بینالمللی فیلم ونیز برنده جایزه بهترین فیلم شد.
۲ فیلم کوتاه به نامهای "نهست" و "آخرین غروب"، ۲ مستند به نامهای "کاک ئیرج" و " مادر مهرداد" آثاری از هنرمندان کردستانی هستند که در چهاردهمین جشنواره ملی فیلم کوتاه رضوی استان گلستان حضور داشتند.
همچنین جایزه بهترین بازیگر دهمین جشنواره "ریورائو" در اسپانیا به فریدون حامدی بازیگر اهل کردستان برای بازی در فیلم "ذبح" به کارگردانی برادارن سامکو رسید.
اینها تنها بخشی از جدیدترین حضورها و جوایز هنرمندان و آثار سینمایی بود که در یکسال گذشته به نمایندگی از کردستان در جشنوارههای معتبر ملی و بین المللی حضور داشتند.
کاهش چشمگیر اکران و دیدن فیلم در سینما
در این گزارش میخواستم کمتر از کرونا و آثار آن بگویم، اما چه کنیم که این ویروس دامن سینما را مثل دیگر حوزههای زندگی اجتماعی آلوده کرده و باعث کاهش چشمگیر اکران و دیدن فیلم در سینماها شده است، امری که کاهش چرخش مالی را هم در این حوزه به دنبال داشته است.
در سال ۱۳۹۸ در مجموع ۷۴ فیلم در سینماهای کشور اکران شد و بیش از ۲۶ میلیون نفر از این فیلمها در سینماهای کشور دیدن کردند و نزدیک به ۲ هزار و ۹۳۰ میلیارد ریال حاصل فروش بلیت سینماها بود.
این آمار در سال ۱۳۹۹ بسیار کاهش داشته و تعداد مخاطبان سینما به ۶۲۳ هزار و ۸۳۵ نفر رسید و رقم مالی ۹۰ میلیارد ریال را ثبت کرد.
رئیس حوزه هنری کردستان میگوید: سهم کردستان از این آمار در سال گذشته، ۷ هزار و ۱۹۷ نفر و ۸۳۰ میلیارد ریال فروش گیشه را ثبت کرده است.
به گفته امین مرادی در ۶ ماهه اول امسال، ۱۴ هزار و ۵۵۵ نفر ۱۱ فیلم را در سینماهای سنندج، سقز و بیجار تماشا کرده اند.
چه بخواهیم چه نخواهیم سینما، رسانهای اثرگذار است و در هر جامعه و قشری طرفداردان خاص خود را دارد، به همین دلیل در طول تاریخ فیلمهایی ماندگار شده اند که جدای از ساختاری حرفه ای، محتوایی نزدیک به دغدغهها و مسائل عامه مردم دارد.