به گزارش
خبرگزاری صدا و سیما به نقل از ستاد ارتباطات رسانهای فهما، بیش از سه دهه از عمر کانونهای فرهنگی هنری مساجد میگذرد و امروز این درخت تنومند در ۲۶ هزار نقطه از ایران اسلامی ریشه دوانده و از بلندای منارهها و گنبدهای سبز مساجد، در شرف رقم زدن سومین رویداد ملی فهما و با اتکا به توان مردم در گستره ایرانی مومن، مقتدر، با عزت و توانمند؛ از کرانههای نیلگون خزر تا خلیج همیشه فارس، از خاوران این قلب تپنده ایران در مشهد الرضا (ع) تا کردستان؛ و از سرسبزی و طراوات و صلابت رشته کوههای البرز تا جنوبیترین نقطه ایران در خوزستان و خرمشهر قهرمان است.
سومین رویداد ملی فهما با لبیک به منویات مقام معظم رهبری (مدظله العالی) مبنی بر به کار گرفتن ظرفیتهای مردمی با محوریت شعار «به توان مردم» در قالب سه شبستان و ۱۲ رواق کار خود را آغاز کرده و تا پایان آذر ماه ادامه دارد. در همین راستا و از منظر شناخت بیش از پیش نسبت به فعالیتها و دستاوردهای کانونهای فرهنگی هنری مساجد به گفتگو با حجت الاسلام و المسلمین دکتر حبیب رضا ارزانی رئیس ستاد هماهنگی کانونهای فرهنگی هنری مساجد کشور نشسته ایم.
محوریت اصلی فعالیتها و برنامههای کانونهای فرهنگی هنری مساجد را تشریح بفرمایید؟
کانونهای فرهنگی هنری مساجد یکی از وسیعترین و مؤثرترین مراکز فرهنگی نظام مقدس جمهوری اسلامی به شمار میرود و با افتخار میتوان گفت یکی از رویشهای انقلاب است. کانونهای مساجد، امروز دارای چشم اندازی است که بنیان آن، خانواده محور و مسجد پایه است و مخاطب اصلی آن تمامی گروههای سنی از کودکان، نوجوانان، جوانان، بانوان و آقایان هستند. به تعبیری میتوان گفت کانونهای فهما در بستر مساجد میان نسل قبل و نسل جدید پیوند و انس و الفت ایجاد کرده و در قالب فرهنگ و هنر مبانی دینی و قرآنی را نشر و ترویج میدهند.
قرآن کریم معجزه گویای خاتم پیامبران و هدایتگر انسان در دنیا و آخرت است. اگر جامعه بشری بر مدار قرآن و ارزشهای والای انسانی قدم بردارد؛ قطعا میتواند بحران قرن ۲۱ را پشت سرگذاشته و با بهره مندی از این نسخه شفابخش، به هدایت و رستگاری حقیقی دست یابد.
آیات و روایات متعددی در خصوص اهمیت و جایگاه قرآن کریم و تمسک جستن به اهل بیت (علیهم السلام) و جدایی ناپذیر بودن این دو ثقل اکبر ذکر شده است در همین راستا، اساس فعالیتها و برنامههای کانونهای فرهنگی هنری مساجد با محوریت قرآن و عترت و ارزشهای انقلابی است.
هدف گذاری کانونهای فهما و رویکرد اصلی آن در این حوزه چیست؟
در این حوزه باید با تفکر و تعمق بیشتری ورود پیدا کرده و صرفاً به انجام فعالیتها و برنامههای سطحی بسنده نکنیم بلکه باید پا را فراتر گذاشته و وارد عرصه پژوهش، تفسیر و تدبر در آیات کلام وحی و سیره علمی و عملی ائمه اطهار علیهم السلام شویم که به راستی خود، قرآن ناطق هستند.
ستاد فهما کشور با این دیدگاه در حوزه قرآن و عترت چندکار ویژه و بسیار مهم را به انجام رسانده است که یکی از این اقدامات ارزنده؛ چاپ دوره نفیس چهار جلدی تفسیر همراه قرآن کریم در قطع وزیری و دوره سی جلدی (یک جزء از قرآن کریم) در قطع پالتویی است که طی چندین سال توسط برترین اساتید مفسر قرآن کریم تدوین شده است.
در این اثر فاخر که منطبق با قرآن کریم با رسم الخط عثمان طه است از هر صفحه یک آیه انتخاب شده و تفسیر آن، جهت استفاده امامان محترم جماعات و ارائه به نمازگزاران و شرکت کنندگان در طرح ملی تلاوت نور شرح داده شده است.
طرح ملی تلاوت نور و گستره اجرایی آن را شرح بفرمایید؟
این طرح یکی از کارهای عمومی و بسیارارزنده ستاد فهما کشور است که با محوریت قرائت قرآن در مسجد و تحت عنوان «طرح تلاوت نور» با هر شب قرائت یک صفحه از قرآن کریم به اجرا درآمده است. اکنون ۳۰ هزار مرکز مجری طرح در کل کشور فعال هستند این در حالی است که از سقف ۲۶ هزار کانون فرهنگی هنری کشور عبور کرده است.
طرح تلاوت نور از دو دهه پیش در سطح کانونهای فرهنگی هنری مساجد سراسر کشور که خانههای نور دارند، آغاز شده و همچنان ادامه دارد با این تفاوت که این طرح را تکمیل کرده و در کنار قرائت قرآن کریم به بحث تفسیر قرآن و تدبر در آیات کلام وحی پرداخته ایم.
در راستای ارتقاء بخشیدن و توسعه بیشترین این طرح، یک جلد کتاب بسیار ارزشمند گردآوری شده در شورای عالی قرآن در حوزه «آموزش، انس با قرآن و تفسیر با قرآن» تهیه و بین کانونهای فرهنگی هنری مساجد دارای خانههای نور (مجری طرح) توزیع و دوره آموزشی از محتوای کاربردی این کتاب؛ با حضور مدیران منتخب ۲ هزار کانون فرهنگی هنری مساجد دارای خانههای نور در شهر مقدس قم برگزار شد.
در خصوص کنگره بین المللی امام سجاد (ع) که یکی از کار ویژههای کانونهای فهما است، توضیح بفرمایید؟
کنگره بین المللی امام سجاد (علیه السلام)، کار شاخص دیگری است که در حوزه قرآن و عترت و با محوریت صحیفه سجادیه و شخصیت والای چهارمین پیشوای شیعیان حضرت زین العابدین (ع) هر ساله به میزبانی استان هرمزگان و با شرکت اندیشمندانی از ایران و جهان برگزار میشود.
در همین راستا اثری فاخر با محوریت صحیفه سجادیه با عنوان "کتاب زندگی" شامل نکتهها و پیامهای ناب از صحیفه سجادیه نیز با حمایث ویژه ستاد فهما کشور به چاپ و انتشار رسیده است. به نظر من بسیار مهم است که افرادی متخصص در حوزه علمیه داشته باشیم که از ژرفا و تسلط بر این صحیفهنورانی برخوردار باشند.
بحمدلله با راه اندازی مرکز تخصصی صحیفه سجادیه این مهم با تربیت تخصصی سطح سه صحیفه سجادیه فراهم آمده است که میتواند بستر لازم را برای بیان مباحث ارزشمند زبور آل محمد در مساجد کشور فراهم سازد. این یک شجره طیبهای است که باید راه بیفتد و در مساجد جلو برود.
تهیه و توزیع کتاب ارزشمند دیگری با محوریت نهج البلاغه که توسط شورای عالی قرآن و با قلم حجت الاسلام حمید محمدی به انتشار رسیده است؛ همراه با اجرای برنامههای متعدد و متنوعی در سطح کانونهای فرهنگی هنری مساجد صورت گرفته است.
اجرای همایش پیامبر اعظم (ص) ویژه هفته وحدت در کرمان و همایشهای این چنینی که هرساله با نگاه تقریب مذاهب و تقویت بیش از پیش وحدت در کشور اجرا میشود نیز یکی دیگر از کارهای ارزشمند ستاد هماهنگی کانونهای فرهنگی هنری مساجد است.
جشنواره قرآنی مدهامتان یکی از رویدادهای قرآنی است که با برند کانونهای فرهنگی هنری مساجد شکل گرفته است، لطفا در این خصوص بفرمایید؟
جشنواره قرآن مدهامتان یکی از رویدادهای ارزشمند قرآنی کشور و ویژه اعضای کانونهای فرهنگی هنری مساجد است، همه ساله در رشتههای مختلف و در دو بخش برادران و خواهران برگزار میشود.
یکی از اتفاقات مبارکی که امسال در این جشنواره رخ داد، افزایش چند برابری شرکت کنندگان به سبب تغییر گروههای سنی واجد الشرایط برای شرکت در جشنواره و اضافه شدن بخش نقاشی کودکان و داستان نویسی قرآنی به رشتههای تفسیر، قرائت و ترتیل قرآن کریم بود.
اعتقاد بنده بر این است که کانونهای فرهنگی هنری مساجد باید سیاستهای خود را در عرصههای مختلف حفظ کرده و فعالیت هایشان را از سایر دستگاههای متولی این حوزه متمایز کنند. افزایش رشتههای مذکور نیز در راستای همین سیاستها و توجه به رسالت اصلی کانونها در بهره گیری از ابزار و قالبهای هنری برای جذب بیش از پیش کودکان، نوجوانان و جوانان به مسجد است.
اگر بتوانیم کودکان، نوجوانان و جوانان را مسجدی کنیم؛ وقتی میانسال و کهنسال شوند هم به مسجد میآیند. اما اگر کودک را نتوانیم مسجدی کنیم بسیار سخت است که در جوانی و میانسالی در مسجد حضور پیدا کند.
فعالیتهای فهما را با محوریت ایام الله دهه فجر در مناسبتهای خاص مذهبی و انقلابی شرح بفرمایید؟
ستاد فهما سالها است که افتخار مسئولیت کمیته مساجد ستادگرامیداشت ایام الله دهه فجر را عهده دار شده است. یکی از محورهای اصلی برنامهها و فعالیتهای کانونهای فرهنگی هنری مساجد نشر و گسترش ارزشهای والای انقلاب و دوران دفاع مقدس است.
طرح ملی سه شنبههای تکریم ویژه پاسداشت خانوادههای معظم شهدا، برگزاری رویداد بین المللی روح مقاومت و اجرای سرود ۴۰ هزار نفری بچههای مسجد در یوم الله ۱۲ بهمن سالروز بازگشت تاریخی حضرت امام راحل به میهن اسلامی از کارهای ویژه و شاخص ستاد فهما کشور و ستادهای استانی است که در کنار صدها فعالیت فرهنگی و هنری از قبیل سرود، نمایش، تولید محتوا و نرم افزار با موضوع انقلاب، دفاع مقدس و ارزشهای دینی به انجام رسیده است.
رویکرد اصلی طرح سه شنبههای تکریم و نحوه اجرای آن در مساجد به چه شکل است؟
طرح سه شنبههای تکریم یکی از کارویژههای فاخر و ماندگار کانونهای فهما است که مرحله نخست آن با نام «شکوه کرامت» به اجرا در آمد. این طرح به صورت ویژه با محوریت تکریم و پاسداشت خانوادههای معظم شهدای دوران دفاع مقدس، مدافعان حرم، انقلاب اسلامی، مدافعان سلامت و... از تابستان تا اسفند سال ۱۳۹۹ در سطح کانونهای مساجد سراسر کشور به اجرا در آمد.
تکریم شأن انسان یکی از وظایف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و امروز یکی از ضروریات جامعه اسلامی کرامت است که مصداق عینی آن در این آیه از قرآن کریم است که میفرماید: «وَلَقَدْکَرَّمْنا بَنِی آدَمَ»، همچنین خداوند در خلقت انسان میفرماید: «فَتَبَارَکَ اللَّه ُأَحْسَنُ الْخَالِقِینَ».
خانواده شهدا، ولی نعمت ما هستند. پاسداشت فداکاری، صبر و ازخودگذشتگی این بزرگواران تنها به زمان جنگ اختصاص ندارد بلکه تا همیشه ایام که ایران اسلامی پایدار و برقرار است، ما وظیفه داریم که خانوادههای معظم شهدا و ایثارگران را مورد تکریم و تجلیل قرار دهیم. به اعتقاد من این امر مهم بحث ملی، دینی واسلامی است.
در مرحله اول با رعایت شرایط و ضوابط بهداشتی متناسب با شیوع کرونا، آئین پاسداشت ۳۶ هزار خانواده معظم شهدا با حضور ائمه محترم جمعه، نمایندگان، ولی فقیه در استان ها، مدیران استانی، وزارت ارشاد و مهمتر از همه مدیران کانونها در محلات انجام شد که اگر شرایط کرونایی و محدودیتهای ناشی از آن نبود، این آمار دو سه برابر میشد.
در خصوص اجرای مرحله دوم این طرح توضیح بفرمایید؟
آئینهای سه شنبههای تکریم در سال ۱۴۰۰ با عنوان شکوه مادری این بار برای تفقد و دلجویی از جایگاه والای مادران شهدا، مادران الگو در فرزندپروری و مادران فعال اجتماعی (مدیران موفق کانونهای فرهنگی هنری مساجد) آغاز شده است. در سطح کانونهای فرهنگی هنری مساجد کشور آغاز شده است که خوشبختانه با حضور دکتر محمد مهدی اسماعیلی وزیر محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی دو جلسه آن برگزار شده است.
مردمی و مسجدی بودن این آئینهای پاسداشت، از ویژگیهای بارز طرح سه شنبههای تکریم است. اقدامات ارزنده کانونهای فرهنگی هنری مساجد در اجرای این طرح ارزشی و انقلابی مورد تقدیر بنیاد شهید و امور ایثارگران قرار گرفت.
مقام معظم رهبری (مدظله العالی) دریکی از پیامهای خود به اجلاس سراسری نماز فرمودند: «مسجد باید ارتباط خود را با تمام بخشهای جامعه مشخص کند.». سه شنبههای تکریم دایره گستردهای دارد، درست است که به نام وبرکت شهدا آغاز شده، اما تجلیل از چهرههای نخبه مسجدی را هم شامل میشود.
یکی از اهداف اصلی شکل گیری کانونهای فهما، جذب نوجوانان و جوانان به مساجد و تربیت آنان است، از توفیقات کانونهای فرهنگی هنری مساجد در این عرصه بفرمایید؟
بی شک تعالی و پیشرفت جامعه اسلامی در گرو مسجد محور بودن تمامی فعالیتهای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی است لذا مردمی بودن، اعتماد به جوانان و هدفمند بودن فعالیتها و برنامههای کانونهای فرهنگی هنری مساجد جایگاه ویژهای را در عرصه فرهنگ سازی و تربیت نیروهای متعهد و کارآمد با بهره گیری از ابزارهای فرهنگی و هنری به آنان بخشیده است. امروز شبکه گسترده کانونهای مساجد با آموزش، مهارت افزایی و تقویت بنیه دینی و اعتقادی جوانان و نوجوانان به تقویت بدنه نیروهای انقلابی کمک میکند.
یکی از مهمترین مقولهها در این عرصه آموزش و مهارت افزایی بچههای مسجد است چرا که جوانان مستعد و نخبه مسجدی با تولید محتوا و خلق آثار فاخر در قالبهای فرهنگی و هنری ضمن انتقال پیامهای ارزشی و انقلابی، میتوانند سایر طیفها را نیز متأثر از افکار و اندیشههای ناب اسلام، با خود همراه و هم قدم کنند.
سرچشمه گرفتن تولیدات فرهنگی و هنری از متن مسجد و عجین شدن آن با نفس پاک جوانان و نوجوانان با انگیزه و انقلابی؛ به لحاظ ارتباط با مخاطب و تأثیرگذاری مثبتی که بر نسلهای مختلف دارد، از اهمیت بسیار بالایی برخورداراست.
توأم بودن علم و ایمان رمز ماندگاری آثاری از این دست است. دو بال مهارت و ایمان در کنار هم هنر را به بالاترین نقطه میرساند. باورهای دینی و ارزشهای انقلابی، همان جان مایه اصلی آثار بچههای مسجد است که آن را از سایر آثار فرهنگی و هنری متمایز میکند.
نقش آفرینی کانونهای فرهنگی هنری مساجد را در به خدمت گرفتن ابزار فرهنگ و هنر برای ترویج سبک زندگی اسلامی- ایرانی شرح بفرمایید؟
رهبر فرزانه انقلاب حضرت آیت الله العظمی امام خامنهای (مدظله العالی) در خصوص لزوم تبیین سبک زندگی اسلامی، تأکیدات فراوانی دارند. نقش آفرینان عرصه اندیشه و فرهنگ به ویژه هنرمندان متعهد و مسجدی، با بهره گیری از ابزار هنر میتوانند بر ارزشها و نگرشهایی که افکار و رفتار جامعه را شکل داده و جهت گیری آن را مشخص میکند؛ نافذ و اثرگذار باشند.
ابزار هنر باید در خدمت سبک زندگی ایرانی-اسلامی باشد. بچههای مسجد، بن مایه تقوا و ایمان رادر خود نهادینه دارند در قدم بعدی باید علم روز را فرا بگیرند. پرورش این هنرمندان خلاق و متعهد، باید با حساسیت ویژهای در کانونهای فرهنگی هنری مساجد مورد توجه قرار بگیرد چرا که خروجی این فرآیند که منجر به تولید آثار فاخرهنری میشود.
باید این نکته را مورد توجه داشت که هر اثری یک روح و یک ظاهر دارد. فیلمساز، سراینده یا آهنگسازممکن است کارزیبایی را خلق کند، اما اگر روح ارزشی و ایمانی را دست مایه اصلی هنر خود قرار ندهد، آن روح و اثرگذاری را نخواهد داشت، ما باید امروز به هنر بچههای مسجد اعتمادکرده وکارها را به آنها بسپاریم.
به عنوان مثال اجرای سرود فاخر ۴۰ هزارنفری بچههای مسجد که با یکدست شدن آنها در سراسر کشور که از قرار گرفتن لهجهها و گویشهای مختلف در کنارهم و همنوایی آنان شکل گرفت یکی از این تجربیات درخشان است.
اولویتهای ستاد فهما در سومین رویداد فهما را شرح بفرمایید؟
امسال با بازنگری در عرصههای مختلف، نگاه ویژهای به تخصصی شدن آموزشها و همچنین ارائه آموزشهای عمومی داشته ایم. هدف گذاری سومین رویداد ملی فهما را در قالب رواقهای دوازده گانه، بر آموزش و مهارت افزایی ۴۰ هزار مدیر و عضوکانونی قرار داده ایم.
امکان بهره مندی یکسان بچههای مسجد و عدالت آموزشی در این فضا را یکی مهمترین دغدغههای ستاد هماهنگی کانونهای فرهنگی هنری مساجد کشور است. در همین راستا به گونهای برنامه ریزی شده که امکان بهره مندی از آموزشها به صورت مجازی و رایگان برای تمامی استانها و روستاهای مناطق محروم از طریق سامانه بچههای مسجد فراهم باشد.
تولید و طبقه بندی محتوای آموزشی با حضور بهترین و مجربترین اساتید صورت گرفته و با لحاظ امتیاز، جهت بهره مندی افراد علاقهمند و مهارت افزایی آنان در بستر سامانه صورت گرفته و به شکل یکسان برای اقصا نقاط کشور در دسترس است.
رقابت بچههای مسجد در این دورههای مهارت افزایی موجب جذابیت بخشی بیشتر به آن شده است. این مدل آموزشی در قالب چندرسانه ای، سخنرانی کوتاه، استفاده از سئوال و قالبهای نوین آموزشی است.
فعالیتهای بچههای مسجد در عرصه تولید محتوای فرهنگی و ارزشی را چگونه ارزیابی میکنید؟
کار مسجد خارج از حوزه قرآن و عترت و ارزشهای انقلابی نیست. هرکاری که بچههای مسجد دارند انجام میدهند عملاً دارد به آن شبکه جوانان انقلابی ونیروهای انقلابی کمک میکند.
فعالیت بچههای مسجد دائماً دارد این شبکه را هم ازحیث تعداد بزرگتر و وسیعتر میکند وهم ازحیث محتوا قویتر. ما نهادی فرهنگی، دینی، انقلابی و مردمی هستیم کارش هم غیر از این نمیتواند باشد.
کار ما دارای دو بخش است، یک دسته از برنامهها و کارهای ما کاملاً آشکار است و دسته دیگر در بدنه انقلاب و مستتر هستند. کار ما هم ازحیث محتوا که هسته باشد و هم آنچه که ازحیث ظاهر اتفاق میافتد؛ ناظر به همان کادرسازی برای انقلاب است.
امروز تولید فاخرترین سرودهای مرتبط با ارزشهای انقلابی را در کانونهای مساجد شاهد هستیم. وقتی شهید فخری زاده به شهادت رسید بچههای مسجد با دغدغهای که دارند به صورت شبانه روزی و در کمتر از ۲۴ ساعت، اثر فاخری رابه نام «شلیک» را تولید کردند؛ کاری که حداقل یکماه زمان برای آماده سازی لازم داشت؛ در کوتاهترین زمان ممکن و با بهترین کیفیت آماده و در شبکههای ملی و استانی پخش شد.
برخی عرصههای فرهنگی و هنری، کار غیرمسجدی وغیرانقلابی را نمیپذیرد. این دسته فعالیتها بومی مسجد و اهالی مسجد و ارکانی است که در خانه خدا رفت و آمد میکنند. ما وقتی میگوییم کار فرهنگی در مسجد؛ این کار از خیلی از فیلترها گذشته وحضور آن در مسجد به آن رنگ دین و انقلاب اسلامی میدهد.