در جستجوی طلا

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز خراسان شمالی دو هزار متر بالاتر از سطح دریا منطقه‌ای نیمه خشک در جنوب غربی خراسان شمالی وجود دارد که بومیان منطقه هر ساله در همین فصل کاوش هایشان را آغاز می‌کنند. 
به میان مردم منطقه که رفتم و از این کاوش‌ها پرسیدم، با کمال ناباوری آن‌ها حرف از برداشت طلا می‌زنند، می‌گفتند برای دیدنش باید یک هفته صبر کنم.
ترغیب شدم، برای دیدن این طلای با ارزش، با مردم منطقه راهی بیابان در مناطقی از شهرستان مانه و سملقان شدم.
در این منطقه پر از گیاهانی است با ریشه‌های قطور که تاکنون ندیده بودم. بهره برداران یک روز با تیشه، نیشتری به ریشه این گیاه زدند و روی آن را پوشاندند. تا اینجای کار من طلایی ندیدم و این موضوع را مدام می‌گفتم؛ گفتند صبر کن.
بعد چند روز که به سراغ این گیاهان رفتیم متوجه شدم بیراه هم نمی گویند، هم رنگش و هم ارزشش همچون طلاست. از غده ریشه این گیاه، شیره‌های طلایی رنگ بیرون زده بود.
روغنی که از هر یک بیرون می زد، بیش از یک بند انگشت بود. علی یکی از برداشت کنندگان با بیلچه‌ای کوچک آن‌ها را جمع می‌کرد و با حسرت می‌گفت: این محصول مثل طلاست که ساده از کف ما می رود. این گیاه زیر خاکی، گنجی است که فقط در طبیعت چند استان کشور از جمله ارتفاعات خراسان شمالی یافت می شود.
ابتدا هدفم فقط معرفی گیاه باریجه بود، اما در مسیر تهیه گزارش به موضوعاتی رسیدم که حساسیتم را برانگیخت.
در صحبت هایم با آقای محمودیان کارشناس گیاه شناسی فهمیدم که این گیاه در صنایع مختلف کاربرد دارد و کشور‌های دور و نزدیک به قولی برایش سر و دست می شکنند.

زحمت باریجه با ما، سودش جایی دیگر
عزیز یکی از بهره برداران می گوید واقعا انصاف نیست که عرقش را ما بریزیم و سودش را یکی دیگر ببرد.
آری سودش را کسانی می برند که کیلومتر‌ها آن طرف‌تر در اتاق کارشان نشسته اند.
با یک صادر کننده گیاهان دارویی در بوشهر تماس گرفتم. او می گفت: آن طرف آبی‌ها با یک فرایند ساده روی این شیره با ارزش کار می کنند و دوباره در فرمول‌های مختلف با قیمتی گزاف به خودمان می فروشند.
در تحقیقاتم متوجه شدم ۸۰ درصد این محصول به صورت فله، با برچسب کشور‌هایی همچون امارات و هند که بیشتر نقششان دلالی این محصول است، صادر می‌شود.
با کارشناس گیاهان دارویی در تهران تماس گرفتم، او می گفت این دلالان تا ده برابر آن چیزی که به ما پرداخت می‌کنند، به کشور‌های اروپایی به صورت فله می فروشند.
برای اینکه آمار دقیق تری از صادرات این گیاه به دستم بیاید به گمرک خراسان شمالی رفتم.
همان اول گفتگو مشخص شد چرا آمار گمرک درباره خروج باریجه از کشور، همخوانی ندارد.
آمار ثبت شده در گمرک کشور نشان می‌دهد با توجه به ۶ هزار تن باریجه‌ای که از هر هکتار سطح زیر کشت این محصول در کشور برداشت می‌شود، تنها ۳۰ درصد از صادرات باریجه است، یعنی حدود ۷۰ درصد جایی ثبت نمی‌شود.
مدیر گمرک خراسان شمالی می گفت: امکان دارد این صادرات به صورت غیر قانونی و غیر مجاز از مرز‌ها صورت گیرد.
به یک سوله که در آن باریجه قاچاق کشف شده بود رفتیم. سوله‌ای به ابعاد ۱۰۰ متر مربع، پر بود از پیت‌های حلبی که این طلای ناب در آن ذخیره شده بود. این کیمیا قرار بوده از مرز کشور به مقصد اروپا خارج بشود.

قیمت باریجه
از مستوفی، متولی این محصول درباره قیمت هر کیلو باریجه پرسیدم؛ در کمال ناباوری گفت: من اطلاعی ندارم!
در ادامه پیگیری موضوع، متوجه شدم ترس زیادی از طرح مسئله چرایی تجارت فله‌ای باریجه است.
مسئول دفتر یکی از نمایندگی‌های صادرکنندگان بوشهری که در مناطق تولید باریجه در شهرستان مانه و سملقان به سر می‌برد می‌گوید: صادر کنندگان باریجه ترجیح میدهند اسمی از آن‌ها جایی نباشد، که آن هم به خاطر ترس از تبعات گزارش شما درباره باریجه است.
برای اطلاع از قیمت فرآورده‌هایی که از باریجه حاصل می‌شود، به تعدادی از سایت‌های فروش اینترنتی این محصول، سری زدم. با قیمت‌های عجیبی روبرو شدم. در حالی که هر ۱۰۰۰ میلی گرم باریجه برابر با یک گرم است، هر ۶۰ میلی گرم از فرآورده باریجه یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان به فروش می رسد یعنی معادل ۴۵ دلار؛ این یعنی هر گرم از فرآورده باریجه ۱۷ برابر قیمت یک گرم طلاست و هر گرم از فرآورده آن می‌تواند معادل ۱۱ بشکه نفت خام ارزآوری کند.
مسئول صادرات باریجه در بوشهر می گوید: تعجب آوره که این محصولی که در ایران بی ارزشش کردند در اروپا به عنوان طلا می شناسند.

راه باز برای خارجی‌ها و راه بسته برای سرمایه گذار داخلی
فضا آنقدر برای خرید این محصول از کشور باز است که برخی از کشور‌های بی واسطه، از داخل ایران برای فروش این محصول اقدام می‌کنند.
از جمله آن یک سایت اینترنتی است که روغن باریجه را از ایران به هند ارسال می‌کند.
وقتی با یکی از تجار باریجه ارتباط گرفتم هر چند حاضر به ملاقات حضوری نشد، اما دلیل استقرار نمایندگی‌های خارجی در داخل کشور را روشن کرد.
این نمایندگی‌ها معتقدند وقتی باریجه از خود ایران تهیه بشود مطمئن‌تر است و اروپایی‌ها حاضرند پول بیشتری بپردازند. می گویند محصول از خود ایران، اصل و طبیعی است.

بوی خوش باریجه
کاربرد باریجه در کشور‌های اروپایی برای تهیه عطر و ادکلن، لوازم آرایشی و بهداشتی و درمانی است، خرید از تجار ایرانی کیلویی ۶۵۰ هزار تومان است در صورتی که اقتصاد کشور‌هایی که از قِبَل عطر و ادکلن سود سرشاری دارند به همین ماده اولیه باریجه گره خورده، این درحالی است که برای تامین هزینه‌های وارداتِ فقط ادکلن که از همین گیاه به دست می‌آید سالانه ۱۰۰ میلیون یورو ارز از کشور خارج می‌شود.

علت خروج چراغ خاموش محصول از کشور چیست
کامکار یکی از بهره‌برداران باریجه در خراسان شمالی گفت: دولت قیمت مشخصی برای برداشت باریجه اعلام نکرده است، از این رو، مکان قانونی برای فروش آن وجود ندارد، تا خریداران با هم رقابت کنند و به قیمت واقعی فروش رود.
در خلال تحقیقم متوجه شدم یکی از دلایل خام‌فروشی این محصول نبود صنایع تبدیلی است و این باعث شده به ناچار خرید انحصاری این محصول در اختیار شرکت‌های اروپایی باشد.
این در حالی است که سرمایه‌گذارانی هستند که خواستند در مجاورت رویشگاه‌های باریجه، کارگاه‌هایی بسازند، اما صنعت و معدن مجوز‌های لازم را برای ساخت این کارگاه در روستای چشمه خان خراسان شمالی نداد.
عمارلو یکی از این سرمایه گذاران می‌گفت: حتی درخواست ما برای تاسیس کارگاه فرآوری به مرحله استعلام هم رسید، اما با سنگ اندازی‌های زیاد، انرژی ما گرفته شد و از این حوزه کلاً بیرون آمدیم.
در پیگیری چرایی مجوز ندادن به کارگاه‌های فرآوری باریجه، سراغ صنعت و معدن رفتم.
رییس سازمان صنعت معدن و تجارت خراسان شمالی قول داد مجوز سرمایه‌گذاری برای این بخش را در کمتر از ۷۲ ساعت صادر کند.
حاجی بیگلو علت این مشکلات را در گذشته بروکراسی اداری بسیار سنگین عنوان کرد و قول داد که از این پس روند گذشته نخواهد بود و بین ۲۴ تا ۷۰ درصد این منابع و تسهیلات را در اختیار سرمایه گذاران قرار بدهیم.

معدن طلا نیاز به سرمایه گذاری بیشتر
۷۰۰ هزار هکتار از رویشگاه‌های باریجه در ایران است که ظرفیت تولید ۶ هزار تن شیره باریجه را دارد.
این گیاه وحشی که بهره برداری صحیح از آن هیچ آسیبی به خود گیاه نمی‌رساند می‌تواند موجب تحول اقتصادی در خراسان شمالی شود، آن هم، استانی که دومین استان محروم کشور محسوب می‌شود.
گیاهی که هر گرم آن ۱۷ برابر طلا ارزش دارد می‌طلبد مراکز دانشگاهی و دانش بنیان به فرآوری آن ورود کنند تا گنجی که داریم را
ارزان نفروشیم.

   نویسنده: سمانه فدائی