آب در کوزه و ما تشنه لبان می گردیم...

به گزارش خبر گزاری صدا و سیما مرکز اراک؛ سال ها پیش سدی در استان مرکزی به نام کمال صالح احداث شد تا آب مورد نیاز مردم دو شهر اراک و شازند را تامین کند، اما هرگز گمان نمی رفت مردمی که سال ها در روستاهای مجاور و مسیر آبرسانی این سد زندگی می کنند تشنه نوشیدن آب گوارای آن باشند.
در حالی لوله های آبرسانی از این سد از میان این روستاها می گذرد، مردم این 46 روستای شهرهای شازند، آستانه و هندودر خیره و تشنه لب با بی‌آبی دست و پنجه نرم می‌کنند که این موضوع از نهایت کم‌ توجهی و کم لطفی مسئولان به مردم این منطقه حکایت دارد.
این موضوع دقیقا همان حکایت معروف "آب در کوزه و ما تشنه لبان می گردیم" است و اهمیت بررسی چرایی آن نیز اکنون به مراتب به سوژه ای مهم و البته و جالب تبدیل شده است.
اینکه چطور ممکن است سدی به این بزرگی ساخته شود، اما بیخ گوش آن مردمی زندگی می کنند که از نعمت آب آن محروم باشند واقعا جای سوال دارد!
کمی به عقب برگردیم...
در سال‌های اخیر با کاهش نزولات آسمانی و در کنار آن برداشت بی‌رویه صنایع از سفره‌های آب زیرزمینی در شهرستان شازند استان مرکزی بخش عظیمی از باغ ها و مزارع بر اثر خشکسالی از بین رفت.
با توجه به اینکه نزدیک به 70 درصد جمعیت شهرستان شازند را روستاییان تشکیل می‌دهند، مهمترین وسیله معاش و اشتغال این شهرستان کشاورزی و دامداری است، اما پدیده خشک‌سالی و اضافه بر آن آتش‌سوزی‌های هر سال در بخشی از باغ های این شهرستان در اثر خشک‌سالی و گرما، امرار معاش مردم روستایی این شهرستان را تحت تأثیر خود قرار داده است.
کمال صالح، دومین سد بزرگ استان مرکزی...
حال آنکه سد کمال صالح دومین سد بزرگ استان مرکزی از نوع سنگ ‌ریزه‌ای با ارتفاع تاج 12 متری و 80 متر ارتفاع سد با ظرفیت ذخیره 95 میلیون مترمکعب آب در سال 1390 در 45 کیلومتری جنوب شازند و 78 کیلومتری اراک به بهره‌برداری رسید تا نیاز آبی 70 درصد شهر اراک را تأمین کند.
با این وجود سد کمال صالح ضمن تأمین آب شرب بخش‌هایی از شهر اراک قرار بود آب مورد نیاز مردم شازند، هندودر، روستاهای شهرستان شازند و همچنین واحدهای صنعتی مستقر در دو راهی شازند را نیز سیراب کند، اما نکته اساسی آن است که پس از راه‌اندازی سد در شهرستان شازند و انتقال آب به شهر اراک وعده آبرسانی به شهرها و روستاهای مسیر انتقال آب، باوجود کم‌آبی در دشت شازند تاکنون محقق نشده است.

محرومیت در عین برخورداری...
این سد بیش از 40 میلیون مترمکعب نیاز آبی استان را تأمین می‌کند و 62 درصد شهر اراک را هم پوشش آبی داده است.
نماینده شهرستان شازند در مجلس شواری اسلامی در اینباره می گوید: تأمین آب شرب و کشاورزی در شهرستان شازند به دلیل بی‌نصیب ماندن از آب‌های زیرزمینی، با مشکلات متعددی مواجه است و متأسفانه ‌اکنون 26 روستا با تانکر آب ‌رسانی می‌شوند و بارها پیش آمده که چند روز متوالی آب شرب از سوی اداره آب و فاضلاب به‌عنوان متولی تأمین آن در روستاها توزیع نشده است و به همین سادگی مردم از خوردن آب هم محروم شده‌اند.

ضرورت تامین عدالت اجتماعی...
احمدی بیغش می گوید: مردم این 46 روستای مسیر انتقال آب از فشار کمبود آب ناراضی هستند و از مسئولان گلایه داشته و رسیدگی و رفع این معضل را خواستار هستند.
او می افزاید: اعتراضی نسبت به تأمین آب اراک ندارم چرا که آنها هم نیازمند این نعمت هستند، اما تأمین آب مردم روستاهای مجاور سد نیز باید محقق و عدالت اجتماعی برقرار شود.

زمین تشنه...
مردم روستاهای شازند از کمبود آب گلایه دارند و سال هاست که این موضوع را پیگیری می کنند.
حاج اکبر رسولی کشاورز کهنه کار می گوید: با این وضعیت دیگر نمی توانم کشاورزی کنم و علوفه دام ها را تامین کنم.
فرزندش عباسعلی هم می گوید: زمین ما تشنه آب است و اگر این وضعیت کم آبی ادامه یابد کشاورزی منطقه از بین می رود.
رضا فراهانی هم که دامهایش را به چرا آورده بود به لوله های انتقال آب از سد کمال صالح اشاره کرد و گفت: ما هر روز باید با چشمان خود شاهد انتقال آب از دل روستا باشیم، اما نمی توانیم از آن استفاده کنیم.
او با بغضی پنهان خطاب به مسئولان گفت: کمی هم به فکر ما روستاییان باشید که با این همه مشقت تسلیم سختی ها نمی شویم.
کاهش میزان منابع آبی ذخیره شده...
آگاهی از وضعیت کنونی ذخیره منابع آبی در استان مرکزی می تواند به بررسی دقیق تر موضوع کمک شایانی کند.
مدیرعامل شرکت سهامی آب منطقه‌ای مرکزی هم با اشاره به کاهش میزان نزولات آسمانی در سال آبی جاری نسبت به سال گذشته می گوید: اگر وضعیت بارش‌ها به همین میزان باشد شاهد کاهش میزان منابع آبی ذخیره شده در پشت سدهای استان مرکزی به ویژه سد کمال صالح اراک و الغدیر ساوه خواهیم بود.
به گفته عزت‌الله آمره‌ای حجم آب ذخیره شده در دریاچه سد کمال صالح اراک 51 میلیون مترمکعب است و 54 درصد مخزن سد از آب لبریز است، در حالی که این میزان در مدت مشابه پارسال بیش از 75 و 6 دهم میلیون مترمکعب و معادل 80 درصد بوده است.
از سوی دیگر حوضه آبریز هم خشک است و این در حالی است که بارش‌های اخیر به خوبی بر زمین ننشسته و جریان آبی نیز در رودخانه‌ها حاصل نشده که بخواهد وارد سدها شود.
کم‌آبی در پرباران‌ترین شهرستان استان مرکزی...
شهرستان شازند یکی از پرباران‌ترین شهرستان‌های استان مرکزی است و به همین دلیل از آب و هوای مطبوع، باغ‌های فراوان و مناظر طبیعی بکر برخوردار است، اما در سال‌های اخیر با کاهش نزولات آسمانی و در کنار آن برداشت بی‌رویه صنایع از سفره‌های آب زیرزمینی این شهرستان، بخش عظیمی از باغ ها و مزارع بر اثر خشک‌سالی از بین رفته است.
کام تشنه روستاها...
نزدیک به 70 درصد جمعیت شهرستان شازند را روستاییان تشکیل می‌دهند و مهمترین وسیله معاش و اشتغال آنان کشاورزی و دامداری است، اما پدیده خشکسالی و آتش‌سوزی‌های هر سال در بخشی از این باغ ها در اثر خشک‌سالی و گرما، امرار معاش مردم روستایی و حتی شهری این شهرستان را تحت تأثیر خود قرار داده است.
از سوی دیگر منابع آب سد کمال صالح با توجه به کاهش بارندگی‌ها اکنون بسیار کم شده و به 67 میلیون مترمکعب رسیده است.
مشکل کم آبی گریبان گیر مردم روستا...
تأمین آب شرب و کشاورزی در شهرستان شازند به علت بی‌نصیب ماندن از آب‌های زیرزمینی، مردم این شهرستان را با مشکلات زیادی رو به رو کرده است و متأسفانه هم‌اکنون 26 روستا با تانکر آب‌رسانی می‌شود و بارها پیش آمده که چند روز متوالی آب شرب از سوی اداره آب و فاضلاب به ‌عنوان متولی تأمین این مهم در روستاها توزیع نشده و به همین راحتی مردم حتی از خوردن آب هم محروم شده‌اند.
احمدی بیغش نماینده مردم شازند در مجلس شورای اسلامی می گوید: یکی از راههای برون‌رفت از این بی‌آبی، دادن پساب شهر شازند و آستانه به پتروشیمی اراک و دادن آب شربی که آنها استفاده می‌کنند به مردم منطقه است، در واقع میان آب شرب و غیرشرب تفکیک قائل شوند.

لزوم مدیریت و اصلاح الگوی مصرف منابع آب...
اکنون مردم 110 روستای استان مرکزی با کمبود آب مواجه هستند.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان مرکزی می گوید: این روستاهای کوهستانی که آب آنها بیشتر از چشمه و قنوات تأمین می‌شود به علت کاهش بارندگی‌ها و خشکسالی از کمبود آب رنج می برند.
به گفته یوسف عرفانی نسب برای تأمین آب حدود 36 روستای بخش هندودر در شهرستان شازند که در مناطق کوهستانی قرار دارند و متأثر از خشکسالی هستند از سد کمال صالح آبرسانی شده و علاوه بر آن، تصفیه‌خانه هم احداث شده و خطوط انتقال نیز در حال اجراست و تاکنون پنج روستا به خط متصل و بهره‌برداری شده است.
او می افزاید: آبرسانی سیار به روستاهای درگیر با کمبود آب نیز در حال اجراست و با وجود مشکلات شدید مالی، حفاری و تجهیز چاه‌های جدید برای تعداد 100 روستا هم انجام شده است.

بهره مندی 36 روستای شهرستان شازند از آب سالم...
مدیرعامل شرکت مهندسی آبفای کشور که 9 مرداد امسال برای بررسی موضوع به استان مرکزی سفر کرده بود وقتی از سد کمال صالح بازدید می کرد گفت: قرار است تا خرداد سال آینده 36 روستای شهرستان شازند از آب سالم سد کمال صالح بهرمند شوند.
حمیدرضا جانباز در جریان بازدید از سد کمال صالح افزود: در راستای مجتمع های آبرسانی روستایی و آبرسانی به شهر هندودر در مرحله نخست 5 روستا به اتمام رسیده و تجهیزات مورد نیاز هم احداث شده و قرارداد 10 کیلومتر منعقد که یک کیلومتر آن اجرا نیز و مقرر شده شهر هندودر و 36 روستا از این آب بهره مند شوند.

حرف آخر...
کم‌آبی در شهرستان شازند که بیشترین بارش‌ها را در سطح استان مرکزی دارد، زنگ خطری است برای سایر شهرستان‌های استان که از هم‌اکنون مدیریت و پیش‌بینی‌های لازم را در مصرف بهینه آب داشته باشند تا در آینده با چالش‌های کمتری در این زمینه روبرو شوند.
روا نیست در شهرستان شازند که بیشترین آب شرب شهر اراک را تأمین می‌کند روستاهایی وجود داشته باشند که با کمبود و یا نبود آب شرب مواجه باشند.
با این حال استفاده از آب سد کال صالح برای آب‌رسانی روستاها و شهرهای مسیر خط انتقال آب که از قبل وعده داده شده و تصفیه پساب‌های صنایع بزرگ و فاضلاب‌های شهری برای کشاورزی و آبیاری‌های فضای سبز و به‌ کارگیری آبیاری‌های مکانیزه و تحت فشار در کشاورزی و مهمتر از همه مدیریت منابع آبی، می‌توانند راهکارهای برون‌رفت از کم‌آبی در شهرستان شازند باشند که امیدواریم مسئولان به این مهم توجه ویژه‌ای داشته باشند./
نویسنده: سید احمد طباطبایی