مدرسه علمیه شیخ الاسلام قزوین

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز قزوین، این بنا توسط یکی از سران ترکمان قزوین در عصر ایلخانی به نام (آقاسی) احداث می‌شود و، چون میرزا عباس ایروانی مشهور به (حاج میرزا آقاسی) وزیر معروف محمد شاه نیز در این مدرسه تحصیل می‌کرده است و در زمان صدارت خود تعمیراتی در این مکان انجام می‌دهد و بر همین اساس، این بنا به نام حاج میرزا آقاسی مشهور می‌شود.

در سال ۱۳۲۱ هجری قمری مرحوم حاج میرزا مسعود شیخ‌الاسلام قزوینی به تجدید بنای این مکان همت گماشت و ۲ حیاط خلوت که درب آن‌ها از طرفین هشتی درب ورودی مدرسه است، یک مسجد بزرگ که در جنوب غربی مدرسه و طاق‌هایی بر روی ستون‌های سنگی به آن افزود و مدرسه‌ای دائر گردید که به "مسعودیه" یا "شیخ الاسلام" شهرت یافت.

این مجموعه وسیع دارای مساحت ۳ هزار و ۷۱۶ متر مربعی است که قسمت مسجد با آجر ساخته شده و پوشش طاق‌های آن نیز آجری و عاری از هرگونه تکلفات است؛ ساختمان مدرسه نیز تماما از آجر بوده و با گچ بندکشی شده است، درب ورودی مدرسه از جانب غربی است و پهلوی آن درب دیگری است که به حیاط کوچک مدرسه و به مسجد راه دارد.

حیاط مدرسه مربع شکل است که شامل چهار مدرسه و ۳۴ حجره است، شمال و جنوب آن هر طرف هفت حجره دارد و در چهار گوشه حیاط چهار زاویه است که در هر زاویه پنج حجره قرار دارد. در سال ۱۳۲۸ هجری قمری هنگام ورود انقلابیون گیلان به قزوین چند تن از مجاهدین گیلانی و ارمنی بانی مدرسه را به جرم طرفداری از محمدعلی میرزا در خانه‌اش کشتند، اما گفته شد قتل میرزا مسعود برای ربودن جعبه یا صندوقچه جواهرات او بوده است؛ آرامگاه او در ضلع غربی حیاط پیغمبریه واقع است.

پس از مرگ میرزا مسعود مدرسه از رونق می‌افتد و بعد از کودتای ۱۲۹۹ خورشیدی نیز تحصیلات صورت دیگری پیدا کرده و فرا گرفتن علوم قدیم از طرف دولت محدود شده و برای مدتی این مدرسه به صورت متروک می‌شود.

از تزئینات این مجموعه می‌توان به کاشی‌کاری، رسمی‌بندی و دو کتیبه به خط نسخ اشاره کرد که در ایوان غربی مدرسه نصب شده است؛ مضمون دو کتیبه شامل نسب نامه شیخ الاسلام و وقفنامه موقوفات مدرسه است.

در حال حاضر این مجموعه همچون دیگر مدارس علمیه فعال شهر به فعالیت خود ادامه می‌دهد و نمادی زنده از شهر دارالمؤمنین است که محل تحصیل جمعی از طلاب است، قسمت مسجد نیز همچنان محل برگزاری نماز جماعت است.

قسمتی از قریه ارداق وقف این مدرسه است و این مجموعه در سال ۱۳۵۳ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

مجموعه بنای مسجد و مدرسه به شماره ۳/۱۳۳۵ به ثبت تاریخی رسیده است. بنای اولیه مسجد و مدرسه شیخ الاسلام مربوط به یکی از امرای ترکمانیه به نام "آقاسی" است و حاج میرزا مسعود شیخ الاسلام در سال ۱۳۲۱ ه. ق آن را تجدید بنا کرد.

سر در مدرسه ساده و با رسمی بندی بیست و چهار است. حیاط اصلی مدرسه به شکل هشت ضلعی است و بیش از سی حجره در یک طبقه دور تا دور آن را فرا گرفته است.

در ضلع شرقی مقابل ایوان ورودی ایوان دیگری دیده می‌شود که دو ستون در جلو دارد و پشت آن فضای گنبد داری است. مسجد شیخ الاسلام به صورت شبستانی با ستون‌های سنگی ساخته شده و دارای محراب کاشیکاری شده است. پوشش مسجد طاق و تویزه آجری است.

مدرسه شیخ‌الاسلام از مدارس بلندمدت حوزه علمیه قزوین و تحت پوشش قوانین حوزه‌های علمیه قم و دارای مجوز سطح یک تا سه می‌باشد و در حال حاضر طلاب قزوین بعد از گذراندن مقدمات در این مدرسه ساکن شده و ادامه تحصیل می‌دهند، این مدرسه دارای ۲۴ حجره پنج مدرس با ۱۰۴ نفر طلبه در پنج پایه ۶ تا ۱۰ و ۶۵ نفر درس خارج خوان در فقه و اصول مشغول تحصیل هستند.

عکس: سید حسن حسینی