استان گلستان سالانه با بیش از ۵میلیون تُن انواع محصولات زراعی، باغی و دامی، از قطبهای تولید کشور محسوب میشود، اما این همه واقعیت نیست.
به گزارش خبرگزاری صداوسیمای مرکز گلستان؛ نام گلستان، مازندران و گیلان غالباً به عنوان استانهای سرسبز، مرطوب، بارانی و از همه مهمتر کشاورزی، در کنار هم میآید.
استان گلستان سالانه با بیش از ۵میلیون تُن انواع محصولات زراعی، باغی و دامی، از قطبهای تولید کشور محسوب میشود.
اما این همه واقعیت نیست. فقط ۳۰درصد مساحت این استان سرسبز، مرطوب و با آب و هوایی معتدل است و ۷۰درصد مساحت آن اقلیمی خشک و کویری دارد.
مناطق خشک و کویری گلستان در شمال این استان واقع و اراضی آن عموماً به سبب شوری و ماندآبی در اراضی جنوبی و مرکزی، در شمار اراضی کم بازده قرار گرفته اند.
آقا نصرالله، کشاورز اهل این منطقه میگوید: هر قدر که زمین کشاورزی را آبیاری کنیم، نمیتوانیم هم به لحاظ کیفیت و هم میزان، محصول دلخواه تولید کنیم.
به گفته وی؛ کشاورزی این منطقه به ناچار سالها است که تک محصولی است.
اجرای بزرگترین طرح زهکشی خاورمیانه در گلستان
با هدف کاهش ماندآبی در اراضی جنوبی و مرکزی و همچنین شوری زدایی اراضی شمالی گلستان، اجرای طرح زهکشی ۲۸۰هزار هکتاری اراضی این استان از سال۹۴ با مشارکت قرارگاه سازندگی خاتم الانبیاء آغاز شد.
محسن کیاء الحسینی، مدیر آب و خاک جهادکشاورزی گلستان گفت: زهکشی در شوره زارها، ایجاد خندق در حاشیه زمینهای کشاوری برای هدایت شورآبهها به خارج از محل کشت است. آب اضافی و املاح شور از محدوده ریشه گیاه خارج میشود و در نتیجه، ریشه زمینه رشد پیدا میکند.
وی افزود: در این شرایط، اصلاح و تهویه خاک هم ممکن و تولید بیشتر خواهد شد.
کیاء الحسینی تاکید کرد: با شیرین شدن آب و خاک در واقع خاک مُرده زنده میشود.
مختار مهاجر، رئیس جهادکشاورزی گلستان نیز گفت: تکمیل این طرح و بهره برداری از آن سبب میشود که سالانه حدود ۷۵۰هزار تُن به تولیدات کشاورزی استان و به دنبال آن درآمد کشاورزان، افزوده شود.
محمد رستمی، مدیرعامل هلدینگ نیرو قرارگاه سازندگی خاتم الانبیاء هم با بیان اینکه طرح زهکشی ۲۸۰هزار هکتاری اراضی گلستان، بزرگترین طرح زهکشی در خاورمیانه است، گفت: عملیات زهکشی در این استان اکنون در قالب ۶طرح بزرگ در حال انجام است.
وی افزود: کار زهکشی ۱۱۰هزار هکتار از اراضی استان در فاز دوم وارد مرحله ابنیه سازی شده است که با اتمام آن طرح هم تکمیل و به بهره برداری میرسد.
رستمی اظهار با اشاره به اینکه هر هکتار زهکشی، ۱۵میلیون تومان هزینه دارد، امیدواری کرد: در صورت تخصیص منابع، تا شهریور سال آینده، ابنیه ۱۱۰هزار هکتار تمام شود.
زهکشی چه اثراتی داشته و دارد؟
۶سال پیش و قبل از آغاز عملیات زهکشی، به گفته محمدرضا کیانی، کارشناس آزمایشگاه جهادکشاورزی گلستان؛ شوری آب در مناطق شمالی استان گلستان تا ۳۸هزار میکروموس بود، اما اکنون آب موجود در زهکشها بر اساس آزمایش نمونهها حدود ۱۰هزار میکروموس و قابل قبول است.
آقا نصرالله، کشاورزی که از مصائب کشاورزی در شوره زارهای شمال گلستان میگفت، اکنون میگوید: از زمانیکه زهکشها زده شد، شوری و نمک را بُرده و محصول بهتری داریم. قبلاً از هر هکتار ۵۰۰کیلوگرم محصول میگرفتیم، اما اکنون بالای ۳تُن برداشت داریم. ضمن اینکه میتوانیم گندم هم بکاریم.
علیرضا گرزین، مدیر جهادکشاورزی آق قلا نیز گفت: اکنون که نتایج زهکشی مشخص شده است، کشاورزانی داریم که داوطلب شده اند و حاضر هستند بخشی از زمینشان برای اجرای زهکشی برود، چون از آنطرف، عملکرد تولیدشان بیشتر میشود.
وی افزود: با زهکشی در زمینهای دیم ۱۵۰درصد و در اراضی آبی حدود ۶۰درصد افزایش تولید داشتیم.
بیشتر بخوانید: درمانی برای شوری خاک و راهی برای افزایش تولیدات کشاورزی
مزایای زهکشی فقط شوری زدایی نیست بلکه کاهش ماندآبی نیز از پیامدهای مثبت آن است.
در برخی اراضی جنوبی و مرکزی استان گلستان به سبب باران بیشتر، ماندآبی اتفاق میاُفتد و عملاً کشاورزی غیرممکن و یا کم بازده است.
در این مناطق، زهکشی زیرزمینی است. آبی که در لایههای یک و نیم تا ۲متری از سطح زمین است برای بهره برداری دوباره، هدایت و آبی که تا قبل خسارت بود، نعمت میشود.
محسن زمانی، مسئول تجهیز، نوسازی و زهکشی جهادکشاورزی گلستان میگوید: صفر تا صد اجرای طرح زهکشی برای کشاورزان رایگان است.
با تکمیل طرح زهکشی اراضی گلستان، به گفته سیدمحسن حسینی، مدیرعامل آب منطقهای گلستان؛ سالانه حدود ۲۲۰میلیون مترمکعب زه آب جمع آوری میشود که علاوه بر کمک به کشاورزی، نقش بسزایی در احیای تالابهای طبیعی استان و ایجاد آب بندانهای جدید دارد.
بستری که امکان کنترل و هدایت سیلابهای مخرب و بهره برداری دوباره از آب جمع آوری شده را در سالهای کم آبی فراهم و از هجوم ریزگردها که معضل جدید استان گلستان است نیز جلوگیری میکند.
نگارنده: روح الله بذرافشان