بر اساس گزارش تحلیل تحولات اقتصادکلان در اسفند گذشته، رشد دوازده ماهه پایه پولی از ۴۲.۱ درصد در مرداد ۱۴۰۰ به ۳۱.۴ درصد در پایان سال ۱۴۰۰ کاهش یافته است.
1- تحولات اقتصاد کلان
در ادامه روند کاهشی نرخ تورم طی چند ماه اخیر، در اسفند ماه 1400 نیز تورم نقطه به نقطه، دوازدهماهه و ماهانه با کاهش نسبی همراه بودند. در این ماه گروه کالا (با ضریب اهمیت 48.5 درصد) و زیرگروه اصلی آن یعنی "خوراکیها و آشامیدنیها" (با ضریب اهمیت 25.5 درصد) با تورم منفی ماهانه همراه بودند به طوری که تورم ماهانه این اقلام به ترتیب 2.1 و 3.6 واحد درصد نسبت به ماه قبل کاهش یافت. اما در نقطه مقابل در گروه خدمت اگرچه زیرگروه "مسکن، آب، برق و گاز و سایر سوختها" (ضریب اهمیت 37.1 درصد) با کاهش تورم ماهانه مواجه گردید اما سایر اقلام خدمتی مانند شاخص "خدمت در گروه حمل و نقل" افزایش تورم ماهانه (1.1 واحد درصد) را تجربه نمودند. به طور کلی با توجه به وقفه تعدیل تحولات قیمتی گروه خدمت نسبت به گروه کالا، یکی از ملاحظات تورمی جاری اقتصاد کشور مدیریت تعدیلات قیمتی گروه خدمت است.
در حوزه تجارت خارجی با توجه به اطلاعات منتشره در پایگاه اطلاعرسانی گمرک ج.ا.ایران، طی سال 1400 ارزش صادرات گمرکی حدود 48.6 میلیارد دلار بود که نشانگر افزایش 39.6 درصدی آن در مقایسه با سال 1399 است. همچنین ارزش واردات گمرکی در دوره مزبور حدود 53 میلیارد دلار گزارش شده که حاکی از افزایش 36.3 درصدی آن نسبت به سال 1399 است.
تحولات بازار رسمی ارز (سامانه نیما و بازار متشکل معاملات ارزی ایران) در اسفند ماه حاکی از آن است که برای دومین ماه متوالی، متوسط نرخ ماهانه دلار در بازار حواله و اسکناس کاهش یافت. در اسفندماه متوسط نرخ فروش دلار حوالهای و اسکناس مندرج در سامانه سنا به ترتیب معادل 241.1 و 245.4 هزار ریال بود که نسبت به بهمنماه به ترتیب معادل 0.6 و 2.1 درصد کاهش نشان میدهد. همچنین تحولات بازار غیررسمی حاکی از افت متوسط نرخ دلار در ماه مورد گزارش نسبت به بهمن ماه بوده است. در مجموع طی سال ۱۴۰۰ در مقایسه با سالهای اخیر و به رغم تداوم تحریمها، بازار ارز رسمی و غیررسمی از ثبات نسبی برخوردار بوده است.
در سایر بازارهای دارایی از جمله مسکن، بررسیها حاکی از افزایش شاخص "قیمت مسکن معاملهشده" است، بهگونهای که بر اساس اطلاعات اخذ شده از سامانه ثبت معاملات املاک و مستغلات کشور، متوسط قیمت خرید و فروش یک متر مربع زیربنای واحد مسکونی معامله شده در شهر تهران طی اسفندماه 1400 نسبت به ماه قبل 6.2 درصد و نسبت به ماه مشابه سال قبل 16.0 درصد افزایش را تجربه نمود. این مقدار در مقایسه با رشد نقطه به نقطه اسفندماه سال 1399 (معادل 93.7 درصد) به مراتب کمتر بوده و مبین کند شدن آهنگ رشد قیمت مسکن در سال 1400 است. شایان توجه است که ارقام مورد اشاره صرفاً بیانگر تصویر کلی از تحولات قیمتی در شهر تهران است و لازم است تا هنگام مقایسه قیمتهای محاسبه شده در ماههای مختلف، بهویژه در سطح مناطق مختلف شهر تهران و ناهمگن بودن واحدهای مسکونی معامله شده (از نظر ناحیه، محله، سبقه، وضعیت مشاعات همچون پارکینگ و انباری، کیفیت ساخت و سایر عوامل) مدنظر قرار گیرد. در بازار سهام نیز شاخص کل بورس اوراق بهادار در روز پایانی اسفندماه 6.6 درصد نسبت به روز پایانی ماه قبل افزایش یافت. لازم به ذکر است سیاستگذار پولی با رصد مستمر تحولات قیمت دارایی¬ها و توجه به دلالت¬های آن بر تغییر سطح انتظارات تورمی، عنداللزوم اقدامات سیاستی مناسب را در دستور کار قرار خواهد داد.
در اسفندماه با توجه به تداوم انجام عملیات بازار باز با موضع انبساطی، نرخ سود بازار بین بانکی روند باثباتی را تجربه نمود. بررسی روند تغییرات حجم معاملات و نرخ بازار بینبانکی در سال 1400 نشان دهنده آن است که حجم معاملات بازار بین بانکی از ابتدای سال تا مردادماه روند صعودی را تجربه نمود. در این مدت نرخ سود بازار نیز روندی کاهشی داشت بهطوریکه از 19.9 در فروردین به 18.2 در مرداد کاهش یافت. لیکن در نیمه دوم این سال با کاهش ذخایر مازاد شبکه بانکی، متوسط روزانه حجم معاملات بازار کاهش و نرخ سود افزایش یافت. این روند افزایشی نرخ سود تا آذر ماه ادامه یافت اما در ادامه با افزایش چشمگیر حجم عملیات بازار باز و در نتیجه افزایش منابع در دسترس بانکها در سه ماه پایانی سال، مجددا نرخ سود بازار کاهش یافت و در آخرین روز کاری اسفندماه در سطح 20.2 درصد قرار گرفت.
54
در اسفندماه 1400، عمدتاً به دلیل کاهش انتظارات تورمی ناشی از مذاکرات و به تبع آن کاهش بازده اسمی انتظاری در بازار سایر داراییها (بهویژه بازار بینبانکی ریالی)، روند نرخهای بازده اسناد خزانه به ویژه در سررسیدهای بالاتر از یکسال در بازار ثانویه نزولی شد.
65
در اسفندماه 1400، نرخ بازده اسناد خزانه اسلامی با سررسید یکساله افزایشی و با سررسیدهای دو و سهساله کاهشی بود؛ بهنحوی که در این ماه نرخ بازده اسناد مذکور به ترتیب با 0.33 افزایش و 0.04 و 0.62 واحد درصد کاهش نسبت به ماه قبل به 22.41، 23.06 و 23.42 درصد رسید. لازم به ذکر است از دیماه سال 1400 با کاهش نرخهای بازده اوراق مالی اسلامی دولتی، منحنیهای بازده اسناد خزانه اسلامی تا پایان سال در هر ماه به سطوح پایینتر منتقل شده است.
3222
در خصوص تحولات کلهای پولی لازم به اشاره است که آهنگ رشد پایه پولی در سال 1400 روند کاهشی را طی نمود، بهگونهای که رشد دوازده ماهه پایه پولی از 42.1 درصد در مرداد ماه به 31.4 درصد در پایان سال 1400 رسید.
همچنین حجم نقدینگی در پایان سال 1400 (برابر با 48324.4 هزار میلیارد ریال) نسبت به پایان سال 1399 معادل 39.0 درصد رشد یافته است. لازم به توضیح است که 2.7 واحد درصد از رشد نقدینگی در سال 1400 مربوط به اضافه شدن اطلاعات خلاصه دفترکل دارایی¬ها و بدهی¬های بانک مهر اقتصاد به اطلاعات خلاصه دفترکل دارایی¬ها و بدهی¬های بانک سپه (بهواسطه ادغام بانکهای متعلق به نیروهای مسلح در بانک سپه) میباشد و فاقد آثار پولی است. به عبارت دیگر در صورت تعدیل اثرات پوشش آماری مذکور، رشد نقدینگی در پایان سال 1400 نسبت به پایان سال 1399 معادل 36.3 درصد خواهد بود.
2- اقدامات بانک مرکزی
در سال 1400 با هدف مدیریت نقدینگی بازار بینبانکی ریالی، بانک مرکزی در تعامل با بانکها اقدامات اعتباری زیر را انجام داد:
• انجام عملیات بازار باز با موضع انقباضی طی سیزده مرتبه حراج مجموعاً به ارزش معاملاتی 627.8 هزار میلیارد ریال در قالب توافق بازخرید معکوس (در بازه زمانی نیمه خرداد تا نیمه شهریور 1400)
• انجام عملیات بازار باز با موضع انبساطی طی چهل و سه مرتبه حراج مجموعاً به ارزش معاملاتی 14376.8 هزار میلیارد ریال در قالب توافق بازخرید.
• استفاده بانکها و موسسات اعتباری غیربانکی از اعتبارگیری قاعدهمند در نرخ سقف برای رفع نیازهای نقدینگی جمعاً به ارزش معاملاتی 5579.2 هزار میلیارد ریال.
در اسفندماه 1400 با هدف مدیریت نقدینگی بازار بینبانکی ریالی، بانک مرکزی در تعامل با بانکها اقدامات اعتباری زیر را انجام داد:
• انجام عملیات بازار باز با موضع انبساطی طی چهار مرتبه حراج هر کدام بهترتیب به ارزش 837.5 ، 855.5، 903.0 و 945.0 هزار میلیارد ریال مجموعاً به ارزش معاملاتی 3541.1 هزار میلیارد ریال در قالب توافق بازخرید با سررسیدهای 7 و 21 روزه (مانده توافق بازخرید از محل عملیات بازار باز در پایان اسفندماه معادل 945.0 هزار میلیارد ریال بوده است).
• استفاده بانکها از اعتبارگیری قاعدهمند در نرخ سقف برای رفع نیازهای نقدینگی طی 13 روز جمعاً به ارزش معاملاتی 140.0 هزار میلیارد ریال (مانده اعتبارگیری قاعدهمند در پایان اسفندماه صفر بوده است).
در سال 1400 در مجموع از محل سهمیه ارزی این سال، حدود 16.3 میلیارد دلار ارز با نرخ ترجیحی به واردات کالاهای اساسی، دارو، تجهیزات پزشکی و نیز واکسن کرونا اختصاص یافت.
بر اساس اعلام وزارت امور اقتصادی و دارایی، کارگزاری این بانک از ابتدای سال 1400 تا پایان اسفندماه، سی و شش مرحله حراج برگزار نمود که در نتیجه آن 746.0 هزار میلیارد ریال اوراق مالی اسلامی دولتی توسط بانکها و سایر سرمایهگذاران خریداری شد. همچنین طی چهار مورد پذیرهنویسی اوراق مالی اسلامی دولتی در سال 1400، معادل 160 هزار میلیارد ریال اوراق توسط سایر سرمایهگذاران خریداری شد. در مجموع، در سال 1400 معادل 906.0 هزار میلیارد ریال اوراق مالی اسلامی دولتی از طریق کارگزاری بانک مرکزی به فروش رفت.
در اسفندماه سال 1400، طی برگزاری چهار مرحله حراج اوراق مالی اسلامی دولتی، مبلغ 36.2 هزار میلیارد ریال اوراق مالی اسلامی دولتی توسط بانکها (26.7 درصد) و 99.4 هزار میلیارد ریال توسط سایر سرمایهگذاران (73.3 درصد) خریداری شد. بهعلاوه در پذیرهنویسی مورخ 21 اسفندماه، مبلغ 15.0 هزار میلیارد ریال اوراق مالی اسلامی دولتی توسط سایر سرمایهگذاران خریداری شد. بر همین اساس، در اسفندماه سال 1400 جمعاً به مبلغ 150.6 هزار میلیارد ریال اوراق مالی اسلامی دولتی از طریق ایستگاه کارگزاری بانک مرکزی فروخته شد.