پیمان‌های پولی دوجانبه، ضرورت‌ها و ظرفیت‌ها

مجری: محدود کردن یا متوقف کردن مبادلات تجاری به دلار ابزاری است که آمریکا برای اعمال فشار علیه کشور‌ها از آن بهره می‌گیرد. اما دیگر کشور‌های عضو جامعه جهانی برای مقابله با این ابزار امریکا از راهکار‌هایی استفاده کرده اند. یکی از این راهکار‌ها استفاده از انواع موافقت‌نامه‌ها و پیمان‌های پولی دوجانبه و به‌کارگیری پول‌های ملی در مبادلات تجاری شان است. راهکار دیگر استفاده از ابزار جدید «رمزارزهاست»؛ که در هفته جاری رئیس سازمان توسعه تجارت از ثبت نخستین سفارش رسمی واردات خبر داد؛ و راهکار دیگر تهاتر است.
در برنامه امروز میخواهیم به پیمان‌های دوجانبه پولی بین کشور‌ها به عنوان یکی از سه روش مذکور بپردازیم و بررسی کنیم که کشورمان چگونه و چقدر توانسته از این راهکار و روش‌های تجارت در نظام بین الملل برای رونق تجارت خارجی اش استفاده کند؟ و چگونه باید برای توسعه تجارت خارجی مان از این روش‌ها استفاده حداکثری ببریم؟
مجری: اگر بخواهیم مصداقی بررسی کنیم همین قراردادی که میان ایران و روسیه منعقد شد چه ضرورت‌هایی باعث شد که به این سمت برویم و شما ابراز رضایت کرده بودید در مصاحبه اخیرتان، چه اقداماتی انجام شده که ما به این نتیجه رسیدیم؟
«علیرضا پیمان پاک»، رئیس سازمان توسعه تجارت:
هدف از پیمان پولی تهاتر، رمزارز و تمام مواردی که گفتید تسهیل تجارت است و ما می‌خواهیم به یک تجارت دو یا چند جانبه برسیم با یک کشور خاص یا یک منطقه و محدوده خاص، یکی از ابزار‌های مهم ما ابزار‌های مالی است.
یکی از نقاط اصلی هدف کشور‌های متخاصم می‌آیند اعمال محدودیت می‌کنند در حوزه سیستم‌های پولی مالی و بانکی است؛ بنابراین ما از هر ابزاری که بتواند این فرآیند تجارت را تسهیل کند باید حمایت کند یکی از این ابزار‌ها بحث ابزار‌های پیمان‌های پولی یک جانبه یا دو جانبه است.
طی سال‌های گذشته یک توجه خاص به حل مسایل و مشکلات مالی و مسایل بانکی حوزه مرتبط با مسایل نفت و گاز یعنی آن جایی که دولت مستقیم درآمد کسب می‌کرده، داشتیم.
سیستم‌های پوششی طراحی کردیم، اما به حوزه تجارت‌های غیرنفتی مان کم توجه بودیم. آن جایی که بخش خصوصی بیشترین نفع را باید ببرد کم توجهی کردیم. چیزی که در این دولت مدنظر قرار داده شده، این است که دولت با ایجاد زیرساخت‌های متنوع فضا را فراهم کند که تجار بخش خصوصی را به راحتی منابع خودشان را منتقل کنند و از ابزار‌های جایگزین، ابزار‌های بانکی یا ابزار‌های بانکی با کشور‌های هدف خاص استفاده کنند و الحمدالله در این زمینه تا حدودی به نوعی موفق بودیم.
در زمینه پیمان پولی دو جانبه تقریبا بیش از ۹ سال ما مذاکره کردیم و علت این که کندی وجود داشته به خاطر این است که بانک‌های مرکزی کشور‌های مختلف در چارچوب عمل می‌کنند. یک مجموعه‌های قاعده‌مند و تنظیم گر با فضای متفاوت باید قواعد جاری را پیاده کند. البته بانک مرکزی ما خصوصا در این دولت سیزدهم واقعا خط شکن بوده وفعالیت‌های بسیار خوبی را انجام داده است. مصداق آن بزرگترین بانک‌های روسی است که در جلسات ما حضور داشتند.
این موفقیتی که وجود آمد و اقدامی که انجام شد برای عملیاتی شدن پیمان پولی دو جانبه حاصل زحمات بانک مرکزی ایران و پیگیری مستقیم و موثر رئیسان جمهور دو کشور ایران و روسیه بوده است.
مجری: چه دستاورد عینی را می‌تواند این در تجارت خارجی داشته باشد؟
پیمان پاک: این پیمان پولی دو جانبه در کنار تسهیل ارتباطات کارگزاری بانک‌های تجاری، سیستم‌های جایگزین ال سی، شبهه سوییفت ها، صندوق ضمانت صادرات، بیمه‌های صادراتی، رمز ارزها، مثل موارد توسعه فضای تهاتر انجام شده است.
این می‌تواند منجر به این شود کسی که صادرات می‌کند به روسیه، چین و ترکیه، دیگر نگران برگشت ارزش نباشد، نگران آن درصد‌هایی که در دوره‌های قبل شاهد بودیم که تا ۱۴-۱۵ درصد ریزش ارز، نباشد.
مجری: بیشترین مشکل انتقال منابع مالی چیست؟
پیمان پاک: این مهمترین مسئله برای حل این مشکل بود.
مجری: در دولت‌های قبل هر وقت صحبت از پیمان‌های پولی دو جانبه اجرا نمی‌شود، همیشه آن پیکان به سمت بانک مرکزی بود که همکاری و حمایت نمی‌کند. چه رویکرد‌های جدیدی در دولت جدید در پیمان‌های پولی دو جانبه داریم جدا از بحث روسیه، با کدام کشور‌ها این پیمان‌های پولی دو جانبه را پیگیری می‌کنیم؟
محمد قزلباش، معاون رئیس بازار متشکل ارزی بانک مرکزی: در دولت سیزدهم بانک مرکزی رویکرد خودش را به ارز‌های رایج به خصوص دلار در دستور کار قرار داده، در همین زمینه ما در سفر اخیر رئیس جمهور به کشور روسیه به کشورمان نماد رویل - ریال در بازار متشکل ارزی ایجاد کردیم.
در بحث ارز خدماتی ایجاد این نماد می‌تواند منجر شود که با هزینه بسیار کمتری شرکت‌ها، بیماران، مسافران و دانشجویانی که می‌خواهند به روسیه سفر و آن جا نیاز‌های ارزی دارند آن جا نیاز‌های خودشان را برطرف کنند
از ماه آینده رویداد اربعین را داریم و در دستورکار خودمان را قرار دادیم که در هفته آینده نماد دینار - ریال را در بازار متشکل ارزی ایجاد کنیم.
پیمان‌های پولی دو جانبه عمدتا در بحث ارز‌های بازرگانی می‌آیند و به نوعی عملکرد خودشان را خواهند داشت. در سالیان گذشته به علت این که از ارز‌های رایجی مثل دلار و یورو استفاده می‌کردیم جدای از محدودیت‌هایی که بر سر مباحثی مثل بلوکه شدن پول و کاهش ارزش داشتیم، هزینه بسیار بالایی هم صرف تبدیل ریال به یک ارز رایج مثل دلار - یورو و بعد تبدیل دلار - یورو به ارزی که ما می‌خواهیم در مبدا و یک کاهش هزینه‌ای اتفاق افتاده و آن هزینه به مصرف کننده نهایی که مردم هستند منتقل می‌شد.
اکنون با موضوعاتی مواجه ایم، اتفاق اول رویکرد اول دولت سیزدهم ارز‌های جهان روا به خصوص دلار را از مبادلات تجاری با خیلی از کشور‌های همسایه، روسیه و عراق و ترکیه که بیشترین مبادلات تجاری با آن‌ها داریم حذف کنیم.
بحث بعدی زیرساخت‌های ال سی یا ارژن ایندینیون (تضمین‌های مالی) است.
مجری: در برنامه بانک مرکزی است که این کار انجام شود.
قزلباش: بله این کار انجام می‌شود.

مجری:  آقای ساجد نیک مهر کارشناس مسایل بازرگانی ، مدیرعامل  بازار متشکل ارزی از آمادگی این بازار برای گشایش نمادهای لیر ترکیه ، روپیه هند و دلار کانادا و چند ارز دیگر خبر داده. با توجه به صحبت های میهمانان حاضر استودیو و خبری که اعلام کردم بفرمایید؟ گشایش این نمادها چقدر می تواند مانند روبل - ریال به توسعه تجارت خارجی کشور کمک کند و چه مشکلاتی پیش روی این ظرفیت ها وجود دارد؟

آقای ساجد نیک مهر کارشناس مسایل بازرگانی: هم ترازی تجاری یکی از پایه ای ترین مسایل برای توافق دو جانبه مالی است و این هم ترازی ایجاد نمی شود مگر این که مابتوانیم تسهیل کنیم. در موضوع صادرات اول باید زیرساخت ها فراهم شود ، زیرساخت یک بخشی از آن لجستیک است. مخصوصا با روسیه با وجود درخواست های متعددی که از سمت این کشور می آید و ما نمی توانیم پاسخگو باشیم به دلیل ضعف زیرساختی ، اما مشکل تاریخی ما بحث ارزی است و قوانینی که بانک مرکزی وضع می کند. تا زمانی که بانک مرکزی ما در رابطه با این موضوع که ماتحریم هستیم و محدودیت داریم در روش های انتقال ارز  ، نیاز داریم. روش هایی متعددی برای این موضوع در نظر گرفته شود. ما کماکان در موضوع تراز تجاری مشکل را خواهیم داشت و فکر می کنم که موضوع ارز دیجیتال یکی از راهکارهای مفید باشد. نه تنها این موضوع ، موضوع های دیگری هم هستند که اگر مورد پذیرش بانک مرکزی قرار بگیرند ما می توانیم تراز را به حدی برسانیم که این تعاملات دو جانبه راحت باشد. در رابطه با کشور روسیه شاید مهم ترین اصطلاحی که ما از قلم می اندازیم ما با فدراسیون روسیه مواجه ایم نه با یک کشور کاملا یک پارچه از نظر قوانین. اگر می خواهیم کاری را انجام بدهیم، باید بدانیم که قوانین هر منطقه در کشور روسیه متفاوت با منطقه دیگر است و در نوع تعاملات مان این را در نظر بگیریم طرف تجاری ما درکشور روسیه ممکن است برای انتقال پول به حساب رسمی ما برای تبادل مالی ممانعت هایی کند که نهایتا این تراز تجاری نمی رسد به آن نقطه ای که ما بتوانیم این توافق را پیش ببریم.

مجری: ارتباط برقرار است با آقای صفری معاون دیپلماسی اقتصادی وزارت امور خارجه، ایده توسعه سامانه پیام رسان بین بانکی که البته خود یک سامانه جدید است بین ایران و روسیه. چه برنامه ها و اقداماتی برای استفاده حداکثری از پیمان های دو جانبه پولی با کشورهای همسایه و در مرحله بعدی با کشورهای منطقه و جهان دارید بفرمایید؟

آقای صفری معاون دیپلماسی اقتصادی وزارت امور خارجه: در مورد صحبت این آقایی که گفتند قوانین در فدراسیون روسیه فرق می کند اصلا درست نیست، قوانین یکسان و از مرکز دستور می گیرد، هر ایالتی باید قوانین مسکو را رعایت کند. پس اگر تفاهمی با مسکو کنیم ، معنی اش این است که با 50 تا ایالت مسکو و این باید اجرایی بشود، یک . دو در ابتدای کار فرمودید که این پیمان ارزی بین روسیه و چین، اگر روس ها گاز و یا نفت به چینی ها نفروشند ، اصلا این کار قابل اجرا نیست، پس نکته این است که ما باید در پیمان پولی تلاش کنیم بالانس تجاری خودمان را احیا کنیم. مثلا در مورد روسیه اگر این کار بسیار خوبی که بانک مرکزی آقای دکتر صالحی کردند ما نتوانیم خلق روبل کنیم ، نمی توانیم از این پیمان استفاده کنیم. این نکته بسیار مهمی است پس باید ما تمرکز اصلی مان را بگذاریم روی صادرات به روسیه تا بتوانیم به طور کامل این را اجرایی کنیم. بعد از این که این بالانس برقرار شده آن سوییفت یا نیمه سوییفتی که ما گفتیم قابل احیاست. اما یک نکته مهم تر این است که چرا الان این مسئله توانسته اجرایی شود. ما بررسی که در وزارت خارجه با قاره های مختلف ، با کشورهای مختلف کردیم ، دیدیم خیلی از کشورها کالاهایی که ما داریم و نیازمند هستند، آن ها هم کالاهایی را دارند که ما نیازمند هستیم. اسم تهاتر را نمی شود اسمش را گذاشت ، اما ما گفتیم این کالای مورد نظرمان را به کشوری می فروشیم که آن نیاز مورد ، آن کالای مورد نیاز ما را انجام دهد به خصوص در مورد تامین امنیت غذایی که ما داریم ، با کشورهای آمریکای جنوبی ، باکشورهای آفریقایی ، با کشورهای آسیایی ، حالا کسی می خواهد اسم این را بگذارد بارتر ، می خواهد بگذارد ؟؟ ( کلمه نامفهوم) ما توانستیم این مشکل را حل کنیم. من اسم کشوری را نمی آورم که فردا آمریکایی ها بروند سراغ شان و مشکلی را به وجود بیاورند. از این طریق می تواند پس یک ما برای این پیمان ارزی چه با پاکستان، ترکیه یا هر کشوری که ما آن بالانسی که چرا ما برویم طلا بدهیم ، ما باید برویم خیلی تلاش کنیم .ما کالاهای زیادی در جهت صادرات داریم ما با کشور روسیه چرا باید مصالح ساختمانی ، سنگ فروش ها، مصالح فروش های ما ، سرامیک فروش های ما، کاشی فروش های ما نیاز به صادرات دارند ، باید تلاش کنیم این صادرات خودمان را تامین کنیم به آن جا ، در مقابل کالاهایی که ما به خصوص برای تامین گندم، جو می گیریم که بالانس شود و این بسیار به نظر من روش خوبی است. بانک مرکزی ما هم بسیار در این مورد تلاش هایی خوبی کرده و با کشورهای مختلف این قضیه را دارد فرم می دهد.