محققان موسسه تحقیقات واکسن وسرم سازی رازی توانستند با بهره گیری از تحقیقات ۶ ساله با تکثیر ونگهداری مار افعی قفقازی ضمن گرفتن زهر وتولید پادزهر از تهدید این گونه جانوری در محیط زیست جلوگیری کنند.
محمد پور با بیان اینکه در اولین مرحله، تکثیر و نگهداری از مار افعی قفقازی که یکی از مارهای بومی استانهای البرز، تهران و مازندان و جزو جانوران در معرض تهدید است گفت: با ایجاد اقلیمی شبیه به ارتفاعات البرز از نظر خاک، سنگ و پوشش گیاهی در این مجموعه به صورت پایلوت انجام شده و در آینده این طرح روی جانوران زهری دیگری هم اجرا خواهد شد.
وی با اشاره به اینکه این مجموعه قابلیت آن را دارد که به یک مرکز بین المللی تولید پادزهر تبدیل شود و پاسخگوی نیازهای صادراتی باشد افزود: اجرای طرح زیست بوم زمینه تولید پادزهر برای سم مارهای بومی دیگر کشورها را مهیا کرده و زمینه صادرات واکسن را فراهم خواهد کرد.
رئیس بخش جانوران سمی و تولید پادزهر موسسه رازی با اشاره به اینکه کمک به محیط زیست و اکوسیستم و جلوگیری از صدمه وارد شدن به جانوران زهری یکی از مهمترین دغدغههای این مجموعه به شمار میرود، اضافه کرد: با توجه به اینکه اطلاعات بسیار کمی در مورد رفتارشناسی و فیزیولوژی این جانوران وجود داشت نیاز بر این بود که مرکز پایلوتی ایجاد شود تا به صورت مداوم و لحظهای این جانوران را از نظر تغذیه، خواب، تکثیر و سایر عوامل رصد کرده و مستندات آن را تهیه کنیم تا بر اساس آن، شرایط لازم برای تکثیر و نگهداری این موجودات در سطح بزرگتر فراهم شود.
رئیس بخش جانوران سمی و تولید پادزهر موسسه رازی با بیان اینکه در این راستا، مرکزی به عنوان مرکز پایلوت تکثیر و نگهداری در شرایط اسارت، برای مارها در این موسسه طراحی شده گفت: به جرات میتوان گفت این مرکز یکی از مدرنترین نمونههای پایلوت در این زمینه در دنیا محسوب میشود.
وی تصریح کرد: کشورهای مختلفی این کار را انجام داده اند، اما تاکنون به این شکل علمی و مجهز که در موسسه رازی در حال انجام است، اجرایی نشده است.
محمدپور با بیان اینکه در این مرکز سعی شده شرایط زیست برای حیوان عینا بر اساس شرایط طبیعی آماده شود، ادامه داد: تلاش شده گیاهان و جانوران موجود در این فضا بر اساس سیکل اکوسیستم و زنجیره غذایی موجود در طبیعت و مانند فضای طبیعی تغذیه و زندگی کنند و سیکل خواب زمستانی و تابستانی، تخم گذاری و زنده زایی آنان نیز رعایت شده است.
دکتر محمدپور گفت: غارها و فضاهای بیرونی که برای این کار طراحی شده مجهز به دوربینهایی است که لحظه به لحظه شرایط زندگی و رفتارهای زیستی این حیوانات را رصد کرده و مورد ارزیابی کارشناسان قرار میگیرد که در نهایت به طور قطع منجر به انتشار مقالات و کتابهایی خواهد شد که تاکنون در دنیا وجود نداشته است.
وی با تاکید بر اینکه هم اکنون اطلاعات بسیار اندکی در خصوص نحوه زندگی مارها وجود دارد، افزود: اطلاعات به دست آمده در این شرایط میتواند بسیار ارزشمند باشد و زیرساختهای لازم برای تشکیل این مکان در مقیاسی بزرگتر را ایجاد کند. از طرفی زهری که در این شرایط استحصال میشود، از نظر زهرشناختی، پروتئومیکس و کیفیت پادزهر تهیه شده با آن با موارد طبیعی مقایسه میشوند.
رئیس بخش جانوران سمی و تولید پادزهر موسسه رازی با تاکید بر اینکه تقاضای بسیار زیادی برای تولید پادزهر در دنیا وجود دارد، گفت: با توجه به اینکه پادزهر جانوران زهری هر منطقه را باید به صورت اختصاصی از جانوران همان منطقه فرآوری کرد و پادزهر یک کشور ممکن است برای کشور دیگری مناسب نباشد، این امکان برای ما فراهم میشود که با چندین نمونه از جانوران سمی مناطق مختلف، آنان را تکثیر داده و پس از استحصال سم آنان، نسبت به تهیه پادزهر اختصاصی اقدام کنیم.
محمدپور ادامه داد: با توجه به گسترش شهرنشینی خطر انقراض برخی از مارها را تهدید میکند، به همین سبب در درجه نخست این طرح برای مارهای اجرایی میشود که در معرض تهدید قرار دارند و در صورت موفقیت، چنین شرایطی را برای تمامی جانوران زهری ایجاد خواهیم کرد.
ناصر محمد پور افزود: برای حمایت از محیط زیست کشور، تکثیر و نگهداری برخی از مارهای زهری در معرض تهدید از اصلیترین اولویتهای این مرکز است.
محققان موسسه تحقیقات واکسن وسزم سازی رازی قرار است بزودی برای تکثیر ونگهداری افعی شاخ دار با هدف احیای نسل آن مرکزی دیگر راه اندازی کند که دسترسی برداشت از طبیعت را به حداقل رساند.