سدهای رودخانه بهمن شیر، راه حلی برای جلوگیری از ورود آب شور به رودخانههای جزیره آبادان است.
سایت فرمانداری ویژه آبادان، این جزیره را چنین توصیف کرده است: جزیره آبادان به واسطه وجود اروندرود در غرب، رودخانه بهمنشیر در شرق، کارون در شمال و نیز خلیج فارس در جنوب آن بوجود آمده است.
طول این جزیره حدود ۶۸ کیلومتر، پهنای آن بین ۳ تا ۲۰ کیلومتر و ارتفاع بالاترین نقطهی آن ۳ متر از سطح دریا است.
https://abadan.ostan-khz.ir
البته اطلاعات در مورد جزیره آبادان در منابع مختلف بسیار متفاوت و گاه غلط است. در برخی منابع هم متاسفانه جزیره آبادان را شبه جزیره نامیده اند که باز هم اشتباه است و این یک جزیزه کامل است که از همه طرف توسط زرودخانه و دریا احاطه شده است.
آبادان جزیره نخلها:
جزیره بزرگ آبادان دارای نخلستانهای بسیار وسیعی است. نخلهای این جزیره را باید به دو قسمت عمده تقسیم کرد، یکی نخلهای حاشیه رودخانه بهمنشیر و دیگری نخلهای حاشیه رودخانه اروند رود؛ در واقع همه نخلستانهای آبادان در حاشیه این دو رودخانه هستند.
این جزیره تا پیش از جنگ تحمیلی دارای بیش از پنج میلیون نخل بود، اما بنا به گفته رییس اداره جهاد کشاورزی شهرستان آبادان این آمار در حال حاضر به یک میلیون و هفتصد هزار اصله نخل کاهش یافته است.
حسن دشتی نژاد همچنین گفت که بخش عظیمی از نخیلات آبادان نه به خاطر جنگ تحمیلی بلکه به خاطر آب شور نابود شده اند.
تا پیش از جنگ تحمیلی نخلهای شهرستان آبادان با استفاده از نهرها و نیز سیستم جزر و مدی رودخانهها سیراب میشدند، اما جنگ تحمیلی و ایجاد خاکریز در حاشیه اروند رود موجب بسته شدن نهرها و نرسیدن آب اروند رود به نخلهای حاشیه این رود شد؛ از طرفی خشکسالیهای متوالی و نیز پیشروی آب دریا به داخل روخانه موجب شور شدن آب رودخانههای منطقه شد و به نخیلات شهرستان آبادان بویژه نخیلات حاشیه اروند نیز صدمات جبران ناپذیری زد.
حال شرایط به گونهای است که وقتی به سمت جنوب جزیره آبادان میروید صحنههای دردناکی را میبینید از نخلهایی که ایستاده مرده اند، نخلهایی که در سکوت غم انگیزشان آبادانی منطقه نیز بر باد میرود، بیابانی وسیع از نخلهای بی جان که زخم بی توجهی مسئولان نیز بر پیکرشان نمایان است.
رودخانه بهمن شیر:
رود بهمن شیر ادامه طبیعی رود کارون است. رود کارون در شرق خرمشهر به دو شاخه تقسیم میگردد. یکی از این دو شاخه بهمنشیر نام دارد که در حدود ۱۰ کیلومتری سابله از رود کارون جدا میشود و به سوی جنوب شرقی به موازات اروندرود جریان مییابد و از طریق خورموسی به خلیجفارس میریزد..
طول رود بهمنشیر ۸۰ کیلومتر، حداکثر پهنای آن حدود ۶۰۰متر و ژرفای آن حدود ۴متر است و در دو سوی آن روستاهای بسیاری واقع است. نهرهای منشعب از این رود مزارع و نخلستانهای اطراف رودخانه را آبیاری میکنند. سواحل بهمنشیر در طول جزیره آبادان پوشیده از نخلستان است. نخلستانهای سمت چپ رود بهمنشیر که رو به شادگان دارد، بیشتر است. نخلستانهای ساحل یاد شده نزدیک به ۳۰کیلومتر طول و ۵۰ تا ۲۰۰ متر عرض دارد.
(ایرج افشار سیستانی، نگاهی به خوزستان، تهران، ۱۳۶۶ش و یدالله افشین، رودخانههای ایران، تهران، ۱۳۷۴ ش، ناشر شرکت مهندسین مشاور جاماب، وزارت نیرو.)
رودخانه بهمنشیر همانگونه که گفته شد در منتهی الیه رودخانه کارون واقع شده و در امتداد اروند رود به خور بهمنشیر و سپس به خلیج فارس میریزد. از این رو دارای شرایط اندرکنش رودخانه و دریا میباشد. در حال حاضر مهمترین چالش این ناحیه کاهش جریان
آب شیرین از بالادست به دلیل تاثیر توسعه طرحهای آبی بر روی رودخانههای کارون و اروند و کاهش کیفیت آب برگشتی از آنها، بویژه در سالهای کم آبی، و پیشروی شوری دریا از پایین دست است.
(تشریح الزامات و جانمایی بهینه بزرگترین سازه قفل کشتیرانی و سد سلولی ایران در پایین دست رودخانه بهمنشیر:نویسندگان: غلامحسین کریمی، محمدتقی منصوری کیا محمدتقی منصوری کیا، دهمین سمینار بین المللی مهندسی رودخانه – ۱۳۹۴)
به عبارتی سدهای بالادستی بر روی رودخانه کارون که در واقع تامین کنند اصلی آب رودخانه بهمن شیر است، و نیز خشکسالیهای متوالی موجب پیشروی آب شور دریا به این رودخانه مهم و حیاتی منطقه شده است. در نتیجه شور شدن آب رودخانه بهمن شیر نیز نخیلاتی جزیره آبادان که فقط از طریق این رودخانه مشروب میشوند بشدت آسیب دیده اند و بسیاری ازنخیلات نیز از بین رفته اند.
سدهای بهمن شیر:
کارشناسان سازمان آب و برق خوزستان برای حل مشکل کم آبی و نیز شوری رودخانه بهمن شیر، احداث دو سد در بالا دست و پایین دست رودخانه بهمن شیر را ارایه دادند؛ که سد بالا دست رودخانه بهمن شیر درفروردین سال ۱۳۹۷ به بهر بردای رسید.
سد پایین دست رودخانه بهمنشیر نیز که نقش اصلی در جلوگیری از ورود آب شور به این رودخانه را دارد در تیرماه سال ۱۳۹۶ آغاز شد
و قرار بود در سال ۱۴۰۱ به پایان برسد، اما ساخت این سد بنا به گفته کارشناسان به دلیل کمبود اعتبار در سال ۱۳۹۷ متوقف شد.
به گفته مدیر جهاد کشاورزی آبادان این سد فقط ۱۲ درصد پیشرفت فیزیکی داشته است که این خود نشان میدهد که در ساخت این سد بسیار اهمال کاری شده است.
پنج سال رکود در ساخت سد پایین دست بهمن شیر صدمات فراوانی به نخلداران منطقه وارد کرد.
سلیمانی دشتکی استاندار خوزستان هم در این زمینه گفت: در صورت تامین اعتبار مورد نیاز برای ادامه احداث سد چوئبده بر روی رودخانه بهمنشیر در آبادان، و سد مارد بر روی رودخانه کارون در مقطع خرمشهر، برای همیشه مشکل شوری در آبادان و خرمشهر برطرف خواهد شد وهیات دولت برای رفع این مشکل باید اعتبار مورد نیاز برای تکمیل سدهای بهمنشیر وسد مارددر کارون را تصویب کند..
بسیار جای شگفتی است که مسئولان استانی نسبت به بحران شوری آب رودخانه بهمن شیر و نیز نابودی نخیلات منطقه بسیار بی تفاوت بوده اند و امسال که میبایست شاهد بهره برداری از سد بسیار مهم پاین دست بهمن شیر باشیم باید شاهد بی تفاوتی مسئولان استانی و نیز وزارت نیروز در مورد این سد مهم باشیم.
درد دل نخلداران:
خزایی زاده یکی از نخلداران منطقه گفت:آب رودخانه بهمن شیر که تامین کننده اصلی آب نخیلات ماست بسیار شور است و نخلهای مارا نابود کرده است. برای اینکه بفهمید این آب چقدر شور است فقط کافی است آنرا مزه مزه کنید تا به میزان شوری آن پی ببرید.
نخلدار دیگری گفت: نخلهای جوانی را که امسال طی سالهای گذشته کاشته ایم همه به خاطر شور بودن رودخانه بهمن شیر از بین رفته و نابود شده اند و حاصل همه تلاشهای ما بی ثمر ماند.
وی نخلهای جوان زیادی را به ما نشان داد که کاشته شده، ولی خشک شده بودند و براحتی با دست از زمین کنده میشدند و افزود: اگر سد پایین دست بهمن شیر را ساخته بودند الان همه این نخلهای جوان سرسبز و در حال رشد بودند و زحمات ما هم به هدر نمیرفت.
نخلدار دیگری گفت: حتی نخلهای بزرگ و قدیمی ما هم توان تحمل آب شور بهمن شیر را ندارند و باید زودتر برای نجات نخلهای ما اقدامی انجام دهند.
قدم زدن در میان نخلهای تشنه که بسیاری از آنها نیز خشک شده و از بین رفته بودند صحنه بسیار دردناکی بود که نشان از بی توجهی مسئولان استانی به این امر مهم است.
تماسهاس مکرر تلفنی با کارشناسان سازمان آب و برق خوزستان و نیز اداره آب جنوب نشان دهنده این امر است که همه از ضرورت سد ساخت سد پایین دست بهمن شیر مطلع هستند و بقول کارشناسان این سد نقش حیاتی برای کشاورزی و نخلداران آبادان دارد، اما چرا نسبت به ساخت آن اینهمه سهل انگاری شد.
محمدتقی منصوری کیا"، مدیردفتر اجرایی سدها در سازمان آب و برق خوزستان در این زمینه گفت: به علت نبود اعتبار ساخت سد پایین دست رودخانه بهمن شیر در سال ۱۳۹۷ متوقف شد. البته هم اکنون در حال تامین اعتبار و نیز انتخاب پیمانکار برای ادامه ساخت سد پایین دست بهمن شیر هستیم.
یادمان نرود که تاخیر ۵ ساله در ساخت این سد موجب مرگ صدها هزار نخل شد. البته امیدورایم همانگونه که مدیر دفتر اجرایی سدهای سازمان آب و برق خوزستان گفت این پروزه امسال مجدد تامین اعتبار و روند ساخت آن آغاز شود در غیر اینصورت همچنان باید شاهد مرگ نخلهای جزیره آبادان و نابودی دسترنج نخلداران این خطه باشیم..
شاپور زبردست