شهید رئیسعلی دلواری با پیروی از قیام عاشورا به پشتوانه تربیت دینی و فتوای علمای عصر و با ارائه الگوی اسلام انقلابی، پرچمدار جهاد تبیین در قیام جنوب علیه استعمار بریتانیا شد.
سرسپردگی حکومت مرکزی به بیگانگان، تعدی متجاوزان به سرحدات مرزی کشور و اشغال بوشهر به دست نیروهای بریتانیایی، کاسه صبر علما و آزادی خواهان جنوب را لبریز کرد. صدور حکم جهاد آیت الله سید عبدالحسین لاری، آیت الله سید مرتضی علم الهدی اهرمی و پاسخ تاریخی و دندان شکن آیت الله محمد حسین مجاهد برازجانی به یاوه گوییهای سِر پِرسی سایکس نماینده سیاسی و نظامی بریتانیا در جنوب در بیان اظهار مودت و دوستی و نقش سرپرستی بریتانیا بر کشورها و ملتهای اسلامی، شاه بیت آغاز قیام تاریخی تنگستان به فرماندهی شهید رئیسعلی دلواری علیه استعمار شد.
شهید رئیسعلی دلواری در عمل به وظیفه دینی و ملی، حس استقلال طلبی و وطن دوستی، بدون چشمداشت به دیگران و با اتکا به نیروی خودی؛ سواره و پیاده خطه تنگستان، دشتی، بوشهر و فارس را پیمود و با متحد کردن مردم، سران ایلات و عشایر جنوب و بزرگان ایل قشقایی مبارزه همه جانبهای را علیه استعمارگران بریتانیایی آغاز کرد.
نقش او در روشنگری و هدایت مردم و سران قوم در تهییج و تشویق آنها به جهاد با متجاوزان و بیگانگان و حراست از کیان و سرحدات کشور در زمانه ای که غفلت و بی تفاوتی بر جامعه سایه افکنده؛ از فصلهای درخشان فرماندهی او در قیام جنوب است؛ فرماندهای جوان و آتش به اختیار که در سایه غفلت و سرسپردگی حکومت مرکزی، با ارائه الگوی اسلام انقلابی و ترویج فرهنگ شهادت طلبی در جامعه، سکاندار کشتی نجات مردمانش از سلطه بیگانگان شد.
در نامهای عتاب آمیز به یکی از بزرگان روستای درازی در دشتی مینویسد: شما یک عمر از دین خورده اید و حال که دین در خطر است، عافیت طلب شده اید.
او به پشتوانه تربیت دینی با تبیین فلسفه شهادت و قیام حسینی و ترسیم امتداد این دو در تاریخ برای همرزمانش، سرمشق مبارزی آزادی خواه و استعمارستیز شد که هرگز از تنهایی و کمی نیرو و تجهیزات در برابر ارتش منسجم و مجهز بریتانیا نهراسید. در نامه به آیت الله مجاهد برازجانی:
میدانید مردم در دفاع از خاک وطن چندان مساعدت و همراهی ندارند. همین قدر با خود خیال میکنم بنی هاشم در مدینه بسیار باقی ماندند جز حضرت سیدالشهدا که به تنهایی در صحرای کربلا با لب تشنه شهیدش کردند و از کوفه تنها حبیب بن مظاهر به یاری آن امام مظلوم حرکت کرد... در خانه نشستن و راحت طلبیدن، تمام وسوسههای شیطان است. مستحق آن نیستیم که خدا و رسول را از خود خشنود سازیم. انگلیس همه نوع بی احترامی به منبر سیدالشهدا در جنوب کرده...
نامه شهید رئیسعلی دلواری به آیت الله مجاهد برازجانی
نامه تاریخی او به شیخ محمد حسین برازجانی؛ امروز بعد از گذشت یک قرن از قیام دلوار هنوز گواه آشکار وطن دوستی و استقلال خواهی، غیرت و عزت دینی است.
درجه بهشت پیدا کردن و شربت شهادت نوشیدن، همتی عالی و عزمی راسخ میطلبد و بهای درجه عالی و نعیم اخروی و نام نیک، غیر از جان شیرین نیست؛ امروز هر کس ادعای شرف، اسلامیت و وطن پرستی دارد باید امتحان داده از بوته امتحان بی غل و غش درآید. اگر از مردم مایوس شده اید که همراهی ندارند، اجازه دهید تا خود هنگامهای به پا کنم و دست به کار شوم
او که در سایه صراحت گفتار و کردار و نبوغ نظامی و رزمی بسیار فراتر و بزرگتر از زمانه خود بود، در نبردهای پیاپی در بوشهر و دلوار و در شبیخونهای برق آسا ضربات سنگینی بر پیکر ارتش امپراتوری روباه پیر وارد کرد.
نبوغ نظامی و رزمی این تنگسیر شجاع و باغیرت، به دور از آموزههای دانشکدههای نظامی غرب و شرق، پیشگام و پیشتاز پایه گذاری جنگهای نامتقارن در ایران شد که رهاوردش ذلت ارتش شکست ناپذیر بریتانیا شد در برابر دلیران تنگستان. آبی بر آتش دلهای دردمند ایرانیان زخم خورده ی یک قرن شکستهای پیاپی در برابر ارتش روس و انگلیس و انعقاد قراردادهای ننگین گلستان و ترکمانچای.
روحیه انقلابی و ساختارشکن از جوانی ۳۴ ساله، تربیت شده دشتها و نخلستانهای گرم و تفتیده دلوار در آبادیی کوچک و بی نام و نشان در جنوب ایران، مسلمانی غیرتمند ساخت که از تسلیم و سازش ننگ دارد. او با رد رشوه چهل هزار پوندی انگلیسیها برای دست کشیدن از قیام میگوید:
قسم نامه شهید رئیسعلی دلواری
چگونه بی طرفی اختیار کنم در حالی که استقلال ایران در خطر است.ای کلام الله گفتار مرا شاهد باش من به تو سوگند یاد میکنم که اگر انگلیسیها بخواهند به خاک وطن من تجاوز کنند، در مقام مدافعه برآیم و تا آخرین قطره خون من بر زمین نریخته است، دست از جنگ با آنان نکشم و اگر غیر از این رفتار کنم، در شمار منکرین و کافربن به تو باشم.
شخصیت کم نظیر و از جهاتی بی نظیر این فرمانده انقلابی که از محیط روستایی کوچک و دورافتاده در جنوب ایران، به پشتوانه دین و نیروهای مردمی دنیا را تحت تاثیر قرار داد و آوازه اش مرزهای منطقهای و بین المللی را فرا گرفت؛ بر استعمارگران انگلیسی بسیار گران آمد و آنجا که دانستند این قیام برگرفته از نام و نان نیست به طمع خیانت پیشهای خودفروخته او را از پشت سر از پای درآوردند.
امروز با گذشت بیش از یک قرن از شهادت دلاور دلوار، منش این مسلمان انقلابی سرمشق جبهه مقاومت اسلامی در برابر ظالمان و الگوی تاریخی عبرت آموز برای تربیت نسل امروز است.
یادداشت: سکینه نعمتی