طرح بازار آب با هدف مدیریت مصرف آب

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز قزوین، طرح بازار آب یا تجارت و مبادله آب به معنی فرایند خرید و فروش حقوق دسترسی به آب یا حقابه است که در کشورهای پیشرفته و توسعه یافته جهان نیز اجرا می شود.

 با هدف  احیا و بهره برداری موثر از دشت قزوین و اصلاح الگوی کشت و با توجه به مصرف ۸۸ درصدی منابع آبی در بخش کشاورزی و همخوانی نداشتن بهره وری اقتصادی با میزان مصرف، مدیریت مصرف آب کشاورزی را  ضروری کرده است .

* طرح بازار آب و ایجاد تحول اقتصادی

وقوع خشکسالی ها و کاهش بارش ها این مشکل را به یک بحران و معضل جدی در استان تبدیل کرده است.
 شاید طرح بازار آب که  مطرح شده، التیامی بر تشنگی دشت قزوین و اقدامی برای افزایش ضریب بهره وری در این پهنه حاصلخیز باشد .

در شرایطی  که زنگ بحران آب  سالهاست  به صورت جدی به صدا درآمده، ضرورت اهمیت و توجه بیشتر به مقوله اقتصاد آب باید مورد  توجه قرار گیرد .

* تحقق «بازارآب» در قزوین پایانی بر سوداگری آب 

اعمال اصلاحات بر روی زمین کشاورزی، افزایش راندمان آبیاری و ذخیره آب، حذف دلالی و سوداگری، سود بیشتر وترغیب کشاورز به تولید از مزایای حضور در بازار آب محسوب می‌شود.

 مدیر پروژه «بازار آب» در قزوین گفت: سیاست‌گذاری اشتباه سبب شده از چندبعدی بودن مسئله آب غافل شویم. آب از جهات مختلف ارتباط مستقیم با اقتصاد، اجتماع، فرهنگ، قدرت سیاسی و امنیت غذایی یک کشور دارد.

محمد محجوب افزود: متأسفانه برخی کشاورزان ارزش منابعی همچون آب‌وخاک را که در اختیاردارند، نمی‌دانند. این منابع، بار منافع سُنتی و غیرعلمی را بر دوش می‌کشند.

محجوب اضافه می کند : در بخش آب پیشرفت های  خوبی در جهان اتفاق افتاده است  اما  تفکر سنتی و انعطاف ناپذیری  در برابر تغییرات و کسانی که از این وضعیت  ذی‌نفع هستند مو جب مشکلات توزیع عادلانه آب شده است که اگر امروز اقدامی در جعت اصلاح آن نشود فردا ، بسیار دیر خواهد بود .

 وی گفت: استفاده از تکنولوژی  سبب صرفه‌جویی و ذخیره منابع مالی و سوددهی برای کشاورزان است اما حلقه مفقوده ما در حوزه آب، سبب یک نوع بی عدالتی در این بخش شده است .

محجوب  افزود: بخش  آب اسیر سوداگری و دلالی است در حالی‌که آب اَنفال است و کسی مالکیت فردی روی آن ندارد.

* مصرف ۸۸ درصد آب  در بخش  کشاورزی

طبق آمارهای ارایه شده ۸۸ درصد آب استان در  بخش  کشاورزی، هشت درصد در بخش  شرب خانگی و چهار درصد هم در حوزه صنعت استفاده می‌شود ولی آورده اقتصادی هر بخش با میزان مصرف همخوانی و تناسب ندارد.

به گفته  استاندار قزوین  بر اساس آمارهای سال ۹۹ از تولید ناخالص داخلی ۱۰۰ هزار میلیارد تومانی در  استان حدود ۴۰ هزار میلیارد تومان به بخش صنعت و ۱۰ هزار میلیارد تومان به بخش کشاورزی اختصاص دارد درحالیکه بخش صنعت چهار درصد و بخش کشاورزی ۸۸ درصد آب استان را مصرف می‌کنند.

این ناهمخوانی و فقدان توازن در میزان مصرف و بهره وری اقتصادی آن هم در این شرایط خشکسالی و تنش آبی موجب شده که مسئولان به فکر اجرای طرح بازار آب در استان باشند.

در این طرح به اعتقاد اقتصاددانان، تجارت آب می تواند باعث تخصیص  مطلوب آب شود، زیرا بازار مبتنی بر قیمت به عنوان محرکی برای کاربران در اختصاص منابع از فعالیت های کم ارزش به فعالیت های با ارزش بالاتر می شود و در نتیجه بهره وری اقتصادی، اصلاح الگوی کشت، جلوگیری از تخریب های زیست محیطی و توجه به مصرف بهینه این سرمایه خدادادی بدون جایگزین در دستور کار قرار می گیرد.

استاندار قزوین  همچنین  گفت: به رغم اینکه کشاورزی یکی از مزیت‌های مهم استان است و این استان از نظر موقعیت جغرافیایی، تجربیات و دانش کشاورزی وضعیت خوبی برای تولید محصولات دامی و کشاورزی دارد ولی فقدان بهره‌وری در بخش  مصرف آب، بزرگ‌ترین آسیب  در  بخش  کشاورزی است.

بگفته محمدمهدی اعلایی  با توجه به خشکسالی های اخیر و کاهش بارش ها و نزولات آسمانی باید به میزان مصرف در بخش های مختلف توجه ویژه شود.

اعلایی افزود: در بخش  کشاورزی باید میزان مصرف آب متناسب با ارزش افزوده محصولات باشد و هر چقدر محصولی پر ارزش‌تر است، سهمیه آب بیشتری به آن تعلق گیرد تا افزایش بهره وری اقتصادی را شاهد باشیم.

استاندار قزوین  اضافه کرد : در این راستا برای اولین بار در استان، بازار آب را راه‌اندازی خواهیم کرد که در آن، فضای تعامل و فروش آب برنامه‌ریزی شده است که این امر بهره‌وری اقتصادی در بخش کشاورزی و صنعت را به همراه دارد.

اعلایی  گفت : در طرح  بازار آب هرکسی  آب بیشتری نیاز دارد می‌تواند آن را از بازار آب خریداری کند که فرصت خوبی برای مصرف بهینه و هدایت منابع آبی به بخش های با ضریب اقتصادی بالاتر است.

وی  افزود :  با توجه به وضعیت منابع آبی استان باید میزان ضریب تبدیل آب به درآمد در استان به استاندارد جهانی برسد که در این راستا باید ابتدا رصدخانه آب استان قزوین افتتاح و بهره‌برداری شود که نخستین گام برای ایجاد بازار آب در قزوین است.

* مطالعات ایجاد طرح بازار آب

مطالعات ایجاد طرح بازار آب در استان قزوین آغاز شده است0

مدیرعامل شرکت آب منطقه ای استان قزوین هم درباره طرح بازار آب،  گفت : با اجرای طرح بازار آب می خواهیم این سرمایه و نعمت الهی طبق ارزش اقتصادی مصرف شود .

یدالله ملکی افزود : در این طرح، کسانی که حقابه و زمین کشاورزی دارند ولی عایدی از آن ندارند می توانند در این بازار فعالیت کنند و سهمیه خود را برای ایجاد ضریب اقتصادی به فعالان سایر بخش ها واگذار کنند.

ملکی اضافه کرد :  این طرح در مرحله مطالعات است و برای آن مشاور  انتخاب شده  و تفاهم نامه امضا کرده ایم و می خواهیم ببینیم که آیا این طرح در استان قابلیت اجرا دارد.

وی افزود: اگر این طرح در استان اجرا شود کار ارزشمندی است و نتایج بسیار مفیدی خواهد داشت.

 بگفته ملکی طرح بازار آب در شهرستان خواف خراسان رضوی که یک دهم دشت قزوین هم نیست اجرا شده و نتایج بسیار خوبی داشته و اقتصاد و صنعت آن منطقه را متحول کرده است.

وی گفت: قزوین بعد از خراسان رضوی دومین استان کشور است که این طرح را اجرا خواهد کرد.

مدیرعامل شرکت آب منطقه ای استان قزوین  اظهار امیدواری کرد : طرح بازار آب در نیمه دوم سال در استان اجرایی  شود.

* طرح بازار آب راه حل دوران تنش آبی

 یوسف گمرگ چی یکی از  کارشناس آب  معتقد است  : اجرای طرح بازار آب  دارای برخی مزایا و معایب  است  که باید مسوولان به آنها دقت و توجه  کنند  تا شاهد موفقیت در اجرای این طرح باشیم .

گمرگ چی  گفت : درشرایط  تنش آبی یکی از راهکارها اجرای  طرح بازار آب است و اگر زیرساخت ها به صورت کامل ایجاد شود، شرایط اجرای درست بازار آب فراهم گردد و آب ارزش پیدا کند طرح بسیار خوبی است.

* منابع آبی دائمی نیست

 یک پژوهشگر حوزه  آب هم با بیان اینکه رسیدن به مرز ورشکستگی، نتیجه رویکردهای غلط در بخش منابع آب است، گفت : منابعی که در اختیار داریم ابدی و ازلی نیست  و شاهد مثال آن، خشک شدن دریاچه ارومیه با قدمت ۱۳ هزار ساله  است ،  در حوزه آب نیز از شرایط بحران عبور کرده و در مرحله ورشکستگی قرار گرفته ایم .

حامد مازندرانی‌زاده افزود: روزانه ۶ میلیارد مترمکعب بدهکاری به منابع آب‌های زیر زمینی، ما را به مرز ورشکستگی رسانده که مدیریت به روش سنتی و مقاومت در برابر تغییر نگرش عامل ایجاد این شرایط است.

 مازندرانی‌زاده اضافه کرد :  بازار آب با بهره گیری از علم و فناوری و تغییر رویکرد در حوزه منابع آبی می‌تواند  این شرایط نامناسب  را ، پیشگیری کند.

 سیاست‌گذاری اشتباه سبب شده از چند بُعدی بودن مساله آب غافل شویم چون آب ارتباط مستقیم با اقتصاد، قدرت سیاسی و امنیت غذایی دارد و پیشرفت علم و تکنولوژی در حوزه آب قابل توجه است اما تفکر سنتی و فقدان انعطاف در برابر تغییرات، معضلی است که ذینفعان آب آن را رقم زده‌اند.

طرح "بازار آب"  هم محلی برای  عرضه و تقاضای آب است که همه ذینفعان در آن حضور خواهند یافت و در این طرح با خودنظارتی شاهد کاهش مصرف وذخیره آب خواهیم بود که دراین بخش اعتمادسازی کشاورزان  ضروری است  مبنی  بر  اینکه با اجرای این طرح  منافع آنان بنحو مطلوبی فراهم می گردد. 

نگارنده : علی صفری الموتی