تحریم هدفی سیاسی با ابزار اقتصاد

به گزارش خبرگزاری صدا وسیما، با فروکش کردن اغتشاشات در شب‌ها و روز‌های گذشته رسانه‌های بیگانه این بار سناریوی تحریم و فشار آمریکا و اروپا علیه مردم ایران را در دستور کار قرار دادند. برنامه گفتگوی ویژه خبری به بررسي اين موضوعات پرداخته که چرا با وجود شکست معاندان و دشمنان نظام جمهوری اسلامی ایران در برنامه ریزی شان برای ایجاد آشوب و ناامنی و با وجود دستاورد‌های مهم جمهوری اسلامی ایران در حوزه‌های مختلف در منطقه و نظام بین الملل باز هم این موضوع در دستور کار رسانه‌ها و کشور‌های غربی قرار گرفته است؟ اين برنامه قاب‌هایی از کسانی را به نمايش مي گذارد که در رسانه‌های بیگانه و آن ور آبی کار می‌کنند، و خودشان را دلسوز مردم معرفی می‌کنند و با زبان فارسی صحبت می‌کنند ولي استمرار و فشار حداکثری بر مردم ایران را از آمریکا و اتحادیه اروپا و سایر مجامع بین المللی خواستارند.

دکتر ساسان شاه ویسی؛ عضو هیأت علمی دانشگاه در پاسخ به اين سوال گفت: به نظر می‌رسد این بحث جنگ روایت هاست، در کنار تغییر و تحولات و رویکرد‌های نوین برخورد با انقلاب اسلامی را که امروز مورد ارزیابی قرار می‌دهیم به نظر می‌رسد یک رویکرد همین جنبه مسأله است که جریان و ابزار رسانه سعی می‌کند با ابزار‌های ایرانی افرادی که به فرمایش شما با زبان فارسی صحبت می‌کنند دغدغه‌هایی مطرح کنند که رویکرد آن از دست رفتگی بخش بزرگی از منافع ملی جمهوری اسلامی ایران و مشخصاً مردم است. این که اهداف تحریم چه چیزی را دنبال می‌کند، ما یک رویکرد داریم به عنوان اقتصاد تحریم که وقتی که می‌خواهیم ارزیابی کنیم بگوییم واقعاً رابطه بین اقتصاد و تحریم چگونه است؟ مشخصاً در حوزه اقتصاد سیاسی اشاره می‌کنیم به این که تحریم یک هدف سیاسی با ابزار اقتصاد است. این که این هدف گذاری چه دامنه‌ای دارد؟ بحث‌های مفصلی، متغیر‌های مختلف سیاسی را برای آن تعریف می‌کنند. در حوزه سیاست داخلی و خارجی، در حوزه سیاست خارجی اصرار دارند روابط و قابلیت‌های کشور هدف را با کشور‌های پیرامون خودش با کشور‌هایی که می‌توانند هم ظرفیتی اقتصادی برای آن به وجود بیاورند با کشور‌هایی که می‌توانند قابلیت و استعداد آن را برانگیخته کنند، بستر‌هایی را برای تحول و فرصت سازی آن به وجود بیاورند، این‌ها را مورد آماج قرار می‌دهند و سعی می‌کنند این کارکرد دسترسی را تا آنجا که ممکن است مورد تهدید قرار دهند. شاخص‌های مختلفی هم برایش تعریف شده؛ در نظام پدافند، در مواجهه با تحریم‌ها هم در جای خودش متغیر‌های مختلفی مطرح می‌شود. اما یک بحث؛ بحث خود اقتصاد تحریم است، این که این ابزار‌ها چه هستند؟ رابطه تجاری کشور هدف، قابلیت‌ها و استعداد آن اگر توانسته باشد به خود اتکایی و استقلال اقتصادی رسیده باشد، قابلیت‌هایی که می‌شود آن را دچار تعلل و بر هم زنندگی و از دست رفتگی و تعلیق کرد کدام‌ها هستند؟ از هم پیوندی آن‌ها یعنی آن هدف گذاری سیاسی و این ابزار‌های اقتصادی می‌رسند به این که کارکرد یک نظام سیاسی را دچار چالش کنند. اگر ما این‌ها را پذیرفته باشیم، به عبارت بهتر می‌توانیم این را بگوییم که هدف تحریم؛ بر هم زدن قابلیت‌های اقتصادی است، به چه جهت؟ به جهت این که کارکرد حکمرانی را در کشور هدف به چالش بکشند، پیشروی آن کشور را دچار تعلل و ایزا و مانع کنند، از همه مهمتر؛ رابطه بین حکمرانی را با جریان ملت؛ ​ به چه جهت می‌گوییم جریان ملت؟ بالأخره یکی از بخش‌ها و مسئولیت‌های مهم حکمرانی؛ بستر مناسب برای رفاه اجتماعی است؛ این مطالبه مطلوب هم هست که مردم انتظار دارند اقتصاد بهتری برای آن‌ها تعریف شود. کارکرد‌های مختلفی داشته باشد تا نهایتاً در آن دامنه نظام مسائل رابطه حکمرانی می‌رسیم به این که مثلاً مفاسد نباشد، کارکرد مدیریت، کارآیی، کارآمدی همه در اندازه مطلوب باشد؛ در این هیچ مناقشه‌ای نیست، شاید یک کارشناس اقتصادی الآن می‌آمد اینجا می‌نشست می‌خواستیم با هم تعاطی و بحث کنیم می‌گفت اصول و چارچوب‌های یک اقتصاد مطلوب برای همه مشخص است، اما در نحوه روش، در آن قابلیت‌هایی که می‌تواند ما را بهتر به هدف برساند شاید اختلاف نظر‌هایی داشته باشیم. عرضم را در این مرحله جمع می‌کنم، به نظر می‌رسد تحریم این که از زبان یک ایرانی در فراسوی مرز‌ها ما می‌شنویم، جنبه سیاسی آن امروز دارد برجسته می‌شود، هدف گذاری آن و اثرگذاری در کارکرد‌های حکمرانی جمهوری اسلامی است با ابزار اقتصاد. صرف نظر از این که جنگ‌های چند وجهی و ترکیبی امروز، قابلیت‌های اصلی خودش را عمدتاً در حوزه اقتصاد پیدا کرده است. شاید ما در نظام تهدیدات منافع ملی هنوز مهمترین تهدید ملی؛ تهدید نظامی- اطلاعاتی است که حوزه دفاع و امنیت را به شدت به چالش می‌کشد، اما بعد از آن مهمترین دامنه مسائل تهدیدات کشور مبتنی بر قابلیت‌ها و استعداد اقتصادی است که چه در حوزه کلان و چه در حوزه خُرد سعی می‌کنند با ابزار‌های مختلفی آن را به چالش و در قالب دامنه جنگ اقتصادی بکشانند.

مجری برنامه گفت: آیا موافق هستید که جنس تحریم و موضوعی که ما در شب‌ها و روز‌های گذشته شاهد آن بودیم یعنی آشوب، ناامنی و اغتشاش شاید باهم متفاوت باشد، اما در ماهیت باهم یکسان است، اما خبری به دست مان رسید که وزارت خزانه داری آمریکا امروز اسامی ۱۰ شرکتی را که در کشور‌های امارات، ایران، چین و هند مستقر کردند به بهانه تسهیل صادرات نفت ایران در فهرست تحریم قرار داده، همین موضوعی که اشاره کردید یعنی اقتصاد تحریم؛ هدف گذاری‌های سیاسی با ابزار‌های اقتصادی که در پیش می‌گیرند برای این که بتوانند به آن موضوع نارضایتی در یک جامعه بربیایند. موافق این هستید که در حال حرکت به این سمت هستند که از تحریم و اغتشاش دستاورد‌های خود را برداشت کنند؟
آقای شاه ویسی پاسخ داد: یک معادله‌ای تعریف شده؛ می‌گویند افزایش تحریم - افزایش آشوب، افزایش آشوب - افزایش تحریم؛ به عنوان یک راهبرد که حتی در جلسات سنای ایالات متحده امریکا به عنوان یک ابزار در جهت به چالش کشیدن استعداد جمهوری اسلامی ایران مطرح می‌شود. اين یعنی هدف گذاری اصلی؛ یک رویکرد سیاسی است با ابزار‌های اقتصادی، تجاری و بانکی سعی می‌کنند نظام را در مواجهه ملت، ملت را در مواجهه نظام و این که کارآمدی‌ها را بتوانند به چالش بکشند. اتفاقاً تحریم‌های جدید، من یاد اتفاقات سال ۸۸ افتادم. در آن دوره هم بحث مسأله سیاسی بود یک اعتراضاتی مطرح شده بود، اما آمدند زمانی که می‌خواستند در سال ۸۹ تحریم‌هایی را اعمال کنند، تحریم‌ها آمد حدود ۱۰ بانک ما تقریباً حدود ۲۰ شرکت کشتیرانی ما که عمدتاً مبادرت به صادرات نفتی می‌کردند کاهش توان ظرفیت صادرات نفتی ما و بعد هم مسائل مالی که برگشت پذیری درآمد‌های ما بود. یک موقع شما می‌آیید می‌گویید که من مطالبات مردم را می‌خواهم مورد حمایت قرار دهم، یک موقع می‌گویید که قابلیت‌های نظام سیاسی را می‌خواهم به چالش بکشم، این‌ها باهم متفاوت است هر طور هم شما نگاه می‌کنید می‌گویید اصلاً ربطی به هم ندارد، اما اتفاقاً کارکردش قرار است از دست رفتن یا تعلیق قابلیت‌های یک حکمرانی را به وجود بیاورد. نمونه اش اشاره کردید به بحث اغتشاش ها، ما وقتی درباره تحریم صحبت می‌کنیم می‌گوییم تحریم؛ بر هم زدن محیط اقتصادی، اغتشاش؛ برهم زدن محیط اجتماعی است. محیط اجتماعی هم متغیر‌های مختلفی دارد. نزدیکترین پدیده است نسبت به تغییر و تحولات اقتصادی. شاید یکی از مهمترین مطالبات اجتماعی این است که فضای کسب و کار باید بهبود پیدا کند. دولتی می‌رود، دولت جدیدی می‌آید؛ سیاست‌هایی تعریف می‌کند می‌گوید یکی از شاخص‌های ما که شما هم در برنامه تان زیاد به آن پرداختید این که من می‌خواهم محیط کسب و کار را می‌خواهم بهتر کنم، موانع و مشکلات جلوی پای کارآفرینان؛ افرادی که می‌خواهند بستر‌های اقتصادی و تجاری را فعال کنند منجر به بهبود وضعیت اقتصادی، افزایش نرخ رشد اقتصادی و بسیاری از شاخص‌ها شود شما یکهو می‌بینید یک چالش اغتشاشی در محیط اجتماعی برقرار می‌شود و اولین پادی که به وجود می‌آورد؛ محیط کسب و کار را دچار انفعال می‌کند. جریان سرمایه گذاری را دچار ریسک می‌کند. ثباتی که شما بعد از تقریباً حدود یک دهه به وجود آوردید که توانستید رشد نرخ اقتصادی تان را از زیر یک درصد به بیش از چهار درصد افزایش دهید به عنوان یک هدف گذاری قلمداد می‌کند. بله او می‌آید محاسبه می‌کند می‌گوید با دیپلماسی فعال اقتصادی با اولویت همسایگان که یک راهبرد برای دولت سیزدهم است؛ مهمترین قابلیتی که به عنوان یک ارزش افزوده اقتصادی جمهوری اسلامی می‌تواند روی میز بگذارد در بیضی ژئواستراتژی نفت جهان قابلیت‌هایی است که در حوزه انرژی دارد، پس درست است اتفاقاتی افتاده و اعتراضاتی شده و این اعتراضات منجر به اغتشاش شده، اما من هدفم این است که گرانیگاه قابلیت‌های بهسازی و نوسازی اقتصاد ایران که در حوزه انرژی به خصوص در منطقه است را بزنم، می‌بینید اولین تحریم‌هایی که صورت می‌دهد نیز در این حوزه است. البته به خاطر برجسته سازی موضوع که پیام رسانه‌ای دارد و سعی می‌کند موقعیت خودش را بهتر جلوه کند و استنباطش این است که می‌تواند در بین مخالفین برای خودش سوگیری به وجود بیاورد شاید این کارکرد را هم دنبال می‌کند که بعضی از نهاد‌ها را هم در آماج هدف تحریم‌های خودش قرار دهد، اما آن چه که مسلم است؛ دامنه و نظام تحریم؛ ابزار اقتصاد با هدف گذاری سیاسی است.