زمین لرزه خوی؛ از لرزش زمین تا لرزش قلب ها

* آنگاه که زمین لرزیدن گرفت ...

خواب، سکون، سکوت و آرامش، شاید تنها انتظار مردم از شب سه شنبه 12 مهرماه بود. تقویم به 13 مهر رسیده بود و عقربه های ساعت خود را به ساعت 4 صبح نزدیک می کرد. تیک تاک ساعت ها در سکوت خانه ها با صدای مهیب زمین لرزه بزرگی خاموش شد. زمین زیرپای مردم شهرستان خوی، در شمال آذربایجان غربی، با قدرت 5 و 4 دهم در مقیاس ریشتر لرزید و رشته درهم تنیده سکون و سکوت شب، با نهیب دلخراش ریزش دیوارها و سقف خانه ها و فریادهای مردان و زنان و ناله های کودکان بی پناه پنبه شد. ساعات باقی مانده شب، تا طلوع خورشید برای مردم زلزله زده شهرستان خوی خارج از خانه ها و همراه با سوز پائیز تازه از راه رسیده گذشت.

این نخستین لحظات و ساعات زمین لرزه ای بود که بنا به اعلام مرکز لرزه نگاری موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران، بامداد روز چهارشنبه در ساعت 3 و 51 دقیقه و 28 ثانیه در عمق 10 کیلومتری زمین در فاصله 7 کیلومتری ایواوغلی، 28 کیلومتری شهر خوی در آذربایجان غربی به وقوع پیوست. زلزله ای که مردم شهرستان های سلماس و چایپاره در آذربایجان غربی و مردم تسوج در آذربایجان شرقی با دهها کیلومتر فاصله نیز لرزه و 20 پس لرزه آن را احساس کردند.

* بحران زلزله،  امدادرسانی جهادی

از نخستین ساعات وقوع این زمین لرزه و بر اساس فلسفه وجودی شان، دستگاه های دخیل در مدیریت بحران اعم از جمعیت هلال احمر، اورژانس و آتش نشانی پا به میدان گذاشتند.  ۳۵ تیم هلال احمر به تعداد ۱۲۰ نفر  و ۱۲ دستگاه آمبولانس و یک دستگاه اتوبوس آمبولانس با ۲۶ تکنیسین به مناطق زلزله زده اعزام شدند .محمدصادق معتمدیان استاندار آذربایجان غربی به تمام دستگاه های اجراییِ مدیریت بحران در شمال آذربایجان غربی، دستور آماده باش داده بود. گستره منطقه درگیر این حادثه بالا بود و این روند ارزیابی مناطق مسکونی تخریب شده و شناسایی و کمک به مصدومان را برای ارزیابان جمعیت هلال احمر به امری خطیر بدل کرده بود.

* ارزیابان هلال احمر دامنه خسارات را معین کردند.

نخستین خبر خوش، عدم وجود تلفات جانی در این زمین لرزه بود که آن را نیز مدیرکل مدیریت بحران استانداری آذربایجان غربی به رسانه­ها اعلام کرد. جعفری صبحگاه روز چهارشنبه نخستین آمار مصدومان زمین لرزه را 280 نفر اعلام کرد. افرادی که در نتیجه ترس و فرار از معرکه بر اثر شکستگی سر و دست و پا مجروح و 70 تن از آنان برای درمان در بیمارستان بستری شدند اما آمار صدمات بالاتر رفت.

بر اساس آخرین گزارش مدیرکل بحران استانداری آذربایجان غربی، در این زلزله بیش از ۱ هزار ۱۰۰ واحد مسکونی و جایگاه دامی در مناطق روستایی و شهری صددرصد تخریب شدند و ۴ هزار و ۴۰۰ واحد نیز بین ۱۰ تا ۵۰ درصد خسارت دیدند. جعفری در مورد آخرین آمار مصدومان نیز گفت: در این زلزله یک هزار و 200 نفر مصدوم شدند و بیش از ۵۰ نفر بعلت شدت جراحت تحت عمل جراحی قرار گرفتند. باقی مصدومان بصورت سرپایی مداوا و ترخیص شدند.

گزارش نهایی ارزیابان نشان داد زلزله خوی به ۵ هزار و ۵۰۰ واحد مسکونی از 100 تا 20 درصد خسارت زده که نیازمند تعمیر و یا نوسازی است. این آمار علاوه بر مناطق شهری و حاشیه آن، از ۱۲ روستای بخش مرکزی این شهرستان به دست آمده بود. بیشترین خسارت را اهالی روستای "مرتضی قلی کندی " متحمل شدند. روستایی با 300 خانوار و خانه هایی با 70 درصد تخریب. روستایی که از فردای روز حادثه در اردوگاهی اسکان یافتند که جمعیت هلال احمر برپا کرده بود. 

کولیوند رئیس جمعیت هلال احمر کشور گفت: در ساعات اولیه وقوع زمین لرزه امدادگران با توزیع بیش از ۳ هزار دستگاه چادر، بیش از 4 هزار تخته پتو، ایجاد ۵ اردوگاه اسکان موقت و توزیع ۷ هزار بسته غذایی در مسیر مدیریت این بحران گام برداشتند.

* بازدید نمایندگان دولت از مناطق زلزله زده

عین اللهی وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در حاشیه عیادت از مصدومان زمین لرزه در بیمارستان قمر بنی هاشم (ع) و بازدید از روند ارائه خدمات درمانی به زلزله زدگان گفت: بیش از یک هزار و ۱۰۰ مصدوم در سه بیمارستان خوی بصورت سرپایی مداوا و یا بستری شدند و بیمار نیز به عمل جراحی فوری نیاز داشته‌اند. او گفت: عمل‌ها انجام شده و پس از بهبودی ترخیص می‌شوند.

پس از دستور وزیر بهداشت برای رسیدگی به مصدومان زلزله خوی، مدیرعامل سازمان تأمین‌اجتماعی از آماده باش کامل این سازمان برای خدمت رسانی به مصدومان زلزله خوی خبر داد. بر این اساس مقرر شد واحد‌های بیمه‌ای سازمان تأمین اجتماعی نیز با حضور در منطقه، خدمات بیمه‌ای از جمله ارائه تسهیلات و فرصت کافی به کارفرمایان کارگاه‌های حادثه‌دیده را در اسرع وقت ارائه کنند.

پس از دو روز از آغاز فعالیت ستاد ویژه آواربرداری و بازسازی در روستاها و مناطق زلزله زده خوی، احمد وحیدی وزیر کشور برای بررسی وضعیت به خوی آمد. وزیر کشور از آمادگی دولت برای جبران خسارات زلزله به مناطق آسیب دیده خبر داد. وحیدی همچنین دستور داد برای تامین آب شرب مناطق زلزله زده یک حلقه چاه حفر و 10 کیلومتر شبکه و خط انتقال آن نیز احداث شود. وزیر کشور همچنین پس از اتمام مراحل اسکان اضطراری دستور آواربرداری در 12 روستای بخش مرکزی خوی را صادر کرد. بعدها یاسر رهبردین که معاون امور عمرانی استاندار و مسئول ستاد بازسازی مناطق زلزله است گفت: همزمان با آواربرداری با 60 دستگاه ماشین آلات سنگین، کار پی کنی در ۴ روستای منطقه نیز آغاز شده و مصالح ساختمانی مورد نیاز بازسازی ها تامین شده است.

* زمستان در راه است ...  

در حالیکه که معتمدیان استاندار آذربایجان غربی پاسخ خبرنگاران را در مورد زمان اتمام مراحل بازسازی خانه های روستایی در مناطق زلزله زده، 3 ماه آینده یعنی پایان دی ماه عنوان کرد، هنوز هیچ اعتبار و تسهیلات خاصی برای جبران خسارات ناشی از زلزله در هیئت دولت به تصویب نرسیده است. بنیاد مسکن برای بازسازی خانه های روستایی ویران شده آغاز به کار کرده و با توزیع مصالح ساختمانی در تلاش است روند بازسازی را سرعت بخشد اما قطعا کمبود اعتبارات می تواند روند بازسازی را مختل کند.

ویرانه خانه­ های روستایی، خاک برخاسته از فعالیت لودرها، سیمان و سنگی که جا به جا می­ شود و چادرهایی که به زحمت در برابر سوز پائیز مقاومت می کنند، تصاویر  روزها و شب های مردم در مناطق زلزله زده است. اما سرمای زمستان در راه است ... سرمایی که می تواند به راحتی از ترک دیوارها، پوشش چادرها و حتی ترک قلب های شکسته و غمین عبور کند و بر رنج و درد و ترس مردم حادثه دیده در خوی دامن بزند. درد و رنجی که با هر پس لرزه بزرگ و کوچکی رنگ می گیرد و تا استخوان را می لرزاند.

نویسنده: فائق حسینی