نبود امایش سرزمینی مهمترین عامل در بحران ابی کشور

رئیس کمیسیون کشاورزی و صنایع غذایی اتاق تعاون ایران : متاسفانه بهره وری و استفاده بهینه از منابع آب ، هم در بخش کشاورزی و هم در بخش صنعت و خدمات خیلی وضعیت روشنی ندارد ، اگر در کشاورزی الگوی کشت خوبی نداریم در بحث صنعت هم ، آمایش سرزمینی مناسبی دیده نمی شود .

به گزارش خبرگزاری صداوسیما ، دکتر ارسلان قاسمی رئیس کمیسیون کشاورزی و صنایع غذایی اتاق تعاون ایران با حضور در برنامه مجله کشاورزی رادیو اقتصاد به موضوع تامین اب کشاورزی با اصلاح ساختار مصرف و نیز ارتقا دانش عمومی در مصرف بهینه اب در بخش های خدمات و صنعت نیز پرداخت .

مجری : ما درمورد چالش بحران آب در بخش کشاورزی داریم صحبت می کنیم خیلی ها می گویند ما به ورشکستگی آب رسیدیم و عملا از بحران عبور کردیم دیگر اسم این بحران نیست که بیاییم با مدیریت بحران بخواهیم حلش کنیم نظر شما را بشنویم من یک آماری را خواندم در مورد این که ۹۰ درصد مصرف آب به بخش کشاورزی اختصاص پیدا می کند تقریبا ۸ تا ۹ درصد آب شرب و حدودا سه درصد هم به مصارف صنعتی می رسد ، یک نکته و یک علامت سوالی این جا در ذهن خیلی ها هست بخصوص عزیزانی که در حوزه کشاورزی فعالیت می کنند تصمیم گیری می کنند می گویند که نه این عدد نیست ما ۶۰ درصد آبمان به مصارف بخش کشاورزی می رسد و بقیه هم آب شرب و صنعتی و آقای مهندس قاسم زاده گفتند این بازتخصیصی که اختصاص پیدا می کند را جزو این حساب می کنند برای همین است که این را مطرح می کنند . یک توضیح کوتاه از شما بشنویم که برویم سراغ راه حل های کمک کننده برای عبور از این بحران .

قاسمی : دیدگاه ما نسبت به مصرف آب در بخش کشاورزی همان دیدگاه اولی است که جنابعالی اشاره داشتید در بدترین حالت ما حدود ۶۵ تا ۷۰ درصد منابع آبی کشور در بخش کشاورزی دارد استفاده می شود هر چند که همین منابع هم ما بهره وری پایین تری را داریم یعنی متاسفانه بهره وری و استفاده بهینه از منابع آب هم در بخش کشاورزی و هم در بخش صنعت و هم در بخش خدمات خیلی وضعیت مناسب و روشنی را ندارد . من یک مثال راجع به بخش صنایع عرض کنم ، در صنعت ، صنایع آب بر ما معمولا در مناطق خشک و غیر کویری تقریبا دارد استفاده می شود یعنی ما آنجا هم همچنان که در کشاورزی الگوی کشت مناسبی نداریم در بحث صنعت ما هم ، آمایش سرزمین مناسبی را نداریم یعنی فقط نمی شود گفت که بخش کشاورزی است که بحث بحران آب را دامن بهش می زند هم صنعت ، هم کشاورزی و هم خدمات هیچکدام از یک بحث منسجم راجع به استفاده بهره ور از آب پیروی نمی کنیم.

مجری : یعنی به صورت کلی بپذیریم که بهره وری آب در کشور ما پایین است ولی ما می خواهیم راجع به بخش کشاورزی آن صحبت کنیم . یک آماری داریم در مورد تولید ماده خشک ، آقای مهندس قاسم زاده گفتند یک کیلوو 400 گرم ولی من حدودا آخرین آمارهایی که دیدم یک کیلو و زیر صد گرم بود و در دنیا ۵/۲ کیلوگرم بود این خودش بیانگر این است که ما عملا خیلی فاصله داریم با متوسط دنیا .

قاسمی : در واقع آماری که شما اشاره داشتیم یک و یک دهم در کیلوگرم آماری است که می شود رویش حساب کرد و رویش باید برنامه بریزیم اگر قرار باشد که این کار را انجام بدهیم . ما در دشت های کشور ، دو نوع منبع آبی داریم منبع آبی تجدیدپذیرو تجدیدناپذیر ، ما منابع آبی تجدیدناپذیرمان را در طی این ۵۰ سال اخیر به سمت و سویی بردیم که تقریبا دیگر در شرایط بحرانی شدید قرار دارند و این منابع آب تجدیدناپذیر که در واقع یک سرمایه بین نسلی بود را هم ما داریم از بین می بریم . با عدم بهره وری از آب و این کار که انجام بدهیم .

یک چیزی حدود آمار متوسط می گوید که با خشکسالی ها و تغییرات اقلیم ما میزان کل آب تجدیدپذیری که از متوسط بلندمدت ۱۳۰ میلیارد متر مکعب به ۸۹ میلیارد متر مکعب رسیده در ده سال اخیر یعنی ما از منابع آبی تجدیدپذیرمان به دلیل خشکسالی نتوانستیم استفاده کنیم رفتیم سراغ منابع آبی تجدیدناپذیرمان و همین هم هست که معضلات زیادی را بوجود آورده است .

دکتر اعظمی – سخنگوی کمیسیون کشاورزی مجلس شورای اسلامی (میهمان تلفنی ) :

مجری : ما در حوزه آب بسیار قوانینی را داریم که مصوب شده اسناد بالادستی زیادی را داریم و همه آنها در راستای عبور از بحران ، مدیریت بهتر آب در کشورمان و مواردی از این دست بود اما باید قبول کنیم که پاسخگو نبوده و به نوعی می توانیم بگوییم که ما در اجرای قوانین و مقررات ، آیین نامه ها ، اسناد بالادستی که مرتبط با حوزه آب هست موفق عمل نکردیم . ایراد کجاست ؟ ایا قوانین همخوانی ندارد با آنچه که در حوزه آب ما در کشور دارد اتفاق می افتد؟ یا این که باید بپذیریم که در اجرا ضعف هایی هست که سالیان سال است بر طرف نشده و باید نگاه را عوض کرد و این ضعف ها را پوشش داد تا اجرای بهتر قوانین را شاهد باشیم ؟

دکتر اعظمی : بحث آب ، بحث تازه ای نیست و بحث بسیار مهمی است و یکی از چالش های قبل هر کشور بوده یعنی از دهه ۵۰ شروع شده وقتی که برداشت بی رویه از منابع زیرزمینی بوده و ذخایر وضعیت مطلوبی پیدا کرده تحت نظر دولتمردان بود. در بحث خشکسالی آب هم ما به قول شما قوانین زیاد داریم اما واقعا بخش اجرایی اش بسیار مشکل بوده یعنی هر دولتی آمده یک بخشی از آن را سلیقه ای عمل کرده مثلا از حدود ۶۰۰ دشتی که ما داریم وقتی تعدادی از این دشت ها از قبل از انقلاب ممنوعه بودند چرا بعد از آن آمدند این ها را آزاد کردند و اجازه دادند حق چاه صورت بگیرد ؟ یکی از آنها دشت رفسنجان است که الان مشکل ایجاد کرده در استان فارس، جهرم و داراب جاهایی است که چاههایش عمیق و نزدیک به ۵۰۰ متر بنابراین این یک بخش کار است یا یک دولتی است که گذشته آمده اجازه داده که چاه مجاز و غیرمجاز ، نه تنها مجاز بلکه غیرمجاز هم مردم انجام بدهند برای کشاورزی و آن بحرانی که الان داریم در کل کشور . بحث سوم این که وقتی از مجموع آب هایی که ما داریم در کشاوزی استفاده می کنیم ۵۳ درصد این دقیقا طبق آمار مجلس هست که از منابع زیرزمینی هست ما چقدر برای تقویت منابع زیرزمینی مان کار کردیم و برنامه ریختیم نه این که برنامه نریختیم اما کافی نبود. تنها کاری که می توانیم وقتی قوانین را شما فرمودید ما در تمام لوایح و قانون بودجه سنواتی این می آید که بخشی از این ها بدون شک معمولا نمایندگان به این بخش رای می دهند برای افزایش بهره وری در بخش آب و توسعه آبیاری های تحت فشار است . الان بررسی کنیم در استان های مختلف ببینید مطالبات پیمانکاران چقدر است دولت چقدر در سال ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ الان که ما در کمیسیون کشاورزی دنبال می کنیم چقدر از مطالبات این ها را پرداخت کردند.آقای دکتر احمدی فر بیشترین و بهترین وضعیتی که ما در کشور داریم در حقیقت حدود ۳۵ درصد اراضی کشور این البته خوشبینانه اش در استان های خیلی مهم است یعنی مثلا جنوب استان کرمان ، یزد ، اصفهان و دو سه تا استان هستند که ۳۵ درصد یا یک سوم توانستند آبیاری تحت فشار داشته باشند و بقیه کمتر از این حدود بین ۲۵ تا ۱۷ درصد است ملاحظه بفرمایید این ها را ما و بخش نظارت مجلس هم این ها را دنبال می کنیم و اما آن بخش حکمرانی آب که حالا دو تا وزارتخانه است یکی وزارت جهاد کشاورزی و یکی وزارت نیرو ، وزارت نیرو فقط می خواهد حق آبه بگیرد در صورتیکه در قسمت سفره های زیرزمینی اصلا نقشی ندارد و کمکی هم نمی کند. همین سخن را کوتاه کنم تنها موردیکه علیرغم همه مسائل که پیش آمده این دولت آمد یک کار بسیار قشنگ انجام داد این لایحه آبخوان داری و آبخیزداری که هنوز به مجلس نرسیده ، ولی همین باعث شد که دولتمردان و خود رئیس جمهور بیاید روی این تاکید کند و آن هم که وزیر جهاد کشاورزی تخصصش هیدرولوژی و آب است و خوشبختانه دارد پیگیری می شود ما می توانیم برای سال های آینده امیدوار باشیم یک ردیف ویژه برای آبخوان داری و آبخیزداری داشته باشیم که می تواند سفره های زیرزمینی مان را تقویت کند من خلاصه اشاره کنم ، بندهای سنگ سیمانی که در روستاها انجام شده ما مهاجرت معکوس داریم و در حقیقت معجزه کرده و قنوات و چشمه سارها به آب آمدند*

مجری : راهکارها را از زبان جنابعالی بشنوین هر چند این راهکارها مشخص است و اجرای آن می تواند کمک کند؟

دکتر قاسمی : اول استفاده بهینه از اب با استفاده از آبیاری های نوین است ما آبیاری تحت فشار را داشتیم ، الان ما بایستی آبیاری نوین را ببریم آبیاری زیرسطحی استفاده کنیم که کمتر هدررفت داشته باشیم قنوات را دکتر اعظمی اشاره کردند الزاما ما در منطقه خشک و نیمه خشک سالها زندگی می کنیم نیاکان ما چاره را در قنات دیدند که ما بایستی قنات ها را هم منابعش را تجدید کنیم که بتوانیم استفاده کنیم و در یک کلام بایستی برنامه ریزی کنیم به سمتی که آب را در بخش کشاورزی ، خدمات و صنعت بهره ور کنیم که از این بحران نجات پیدا کنیم.