یکی از مهمترین بیماریهای کلیوی، نارسایی کلیه است. این بیماری اغلب بیسروصدا بروز کرده و به آرامی پیشرفت میکند و زمانی بیمار دچار علائم آن میشود که دیگر کار از کار گذشته و عملکرد کلیهها تا حد زیادی مختل شده است.
اگر کلیهها به صورت ناگهانی از کار بیفتند، مثلا فردی در اثر تصادف یا حادثه، خون زیادی از دست بدهد، به نارسایی حاد مبتلا میشود. از دست دادن خون، میزان کارکرد خون کلیه را که عضوی پرخون است، به خطر میاندازد و باعث میشود در مدت کوتاهی از کار بیفتد و نارسایی حاد ایجاد شود، اما اگر عملکرد طبیعی کلیهها به تدریج با اشکال مواجه شود، نارسایی مزمن ایجاد میشود.
شایعترین علت نارسایی مزمن، ابتلا به بیماری دیابت است. بیماری دیابت به رگهای متوسط خون در افراد مبتلا آسیب میرساند و باعث ایجاد نارسایی در عضوهایی مانند کلیه و چشم میشود.
پس از آن پرفشاری خون، دومین علت نارسایی مزمن کلیه محسوب میشود. از دیگر بیماریهای ایجادکننده این نارسایی، بزرگی پروستات است. این عارضه میتواند جلوی ادرار را بگیرد.
چنانچه فردی متوجه بیماری شود، میتواند از ایجاد این نارسایی جلوگیری کند، اما اگر از بیماری اطلاعی نداشته باشد، نارسایی ماندگار خواهد شد. همچنین گاهی یکی از کلیههای بیمار بر اثر عفونت از بین میرود و کلیه دوم او نیز مبتلا به سنگ میشود، اما فرد متوجه بیماری نمیشود و به همین دلیل هر دو کلیه از کار میافتند.
گاهی نیز نارسایی کلیه بر اثر بیماریهای مادرزادی مانند دو نوع کیست کلیه بهوجود میآید. یکی از این نوع کیستها در سن کودکی و دیگری در بزرگسالی ایجاد و منجر به نارسایی کلیه میشود.
اگر فردی متوجه بیماری نارسایی کلیه در خودش نشود و در موارد شدید به پزشک مراجعه کند، دچار علائم نارسایی مزمن کلیه مانند کاهش وزن، ورم دست و پا، بیاشتهایی، خستگی مفرط و بوی بد دهان خواهد شد
مصرف دارو هم میتواند باعث ایجاد نارسایی کلیه شود؟
مصرف دارو در دو حالت عوارض به همراه دارد؛ نخست آن که باعث نارسایی حاد کلیه میشود. در این حالت ایجاد نفروتیک یا التهاب سلولهای بینابینی باعث نارسایی حاد کلیه میشود. این عارضه با مصرف دارو و درمانهای نگهدارنده قابل برگشت است.
همچنین مصرف برخی داروها در درازمدت باعث میشود کلیهها کارکرد خود را از دست بدهند و به نارسایی برسند. مشهورترین این داروها، داروهای ضددرد (داروهای مسکن) است؛ بنابراین توصیه میشود از مصرف خودسرانه این داروها جدا خودداری کنید.
آیا نارسایی کلیه علامت مشخصی دارد؟
کمخونی از علائم اولیه و شایع نارسایی کلیه است. معمولا این بیماران دچار درد نمیشوند و پس از مراجعه به آزمایشگاه و انجام آزمایش خون، متوجه بیماری میشوند.
اگر فردی متوجه بیماریاش نشود و در موارد شدید به پزشک مراجعه کند، دچار علائم نارسایی مزمن کلیه مانند کاهش وزن، ورم دست و پا، بیاشتهایی، خستگی مفرط و بوی بد دهان خواهد شد.
اکثر بیمارانی که مبتلا به نارسایی کلیه هستند، احساس خارش آزاردهندهای را در بعضی مراحل پیشرفت بیماری تجربه میکنند. خونریزیهای کوچک روی پوست یا تیره شدن رنگ ناخنها و پوست از دیگر علائم دیررس این بیماری است و باید فرد تحت دیالیز قرار بگیرد.
نارسایی کلیه در کودکان با چه علائمی همراه است؟
یکی از مهمترین علتهای شیوع ابتلای کودکان به نارسایی کلیه، عفونت ادراری و برگشت ادرار به کلیهها (ریفلاکس ادراری) است. این بیماری بین دختران شایعتر از پسران است. در این حالت، ادرار از مثانه به کلیه بازمیگردد. اگر عفونت ادراری و برگشت ادرار به کلیهها در کودک شناسایی نشود، کودک به نارسایی کلیه مبتلا خواهد شد؛ بنابراین اگر بچهای بیش از یک بار به عفونت ادراری مبتلا شود، باید حتما تحت بررسی قرار گیرد.
یکی دیگر از علتهای شیوع نارسایی کلیه در کودکان، تنگی ابتدا یا انتهای حالب (مثانه) است. این بیماری مادرزادی ممکن است با عوارضی همچون دلدرد، دلپیچه، گریه و بیقراری، بیاشتهایی و کاهش وزن همراه باشد.
کنترل قند خون در افراد دیابتی و کنترل فشار خون در افراد مبتلا به پرفشاری خون، مهمترین اقدام برای پیشگیری از ابتلا به نارسایی کلیه است.
رژیم غذایی مناسب برای این گروه از افراد چیست؟
افرادی که نارسایی کلیه مزمن دارند، باید از رژیم غذایی خاصی پیروی کنند. مصرف نمک در این شرایط باید کم شود و غذاهای کمپروتئین و کمچرب مورد استفاده قرار گیرد. غذای مصرفی این افراد باید بیشتر گیاهی باشد.
گفتنی است، در افرادی که نارسایی شدید کلیه دارند، اختلالات الکترولیتی ایجاد میشود و عملکرد الکترولیتهای خونی آنها مختل میشود که منجر به بالا رفتن پتاسیم خون خواهد شد و بسیار خطرناک است. به همین دلیل این افراد باید از خوردن سبزی و میوه حاوی مقدار زیاد پتاسیم مانند موز و سیبزمینی اجتناب کنند.
آیا برای خوردن مایعات در مبتلایان به نارسایی کلیه محدودیتی وجود دارد؟
بیمارانی که نارسایی کلیه شدید دارند، در خوردن مایعات محدودیت دارند، اما افرادی که در مرحله اول بیماری قرار دارند، محدودیتی ندارند.
این بیماری چگونه درمان میشود؟
مهمترین اقدام برای درمان بیماری، برطرف کردن عامل بیماری مثلا دیابت و فشارخون است تا باقیمانده بافت سالم کلیه حفظ شود و کلیهها بتوانند کار خود را بخوبی انجام دهند.
در مراحل اولیه نارسایی کلیه ممکن است به روشهای مصنوعی تصفیه خون مانند دیالیز نیازی نباشد و بیمار با مصرف دارو بیماریاش را کنترل کند، اما اگر نارسایی کلیه در مراحل پیشرفته باشد، کلیه قادر نخواهد بود عمل تصفیه خون را به خوبی انجام دهد و سموم را از بدن خارج کند؛ بنابراین افراد مبتلا باید با روش مصنوعی دیالیز و در نهایت، پیوند کلیه درمان شوند.
افراد بسته به شدت بیماری، هفتهای دو تا سه مرتبه دیالیز صفاقی یا خونی میشوند. برای انجام پیوند کلیه هم باید دهندهای از بستگان یا اهداکنندگان یا فردی که دچار مرگ مغزی شده، وجود داشته باشد که با کلیه بیمار سازگار باشد. همچنین بهترین زمان برای انجام پیوند کلیه، هنگامی است که بیمار به حد دیالیز رسیده و چند ماهی دیالیز کرده باشد، چون انجام عمل دیالیز احتمال پیوند را بالا میبرد.