سواد رسانه ای و تقویت برداشت صحیح از خبرها

به گزارش خبرگزاری صداوسیما؛ آقای دکتر هادی البرزی کارشناس رسانه و سواد رسانه ای، در رادیو مقاومت برنامه سلام سردار در مورد سواد رسانه ای و تقویت برداشت صحیح از خبرها صحبت کردند که مشروح گفتگو به این شرح است؛

سوال: این روزها خبرهایی که در فضای مجازی می آید مخصوصا به موضوعات خاصی بپردازیم مثل موضوع مقاومت و محور مقاومت، خبرهایی که می آید به هرحال راست و درستش را خیلی از کاربران فضای مجازی نمی توانند تشخیص دهند و خیلی برداشت ها و شبهه ها فراوان می شود اگر بخواهیم در حوزه های تخصصی و خاص سواد رسانه ای را بالا ببریم چکار باید بکنیم و بتوانیم درست و نادرست را از هم تشخیص دهیم .

آقای دکتر البرزی : امروز افکار عمومی ممکن است با اخبار جعلی روزانه مواجه شوند یعنی هرکدام از ما که از ابتدای صبح تا پایان شب در گوشی های تلفن همراه خودمان هستیم در شبکه های اجتماعی با اخبار جعلی مواجه می شویم، این که ما باید چگونه اخبار جعلی را تشخیص دهیم و تحت تاثیر این ها قرار نگیریم نیاز به سواد رسانه ای دارد، در واقع سواد رسانه ای مهارتی است که بخشی از آن با آموزش بدست می آید و بخشی با تجربه یعنی این تجربه در حین کارهایی که انجام می دهیم و بعضی ها ممکن است مثلا در فعالیت های روزانه که در فضای مجازی دارند کم کم این تجربه را به دست بیاورند اما نمی شود فقط به تجربه متکی بود ، ما باید یک سری آموزش ها را بدهیم که وقتی افراد در مواجهه با اخبار جعلی قرار گرفتند بتوانند آن ها را تشخیص دهند، اما چگونه ما می توانیم در خصوص اخبار جعلی سواد قابل توجهی به دست بیاوریم ؟ یکی از راه ها این است که همه اخباری که به دست ما می رسد به ویژه اخباری که برای ما شک و شبهه دارد روی آنها تامل کنیم، خیلی از علمای ارتباطی می گویند ما حداقل روی اخبار 150 ثانیه ای خبری که به دست ما رسیده و می خواهیم به دیگری ارسال کنیم دقت کنیم منابع آن را بررسی کنیم، به لحاظ عناصر خبری معمولا چون در اخبار جعلی همه عناصر خبری وجود دارد و با قاطعیت دارد خبر صحبت می کند، شخص این را برای دیگری می فرستد اما باید دقت کنیم اخباری که در آن شگفتی یا ابهام وجود دارد و به نوعی ما نسبت به آن تردید داریم روی این تمرکز ویژه ای کنیم، برای این که تشخیصش دهیم، منابع معتبر را بررسی کنیم. گاهی نیاز است که ما روی تصاویرش دقت کنیم، ممکن است تصاویر سال گذشته یا تصاویر مکان های دیگر به اسم تصاویر فعلی منتشر شود و ما ندانسته برای دیگران بفرستیم و رویش استناد کنیم ، مثلا ممکن است تصاویر یک منطقه دیگر، من یادم است تصاویری برای زمستان بود و برای تابستان منتشر شده بود و اگر دقت می کردیم می دیدیم که همه کاپشن پوشیده اند یعنی نکته ای بود که می توانستیم روی آن تامل کنیم ، پس در مورد این تصاویر، این موضوع خوب است و در موتورهای جستجو یک امکان وجود دارد که می توانیم عکس ها را مهندسی معکوس کنیم یعنی جستجوی معکوس تصاویر کنیم و پیدا کنیم اولین بار این تصویر کی منتشر شده است، این امکان در برخی از موتورهای جستجو است اگر این مهارت را هم به دست بیاوریم می توانیم روی عکس این اخبار جعلی دقت کنیم ببینیم اولین بار در کجاها بوده است، بنابراین یک سری از مهارت ها میتواند به ما کمک کند اما مهمترین مهارت این است که ما دقت کنیم در فضای مجازی، چون ما وارد دوره پساحقیقت شدیم و راست و دروغ با هم آمیخته شده است و عاطفه و عقلانیت با هم ترکیب شده، احساسات ما یک موقع بر منطق ما چربش پیدا نکند یعنی اخبار جعلی ممکن است بیاید روی احساسات ما کار کند، در انگلیس در دوره ای که کرونا آمد در شهر بیرمنگام یکی از سلبریتی ها پیامی منتشر کرد که در این پیام این گونه آمده بود که آنتن های نسل 4 عامل شیوع کرونا هستند و این در بیرمنگام دست به دست شد و بعد مردم به آنتن های اینترنت حمله کردند، بعد از مدتی مشخص شد اصلا هیچ تاثیری ندارند، یعنی انتشار یک خبر دروغ شد باعث شد خساراتی به آنتن های تلفن همراه وارد کنند چون احساساتی شده بودند و منطقی فکر نمی کردند، می خواهم بگویم خبرهای جعلی فقط برای جامعه ما نیست، در همه جوامع اگر مهارت کم باشد ممکن است ما به دام این ها بیفتیم، در کشورخودمان هم اخبار جعلی زیادی منتشر می شود مثلا در مورد بازیگران ممکن است خبر فوتشان بیاید و خیلی ها منتشر کنند و بعد از چند دقیقه این تکذیب شود یا خیلی از موضوعات دیگر، در اغتشاشات مهرماه ما شاهد بودیم که تصاویر زیادی منتشر می شد که اصلا به آن شهر تعلق نداشت ممکن بود برای شهر دیگر، کشور دیگر، در یک شهر منتشر شود و بخواهند روی احساسات مردم تاثیر بگذارند. بنابراین نکته ای که وجود دارد ما باید در فضای مجازی خیلی مراقب باشیم و باید با سیستم دوم تفکر نگاه کنیم، سیستم دوم تفکر سیستمی است که عقلانی و منطقی تر است اما سیستم اول سریع تصمیم می گیرد و احساسی است. مثلا ما وقتی می خواهیم خانه بخریم معمولا با سیستم دوم تفکر فکر می کنیم چون این یک چیز ارزشمند و ماندگاری است ولی وقتی می خواهیم جایی بنشینیم فقط دنبال جای خالی می گردیم و با سیستم اول تفکر فکر می کنیم، در فضای مجازی هم همین گونه است یعنی اگر ما روی اخبار دقت کافی نداشته باشیم  بعنوان یک کاربر ممکن است باعث شویم یک خبر جعلی خیلی دست به دست شود، ما می توانیم کسی باشیم که حتی جلوی اخبار جعلی را با آگاهی دادن به بقیه بگیریم یعنی یک کامنت بگذاریم و بگوییم این خبری که به دست شما رسیده این ایرادات را دارد و درست نیست. بنابر این بحث سواد رسانه ای یکی از سوادهایی است که الان موردنیاز جامعه ما است و در واقع با سواد و بی سواد را به لحاظ تحصیلاتی هم ندارد خیلی وقت ها می بینید افرادی که تحصیلات عالی هم دارند ممکن است در دام اخبار جعلی بیفتند و ممکن است با کلیک کردن روی یک محتوا، حساب هایشان خالی شود، خیلی وقت ها دیدیم شخصی زنگ زده و گفته من مثلا از فلان رادیو هستم که یک محتوایی برای ما آمده که شما برنده شدید و ما با دنبال کردن این موضوع به دام آن فرد افتادیم و بعدا مشخص شده که از هیچ رادیویی با ما تماس نگرفتند.

در دنیای امروز اخبار جعلی در کنار اخبار واقعی وجود دارد و شبکه های اجتماعی بستری هستند که هم می توانند اخبار واقعی و هم اخبار غیرواقعی در آنها منتشر شود ما یک مقدار با شک و تردید به برخی اخبار نگاه کنیم و سعی کنیم آن ها را راستی آزمایی کنیم. البته در دنیا سایت هایی وجود دارد که به ما پاسخ می دهد، وقتی محتوایی را برای آنها می فرستیم راستی آزمایی می کند و می گوید این خبر واقعی است یا خیر، در کشور ما هم چنین جاهایی نیاز است که راه بیفتد و کاربران را راهنمایی کند ولی قبل از آن ما باید مراقبت کنیم در مورد اخباری که به دستمان می رسد که روی زندگی ما تاثیر نگذارد.