فرسودگی شغلی نوعی آسیب روحی و روانی است که گاهی تشخیص به موقع آن فقط توسط درمانگر حرفهای امکانپذیر است.
خستگی فیزیکی ناشی از کار عموما با یک نوشیدنی مناسب، استراحت کافی، خواب آرام یا یک دوش آب گرم و مواردی از این دست برطرف میشود و با رفع خستگی، فرد شاغل با انرژی اولیه به کار و فعالیت بر میگردد.
گاهی خستگی فراتر از خستگی جسمی است و ممکن است فرد با رفع عوارض جسمی و حتی در ابتدای روز کاری هم انرژی کافی نداشته باشد.
در این گونه موارد روح و روان شخص دچار خستگی است و تغییر رسته شغلی، جابجائی ساعت کار یا شیفت کاری، مرخصی چند روزه، مسافرت مناسب و مواردی از این دست میتواند فرد را دوباره به محیط کارش علاقهمند نماید.
این نوع از آسیبهای روانی که با اقدامات مربوط به بازتوانی روحی قابل رفع هستند را نمیتوان در زمره فرسودگی شغلی قلمداد کرد.
تعریف فرسودگی شغلی
فرسودگی شغلی نوعی آسیب روحی و روانی ماندگار است که فرد آسیب دیده حتی بعد از یک مسافرت طولانی و مفرح آن را با خود دارد و به محض حضور دوباره در محل کار، احساس خستگی میکند.
این فرد حتی وقتی که خارج از محیط کار و در شرایط آرامش روحی به صوت، تصویر، علامت یا حتی موقعیتی که یاد آور کار و شغل اوست، برخورد میکند، احساس ناخوشایند و افسردگی بر او غالب میشود؛ بنابراین فرسودگی شغلی را باید نوعی آسیب روحی و روانی دانست که برگشت پذیری فرد به ثبات و آرامش روحی را بدون مداخلات درمانی فعال، به احتمال زیاد غیرممکن میسازد.
پیشگیری و درمان
برای پیشگیری از فرسودگی شغلی یا کاهش آن راهکارهای زیر میتواند موثر باشد:
۱- افزایش اطلاعات کارفرمایان در خصوص آثار منفی فرسودگی شغلی و ترغیب آنان به اتخاذ راهکارهای کنترل و درمان فرسودگی شغلی. زیرا فهم این واقعیت از سوی کارفرما که فرسودگی شغلی، بهرهوری و کارائی کارکنان را کاهش میدهد، ضروری است.
بدین معنا که کنترل این آسیب شغلی علاوه بر افزایش رضایت نیروهای در اختیار سازمان، دارای توجیه اقتصادی است؛ بنابراین پیشگیری و درمان فرسودگی شغلی به عنوان یک اقدام مدیریتی و اقتصادی شناخته میشود.
۲- آموزش این واقعیت به کارکنان در معرض فرسودگی شغلی که: مددجویان مورد مراجعه آنان، بخشی از واقعیتهای غیرقابل انکار در اجتماع هستند. نفس وجود مددجویان، یک پدیده طبیعی است اما تلاش مددکاران در جهت رفع نیازها یا کاهش دردهای آنان یک فعالیت بسیار باارزش و مقدس و فراتر از روالهای موجود در طبیعت است. حتی اگر تلاش این کارکنان در بسیاری از موارد نتیجه مطلوبی نداشته باشد.
۳- برگزاری متناوب جشنها و مراسم قدردانی از تلاش کارکنان به گونهای که این شاغلین در مقاطع مختلف ارزش معنوی و انسانی کار و فعالیت خود را به یاد آورند. اگر حضور داوطلبانه مددجویان قدردان در این گونه مراسمات از نظر قانونی و اخلاقی امکان پذیر باشد تاثیرگذاری بسیار بیشتری خواهد داشت.
۴- مشاوره اخلاقی، فرهنگی و مذهبی توسط اشخاص دارای صلاحیت به کارکنان در معرض آسیب یا آسیب دیده.
۵- جابجایی متناوب کارکنان در پستهای شغلی، واحدهای مختلف اداری یا محلهای مختلف ارائه خدمت در صورت امکان.
۶- فراهم نمودن مشاوره روانی رایگان برای کارکنان به صورت دورهای.
مداخله درمانگران
اگر اقدامات پیشگیرانه موثر واقع نشود و کارکنان دچار فرسودگی شغلی شوند، باید اقدامات درمانی در دستور کار قرار گیرد.
فرسودگی شغلی بسته به عمق و شدت آسیب و سن، جنس و موقعیت شخص آسیب دیده درمان متفاوتی دارد و بنابراین در مواردی که اقدامات پیشگیرانه، موفقیت آمیز نیست مداخله درمانگر حرفهای بهترین و گاه تنهاترین روش پیشنهادی است.