دسترسی به عوامل استجابت دعا از عهده ما خارج است و تنها این شرایط را میتوان از زبان وحی الهی و اولیاء خداوند دریافت. اموری از قبیل حرام خواری و گناه موجب عدم استجابت دعا هستند.
۱- مقدمات دعا باید با استغفار و نام بردن خداوند به اسماء حسنی و صلوات فرستادن بر محمد و آلش باشد؛ و نیز توجه و عنایت به عظمت حضرت حق
۲- دعای بعد از نماز: امام صادق (ع) فرمودند: (بر شما باد به دعا بعد از نماز که به اجابت خواهد رسید). [۱]
۳- دعا برای همه کردن: پیامبر اکرم (ص) فرمودند: (چون یکی از شما دعا میکند همه را دعا کند که این گونه دعا به اجابت نزدیکتر است و اگر کسی پیش از دعا برای خود برای چهل تن از برادران دینی دعا کند برای خودش و آنها به اجابت میرسد) [۲]
۴- دعا هنگامی که دل نرم و شکسته باشد: پیامبر (ص) فرمودند: دعا را هنگامی که دلتان شکسته میشود غنیمت دانید که رقت قلب، رحمت است [۳]
۵- با بسم الله الرحمن الرحیم شروع شود پیامبر (ص) فرمودند: دعایی که با بسم الله الرحمن الرحیم شروع گردد مردود نشود [۴]
۶- خواندن نماز: امام صادق (ع) فرمودند: کسی که وضوی کامل بسازد و دو رکعت نماز با رکوع و سجود کامل بخواند و پس از سلام خداوند عزوجل را ستایش نماید و بر محمد درود فرستد و سپس حاجت خویش را درخواست نماید چنین خواستی به جا و به مورد است و چنین کسی محروم نگردد.
۷- دعا در هنگام باران و جهاد و تلاوت قرآن ... امام علی (ع) فرمودند: (در پنج مورد دعا را غنیمت بشمارید: ۱ ـ هنگام تلاوت قرآن ۲ ـ اذان ۳ ـ باریدن باران ۴ ـ جهاد با کفار ۵ ـ هنگامی که مظلومی به ظالمش نفرین میکند که در آن حال حجابی میان او و عرش خدا نباشد).
۹- دعا از بیمار: امام صادق (ع) فرمودند: بیمارانتان را عیادت نمایید و از آنها بخواهید که شما را دعا کنند که دعای بیمار با دعای ملائکه برابری میکند [۵]
۱۰- دعای توأم با احسان به مستحقین: پیامبر (ص) فرمودند: اگر دعا با احسان به مستحقین توأم بود آن مقدار دعا کافی است که غذا به نمک نیاز دارد.
۱۱- امام صادق (ع) فرمود: (هنگامی که یکی از شما حاجتی از حوائج دنیا یا آخرت از خدا مسئلت دارد بایستی از مدح و ثنای پروردگار آغاز کند و بر محمد و آل محمد درود فرستد و سپس به گناه خویش اعتراف کند آنگاه حاجت خود را از خدا بخواهد) [۶]
۱۲- دعاء دسته جمعی: امام صادق (ع) فرمودند: (هرگاه پدرم (امام باقر (ع) را مشکلی پیش میآمد که او را اندوهگین میساخت زنان و کودکان را کنار خود جمع میکرد و خود دعا میکرد و آنان آمین میگفتند) [۷]
۱۳- پیامبر (ص) فرمودند: (چهار کس دعایشان رد نشود و درهای آسمان به رویشان باز است: ۱ ـ دعای پدر در باره فرزند ۲ ـ نفرین مظلوم بر ظالم ۳ ـ دعای کسی که به عمره رفته تا گاهی که باز گردد ۴ ـ دعای روزه دار تا افطار)
برخی از چیزهایی که موجب عدم استجابت دعا میشود:
۱- گناه عامل بزرگی برای عدم استجابت دعا: حضرت علی (ع) در دعای کمیل میفرمایند: اللهم اغفر لی الذنوب التی تحبس الدعا، که از این بیان استفاده میشود که گناه موجب حبس دعا و عدم استجابت دعا میگردد.
۲- دعا به جا باشد، امام صادق (ع) فرمودند: (چهار نفر دعایشان مستجاب نمیشود: ۱ ـ آن که در خانه نشسته و میگوید خداوندا مرا روزی ده خداوند به او میفرماید: (مگر ترا نگفتم در پی کسب و کار باش) ۲ ـ آن که زنش را نفرین میکند خداوند میفرماید: (مگر من اختیار طلاق او را به دست تو ندادم) ۳ ـ آن که مال و ثروت خود را هدر دهد و سپس میگوید خدایا روزیم ده خداوند میفرماید (مگر نگفتم به مالت رسیدگی کن) ۴ ـ و کسی که مال خویش را بدون گواه و مدرک به وام دهد که خداوند میفرماید: (مگر من دستور ندادم که بر وام خویش گواه بگیرید) [۹]
۳- گاهی از اوقات به مصلحت بنده نیست که خداوند آن دعا را به اجابت برساند، ولی در مقابل خداوند بجای آن دعا، گناهان بندگان خود را میآمرزد.
منبع: