آنچه شیوع گسترده آبله میمونی در سال ۲۰۲۲ تا وضعیت در حال تکامل آنفلوانزای پرندگان و ویروس کرونا نشان میدهد، این است که ویروسها در حال تسلط بر جوامع انسانی هستند.
به گفته محققان، حدود ۱٫۶۷ میلیون ویروس هنوز شناسایی نشده اند که در حال حاضر پستانداران و پرندگان را آلوده میکنند. از این تعداد، تصور میشود که تا ۸۲۷ هزار مورد ظرفیت ابتلای انسانها را دارند.
برای درک چگونگی ظهور ویروس ها، باید به ابتدای حیات روی زمین برگردیم. نظریههای مختلفی در مورد چگونگی پیدایش اولین ویروسها وجود دارد، اما همه آنها نشان میدهد: ویروسها میلیاردها سال است که وجود داشته اند و در کنار موجودات زنده تکامل مییابند. هنگامی که در این تکامل مشترک پایدار اختلال ایجاد شود، زمانی خواهد بود که به مشکل میرسیم.
محرکهای اصلی پیدایش ویروس در جمعیت انسانی، انسانها و اعمال آنها هستند. کشاورزی بیش از ۱۰ هزار سال پیش به یک روش رایج تبدیل شد و با آن انسانها شروع به تماس نزدیک با حیوانات کردند. این موضوع فرصتی را برای ویروسهایی که به طور طبیعی این حیوانات را آلوده میکردند فراهم کرد تا ویروسها را به انسان منتقل کند.
محققان توضیح میدهند: با پیشرفت تمدن بشری و فناوری ، تخریب زیستگاه ها، حیوانات را مجبور به جستجوی منابع غذایی جدید کرد. گونههای مختلفی که معمولاً در تماس نبودند، اکنون در یک محیط مشترک زندگی میکردند. حالا کافی است که انسانها را به این معادله اضافه کنید و دستور العمل کاملی برای ظهور یک ویروس جدید خواهید داشت.
در ادامه، شهرنشینی منجر به تراکم بالای جمعیت شد و محیطی ایده آل برای انتشار ویروسها ایجاد کرد. توسعه سریع شهرها اغلب از زیرساختهای کافی مانند بهداشت و مراقبتهای بهداشتی پیشی گرفت و این امر احتمال شیوع ویروس را بیشتر میکند.
تغییرات آب و هوایی نیز به گسترش ویروسها کمک میکند. به عنوان مثال، آربوویروسها ویروسهایی که توسط بندپایانی مانند پشهها منتشر میشوند، در مناطق جدید شناسایی شده اند، زیرا دامنه کشورهایی که پشهها میتوانند در آنها زنده بمانند، در حال افزایش است.همچنین اختلالاتی در برنامههای معمول ایمن سازی ایجاد شده است که خطر شیوع بیماریهای قابل پیشگیری با واکسن مانند سرخک را افزایش میدهد.
علم در مدت همهگیری کووید با سرعت بیسابقهای پیشرفت کرد که منجر به توسعه روشهای جدید و بهبود یافته تشخیص ویروس برای نظارت بر شیوع و تکامل ویروس شده است. اکنون، بسیاری از دانشمندان درگیر در ردیابی عامل ویروس کرونا توجه خود را به نظارت بر سایر ویروسها نیز معطوف کرده اند.
نظارت تنها بخشی از آمادگی برای مقابله با ویروسهاست. دولتها و مراکز بهداشتی و علمی در سراسر جهان باید دستورالعمل های پیدایش ویروس و بیماریهای همهگیر را بهطور مرتب بهروز کنند، به طوری که ما برای رویارویی با ویروسها آماده باشیم.