نوروز به عنوان یکی از جشنهای فرهنگ ملی ایرانیان در بین مردم استان کهگیلویه و بویراحمد از ویژگیهای خاصی برخوردار است.
در کهگیلویه و بویراحمد ، اقشار مختلف مردم استان با آداب و رسوم مخصوص خود نوروز را به شکل زیبایی جشن می گیرند.
در این استان معمولا در آخرین چهارشنبه سال بچههای هر محل وآبادی در کوچهها با هیزم جمع آوری شده آتش روشن میکنند آنان از روی آتش میپرند و این شعر «زردی من از تو و سرخی تو از من» را میخوانند.
نخستین کسانی که به پیشواز نوروز رفته اند بانوان هستند که از ۲۰ روز پیش از نوروز خانه تکانی را آغاز میکنند چرا که آنان معتقدند با خانه تکانی و زدودن گرد و غبار از محیط خانه، سال با نشاطی را به خانواده نوید میدهند.
آنان از چند روز قبل از عید تا یک هفته بعد از عید در و پنجرههای خانههای خود را باز میکنند و معتقدند با این کار کینه و کدورت از خانه بیرون و جای خود را به مهر و محبت میدهد.
تهیه سبزه از بذرهای غلات و حبوبات توسط خانوادهها و چیدن سفره هفت سین همانند دیگر استانها، دید و بازدید، هدیه دادنها و مسافرت به روستاها و چادر برپا کردن در دل طبیعت (عمدتاً در بخشهای گرمسیری استان) از رسومی است که نه تنها در این استان بلکه در همه کشور تقریبا رواج دارد.
در کهگیلویه و بویراحمد ، پنجشنبه آخر سال عید مردگان نام دارد که در این آیین همه مردم به زیارت اهل قبور میروند و معمولا خود را مکلف به انجام آن می دانند.
سنتی دیگر که در این استان مرسوم است "عرفه یا خیرات نیمه برات" است این رسم معمولا دو سه روز پیش از آغاز سال نو برگزار میشود و در این ایام تمامی خانواده از شیر، برنج و دانههایی نظیر سیاه دانه و رازیانه شیر برنج تهیه میکنند و همراه با نوعی حلوای محلی بین همسایگان توزیع میکنند.
این رسم میان ترکها و لرهای استان به طور یکسان رایج است و معتقدند هر کس باید برای شادی روح اموات خود تا قبل از آغاز سال نو، به هفت خانوار خیرات بدهد و مردم بعد از خوردن خیراتی که معمولاً همراه با نان محلی است برای مردگان آن شخص فاتحه میخوانند.
همچنین در کنار این کار قبل از سال نو افراد محل به دیدار خانواده شخصی که یکی از بستگان خود را از دست داده میروند و لباس مشکی را از تن او خارج و لباس رنگی شادی را که با خود آورده اند به تن او میپوشانند.
از دیگر رسوم موجود در استان کهگیلویه و بویراحمد این است که چنانچه افراد نسبت به یکدیگر کدورتی داشته باشند، بزرگترها و ریش سفیدان فامیل بین آنها صلح و صفا برقرار میکنند تا کینه و خصومت را در سال نو از دل بیرون کنند.
شاهنامه خوانی و نواختن موسیقی ساز و کرنا نیز در روز عید در این استان رسم است.
بدین صورت که مراسمی در هر منطقه به ویژه در میادین هر روستا برپا میشود و در این مراسم به نواختن موسیقی محلی (ساز و کرنا) و شاهنامه خوانی میپردازند.
بر اساس سنت قدیمی، مردم این استان در لحظات نزدیک شدن به سال نو سفره هفت سین را چیده و با پوشیدن لباس نو دور آن جمع میشوند وبزرگ خانواده با قرائت قرآن مجید و دعای تحویل سال و راز و نیاز با خدا در انتظار تحویل سال ثانیهشماری میکنند.
آنان هنگام تحویل سال نو در و پنجرههای منازل خود را باز کرده و خیر و برکت را به خانههای خود فرا میخوانند.
چاله گرمی و پخت غذای گرم در اولین شب سال نو از دیگر رسوم مردم این استان است که معمولا از دیگر رسوم پابرجاتر و همگان به انجام آن اعتقاد راسخ دارند.
مردم استان معتقدند با پخت غذای گرم و روشن کردن آتیش با هیزم موجب برکت و گرمی سفره تا پایان سال میشود.
غذای شب عید اغلب مردم در این استان سبزی پلو با ماهی و قورمه سبزی است که به اعتقاد آنان پختن این غذاها در شب عید به دلیل رنگ سبزشان چندان با سرسبزی بهار بیربط نبوده و اعتقاد دارند با پخت این غذاها خیر و برکت به سفره ارزانی میشود.
دید و بازدیدهای نوروزی در این استان از دیگر آدابی است که بلافاصله بعد از لحظه تحویل سال آغاز و معمولا تا پایان تعطیلات نوروزی نیز ادامه خواهد داشت.
به گفته باقر فتحی کارشناس جامعه شناسی استان در گذشته که وسایل ارتباط جمعی وجود نداشت، معمولاً ساکنان منطقه لحظه تحویل سال نو را نمیدانستند از این رو معتقد بودند که حیواناتی نظیر گوسفند، اسب و یا پرندگانی، چون مرغ و خروس در لحظه تحویل سال حرکاتی از خود نشان میدهند. مثلاً اسب یا خروس صدای خاص خود را سر میدهند اکنون با رادیو و تلویزیون این مشکل رفع شده است.
وی افزود: قبل از سال نو به خصوص در مناطق روستایی مراسم سفره پرکنون مرسوم است معمولا در چاله گرمی هر خانواده علاوه بر پخت غذای گرم سفره خود را از نان پر میکرد به این امید که سال پرخیز و برکتی داشته باشد.
گاهی روستائیان فرآوردههای لبنی خود همچون ماست، شیر، کَلگ (نان بلوط) و کشک به میهمانان خود که معمولا شهرنشین بوده و به دیدار آنها میآیند هدیه میدهند.
عشایر استان کهگیلویه و بویراحمد نیز رسوم خاص خود را دارند و هر ایل با بزرگان خود جشنی ساده در سیاه چادرهای خود برپا میکنند و به انجام بازیهای محلی میپردازند.
اسکندر درفش از عشایر استان میگوید: درمیان عشایر، رسوم هدیه آوردن و بردن به درب منازل جایی ندارد، چرا که هرچه هست، سیاه چادر و حرکت و کوچ است.
وی که حدود ۷۰ سال سن دارد اضافه میکند: عشایر در روزهای آغازین نوروز، پلو یا خورشتی از گوشت ماکیان و یا چارپایان درست کرده و به همدیگر عرضه میدارند که به آن «چاله گرمکنان میگویند.».
به گفته یکی از ریش سفیدان عشایر، پیش از سیزدهم زنان عشایری و برخی از روستاها معمولاً سنگهای اطراف اجاق خود را بیرون انداخته و مرغ یا گوسفندی را ذبح و خونش را در اجاق میریختند (این سنت این روزها کمتر انجام میگیرد) و سپس گوشت قربانی را بین خانوادهها تقسیم میکردند، زیرا معتقدند این مراسم برای دفع بلا در طول یک سال آینده مناسب است.
آخرین روز نوروز روز سیزده نزد مردم این استان دارای اهمیت ویژهای است.
در این روز خانوادهها به دامن طبیعت پناه میبرند و با خارج کردن خستگی از تن و بریدن از تمام ناخرسندیها و ناملایمات خود را برای تلاش تازه به منظور خودسازی، عمران و آبادانی منطقه و استان در سال جدید آماده میکنند.