مراسم وداع با پیکر «پرویز اذکایی» دانشمند، ایرانشناس، پژوهشگر و مورخ برجسته ایران، امروز در محل کتابخانه مرکزی همدان برگزار شد.
استاد پرویز اذکایی پژوهشگر تاریخ، جغرافیا، زبان و فرهنگ زاده ۱۸ فروردین ۱۳۱۸ خورشیدی در همدان بود که پس از تحمل یک دوره بیماری دار فانی را وداع گفت و پیکر این دانشمند همدانی امروز یکشنبه در باغ بهشت همدان قطعه هنرمندان آرام میگیرد.
دکتر اذکایی در سال ۱۳۹۵، ۱۴ هزار جلد کتاب و مجله خود را به کتابخانه مرکزی وقف و نیز منزل مسکونیاش را به منظور ایجاد کتابخانه عمومی وقف اداره کل کتابخانههای عمومی استان همدان کرد.
او تحصیلات خود را در همدان و تهران و سپس در دانشگاه منچستر انگلستان گذراند و مطالعاتش بهطور عمده در حوزه تاریخ و فلسفه بود. اذکایی در رشتههای کتابشناسی و رجالشناسی و تاریخ علم نیز دارای تألیفاتی بوده است.
وی از انگشتشمار پژوهندگان و محققان زمان ما بود که تحصیلاتش را هم نزد عالمان دین در مدارس حوزوی همدان و هم در دانشگاههای سرشناس نظیر دانشگاه تهران و دانشگاه منچستر انگلستان به انجام رسانده بود.
در دانشگاه منچستر از محضر پروفسور ج. ا. بویل بهره برده بود، پس از اتمام تحصیلات مدتی سردبیری مجله وحید و کارشناسی متون تاریخی دانشگاه تهران را به عهده داشت، کنگره تحقیقات سالانه دانشگاه از جمله: کنگره جهانی ابوریحان بیرونی (تهران، ۱۳۵۲) و جشنواره جهان اسلام (لندن، ۱۳۵۴) به ابتکار او شکل گرفت.
عضو هیات علمی دایرةالمعارف تشیع و دانشنامه جهان اسلام بود و در نگارش مقالات دایرةالمعارف بزرگ اسلامی نقشی مؤثر داشت، فهرستنویسی نسخ خطی کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران نیز به او محول شده بود.
بیش از ۵۰۰ عنوان اثر اعم از کتاب، رساله یا مقاله از وی نشر شده که عبارت است از ۴۰ کتاب و ۷۰ رسالهٔ علمی و مابقی گفتارهای بلند و کوتاه در دایرةالمعارفها و نشریات معتبر است.
آثار استاد اذکایی را میتوان بنابر دانش گسترده و علائق او به چند دسته تقسیم کرد، این آثار با عنوان موضوعات تاریخی، کتابشناسی، رجال، انساب، فلسفه و نجوم، تاریخ علم در ایران و تعدادی آثار ترجمهای قابل بررسی است.
آثار او در بخش رجال و تاریخ علم سرشار از نکات تازه است، صاحبنظران او را یکی از بیرونیشناسان تراز اول دانستهاند، کتاب آثار الباقیه بیرونی را همراه با مقدمهای درخشان و یادداشتهای ارزنده ترجمه کرد، اثر دیگر او در باب محمد زکریای رازی نیز به همان اندازه حاوی نکات فلسفی ارزشمند است.
در تاریخ و جغرافیای تاریخی میتوان از آثاری نظیر کتابشناسی همدان و تاریخ معاصر همدان، تاریخ عراق عجم، فرمانروایان گمنام، تاریخنگاران ایران، خاندان شاهیه خوارزم و تحقیق در الفهرست ابن ندیم نام برد.
در انساب بویژه باید به ماتیکان (معادل پهلوی برای "کتاب" که استاد همواره آن را به کار میگرفت) فهرست ما قبل الفهرست در ۲ جلد، و تبارشناسی در ایران و معاریف همدان و ماتیکانهای متعدد دیگر اشاره کرد.
استاد اذکایی عمری به معرفی تاریخ و فرهنگ و تمدن ایران پرداخته و حاصل این پژوهش دهها کتاب و مقاله و مصاحبه است و تالیفات استاد اذکایی در زمینه تاریخ و تمدن ایران نمونهای از بهترین آثار ماندگار ایرانشناسی است.
دکتر پرویز اذکایی پژوهشگر و مورخ برجسته ایران و همدان صبح روز ۲۵ فروردین بر اثر بیماری در بیمارستان بوعلی همدان درگذشت.