داخلی سازی ۶۵ درصدی در صنعت لوازم خانگی

به گزارش خبرنگار تحریریه صنعت خبرگزاری صداوسیما؛ تاثیر داخلی سازی لوازم خانگی بر اشتغال و صرفه‌جویی ارزی در برنامه میز اقتصاد امروز (۴ آبان ماه) با حضور آقای محمدمهدی برادران معاون صنایع عمومی وزیر صنعت، معدن و تجارت و آقای عباس هاشمی دبیر کل انجمن صنایع لوازم خانگی ایران بررسی شد. 

مجری: (آقای اصلانخانی): در نمایشگاه صنعت لوازم خانگی که این روز‌ها در تهران در حال برگزاری است اعلام شد که این صنعت در شش ماهه نخست امسال ۱۶ درصد رشد تولید داشته است و عمق ساخت داخل در صنعت لوازم خانگی به بیش از ۶۵ درصد رسیده است و حتی محصولاتی داریم که صد در صد تولید داخل هستند، این افزایش عمق ساخت داخل چه سودی برای تولید کننده و مهمتر از آن چه سودی برای مصرف کننده دارد.آیا با افزایش عمق ساخت داخل، کیفیت محصولات هم افزایش پیدا می‌کند؟ قیمت در بازار کاهشی می‌شود؟ به این سؤالات در برنامه پاسخ خواهیم داد.

سؤال: آقای برادران یک تفکیکی به ما بدهید از میزان تولید لوازم خانگی در کشور؛ الآن وضعیت تولید ما چگونه است؟

آقای برادران: روند رو به رشد تولید در سال‌های گذشته در حوزه لوازم خانگی به طور مستمر دنبال شده که در سال‌های اخیر مشهود است. از زمانی که ما با کمبود کالای خاص مواجه بودیم یعنی کالایی که هم ممنوعیت واردات داشت و هم در عمل تولید کشور بسیار کم بود و حتی در مقاطعی در سال‌های قبل به نوعی بود که باید ثبت نام می‌شد و بعد از مدتی کالا تحویل مشتری می‌شد امروز به جایی رسیدیم که ما با خطوط جدیدی که در ۲ سال اخیر در کشور ایجاد شده و در حوزه‌های خاص همچون ماشین ظرفشویی که با کمبود مواجه بودیم هم اکنون ۹ خط جدید در ۲ سال اخیر افتتاح شده و نیاز به این محصول را برطرف می‌کند و این روند رو به رشد است، همینطور در کولرگازی در سال ۱۴۰۰؛ ۱۴۵ هزار دستگاه صرفا تولید داشتیم، در سال ۱۴۰۱ این میزان به ۲۷۲ هزار دستگاه رسیده و در شش ماهه نخست امسال، ۱۴۷ هزار دستگاه کولرگازی تولید و برنامه ریزی شده است تا پایان سال به بیش از ۳۰۰ هزار دستگاه برسد.

سوال: نیاز چقدر است الآن در کولر گازی؟

آقای برادران: در کولر گازی هنوز نیاز جامعه بیشتر از این است، اما در تلویزیون ما در سال ۱۴۰۰، یک میلیون و ۵۰۰ هزار دستگاه تولید داشتیم، سال ۱۴۰۱ این میزان تولید به یک میلیون و ۹۰۸ هزار دستگاه رسیده که ۲۷ درصد رشد داشته، امسال هم در این شش ماهه باز روند رو به رشد را داشتیم. همچنین در یخچال فریزر ما دو میلیون و ۵۰۰ هزار دستگاه در سال ۱۴۰۰ تولید داشتیم، در سال ۱۴۰۱ به دو میلیون و ۶۹۷ هزار رسیده که هشت درصد رشد داشته، امسال هم به یک میلیون و ۲۴۰ هزار دستگاه رسیده که توضیح می‌دهم یک مقدار ترکیب نوع محصول مان تغییر پیدا کرده، از یخچال‌های ساده به یخچال‌های با شرایط ویژه‌تر همچون یخچال‌های دودرب یا یخچال‌های خاص معروف به ساید تبدیل شده که هم رضایتمندی بیشتری دارد، هم ارزبری بیشتری، اما این فرایند در مجموع دنبال شده است. ما در حوزه‌های مختلف چه لوازم خانگی بزرگ، چه کوچک، چه حوزه تصویری و لوازم خانگی‌های مختلف فرایند رو به رشدمان را دنبال کردیم،سال گذشته بیش از ۱۷ میلیون و ۶۴۰ هزار دستگاه تولید داشتیم و این باعث شده که هم نیاز‌های داخلی را برآورده کنیم و هم به کشور‌های همسایه صادرات داشته باشیم.

سؤال: آقای هاشمی الآن سهم تولیدکننده داخلی از بازار چقدر است با توجه به ممنوعیتی هم که گذاشته شده، الآن سهم چگونه است نسبت به کالای وارداتی، قاچاق یا هر مورد دیگری که در بازار دیده می‌شود؟

آقای عباس هاشمی: سهم در واقع برآوردی است، به این شکل نیست که شما دقیق بگویید دقیقاً این میزان، ولی به هر حال نظرات مختلف را دارند. حداقل کالا به کالا فرق می‌کند، ولی مجموعاً اگر بخواهیم میانگین بگیریم؛ سهم کالا‌های داخلی الآن حدود ۷۰ درصد تا ۷۵ درصد بازار دست کالا‌های داخلی است. در برخی کالا‌ها این کمتر است، در بعضی بیشتر است ولیکن همان حد متوسط را شما ۷۵ درصد را می‌توانید.

سؤال: این ۳۰ درصدی که وجود دارد از کالای خارجی به صورت قاچاق وارد می‌شود؟

آقای هاشمی: نه الزاماً به صورت قاچاق، یک سری سهمیه‌های مورد توافق وزارت کشور است تحت عنوان ته لنجی.... 

سؤال: استثنائات تجاری که هستند.

آقای هاشمی: بله، احتمالاً قاچاق وجود دارد، ولی واقعیت قضیه این است که، چون نظارت عالیه روی سهمیه دقیق آن میزان مجازی که می‌توانند وارد کنند و مجاز هستند صرفاً در سطح آن استان توزیع شود، آن جا نظارت یک مقدار ضعیف است، در نتیجه ناخودآگاه حمل می‌شود به سایر نقاط، حالا قاچاق هم به هر شکل بخشی است.

مجری: ناخودآگاه هم نیست با این مدل و باز هم می‌بینیم خیلی واضح‌تر هم هست.

مجری: در خصوص مهمترین چالش‌های تامین مواد اولیه در صنعت لوازم خانگی بفرمایید؟

آقای برادران: اگر ما الآن شاهد رشد هستیم، ماحصل این است که، مواد اولیه هم به همین میزان رشد کرده که به نوعی ما رشد محصول نهایی را هم داریم، اما به آن میزانی که ظرفیت تولید در کشور است و انگیزه تولید در جامعه صنعتی کشور است خیر، یکی از مطالبات جامعه صنعتی کشور این است که به میزانی که آمادگی رشد تولید در کشور است و اقبال مردم به کالای داخلی رشد می‌کند و ما در سال رشد تولید هستیم به همان میزان هم باید مواد اولیه مناسب تری را در اختیار بگذاریم. افزایش قیمت‌ها در بورس، آن جایی که بر اساس نظام شفاف است، مورد وفاق همه تولید کنندگان است. یا اگر جا‌هایی ما محدودیت تولید داریم، باید برویم از محل واردات آن منابع را تأمین کنیم، اما آن جایی که محل اختلاف می‌شود، آنجاست که هم ما تولید مواد اولیه مازاد داریم، ولی خود ما داریم صادر می‌کنیم به عنوان نمونه محصولات فولادی را ما صادر می‌کنیم، بعد کسی که رادیاتور فولادی تولید می‌کند در کشور بازارش را از دست می‌دهد در بازار صادراتی به خاطر این که قیمت فولاد در کشور همسایه کمتر از کشور خودمان است که از ما تهیه کرده، این مثالی که عرض کردم؛ عینی است.

سؤال: فولاد که مال خود وزارت صنعت است، ساز و کارش هم به هر حال همان جا انجام می‌شود.

آقای برادران: مکانیزم قیمت گذاری اش با سازمان حمایت نیست، یعنی مثلاً الآن من به مثال دیگری اشاره کنم، مثلاً در مس که آن هم باز به نوعی مردم احساس شان این است که، چون یکی از شرکت‌های در حوزه صنعتی است، با وزارت صمت است، اما واقعیت این است که در سال‌های قبل یک استثنائاتی ایجاد شده و به نوعی قیمت گذاری در بورس کالا را جایگزین قیمت گذاری واقعی کردند. این باعث شده که در زنجیره بالادست سود‌های ۸۰ درصد هم می‌بینیم، در صنعت لوازم خانگی با همه رشدی که در سال‌های اخیر داشته و همین طور ملاحظه کردید تولیدکنندگان برتر ما هم گفتند برخی تا هفت برابر تولید داشتند، اما صورت‌های مالی بورسی این شرکت‌ها که نگاه می‌کنید مثلاً به زیر ۱۰ درصد می‌رسید. این یک مقدار لطمه می‌زند به این که همیشه باید برعکس باشد یعنی ما در زنجیره پایین دست در محصول نهایی سود بیشتری را برای انگیزه تولید ایجاد کنیم. این بر می‌گردد به این که گرچه ما از نظام شفاف بورس دفاع می‌کنیم، اما بورس نباید به ضد خودش تبدیل شود و به جای این که عامل رقابت شود، بعضی وقت‌ها عامل انحصار شود و با عرضه‌های مهندسی شده یا شرایط خاص، نرخ‌های بالاتر از نرخ‌های جهانی یا آن مزیت‌هایی که در کشور  داریم، به جای این که تولید کننده داخلی استفاده کند، تولید کننده‌های خارجی استفاده می‌کنند.

سؤال: آقای هاشمی مشکل تأمین مواد اولیه را چگونه می‌شود حل کرد؟

آقای هاشمی: بورس صرفاً با فرضیه ایجاد شفافیت ایجاد شد و درست هم هست. اما به نظرم ساز و کار‌های لازم را الآن ندارد، چون قبلاً رینگ عمومی و رینگ اختصاصی داشتند که به هر شکل با توجه به این که مثلاً صنعت لوازم خانگی یا خودرو مشخص بود ابعاد ورقشان یا ضخامت ورقشان مشخصات لازم را در رینگ اختصاصی عرضه کردند، خوب بود، الآن هم نمی‌دانم احتمالاً همان روش شاید ادامه داشته باشد، ولی قبلاً فولاد مبارکه یا شرکت ملی صنایع مس یا ایرالکو و الی آخر؛ پتروشیمی‌ها علی الخصوص در مورد فولاد مبارکه عرض کنم؛ مشتری‌های خود را مستقیم به آن‌ها مواد عرضه می‌کرد و به صورت اعتباری هم خرید می‌کردند یعنی ۱۴، ۱۵ سال سابقه خرید داشتند، رصد می‌کرد فولاد مبارکه و با مشتری‌های خودشان مشخص بود چه اِسپِک‌هایی را می‌خواهند تولید کنند، چه چیز‌هایی مورد درخواست است؛ بنابراین پِرت کمی داشت و قیمت‌ها با توجه به این که بالأخره وضعیت شبکه بانکی هم سیاست‌های انقباضی را در پیش گرفتند، الآن شما باید از بورس نقد خرید کنی حالا ۵۰ درصد ظاهراً بخشی شده، ولی دیگر به آن شکل اعتباری که بخواهد سه چهار ماهه با فولاد مبارکه توافق می‌کردند وجود ندارد، این در اصل یک فشار مضاعفی بر نقدینگی واحد‌های صنعتی است و به نظر من باید این ساز و کار‌ها دیده شود که بتوانند اعتباری خرید کنند، مشتری هایشان را می‌شناسند، الآن به نوعی می‌شود گفت یک ساز و کار مزایده‌ای است. مثل این که مثلاً به مزایده گذاشته می‌شود. حاشیه رقابت هم همیشه ما عموماً الزاماً نه در فولاد، در پتروشیمی این اتفاق می‌افتد، در ۱۵ درصد یک دفعه می‌بینید حاشیه رقابت حتی بعضی موقع‌ها تا ۳۰، ۴۰ درصد هم می‌رود و باعث می‌شود که معامله باطل شود. این‌ها را می‌شود اصلاح کرد.

مجری: چون متولی به هر حال آن طرف؛ بورس است، وزارت اقتصاد، این طرف؛ وزارت صنعت، این برخوردها هم بعضاً به وجود می آید در این بخش. 

سوال: افزایش عمق ساخت داخل چه تاثیری بر کاهش ارز بری در صنعت لوازم خانگی داشته است؟ آیا افزایش عمق ساخت داخل باعث کاهش ارز بری شده؟ 

آقای هاشمی: قطعاً این اتفاق می‌افتد. دلیل بر این که شما به هر شکل برخی قطعات یا حتی مواد اولیه را می‌توانی از داخل تأمین کنی، در برخی تولید قطعات شاید در تولید آن قطعه هم ما ارزبری داشته باشیم، اما قطعاً از خود قطعه که بخواهد آماده وارد شود، ارزبری اش پایین‌تر خواهد بود، این به نفع کشور است و اگر اشتباه نکنم براوردی که در این دو سال، دو سال و نیم گذشته در رابطه با بحث تعمیق ساخت داخل صرفه جویی ارزی شد، بین ۱۷۰ میلیون دلار تا ۲۰۰ میلیون دلار صرفه جویی ارزی بود.

سوال: آقای برادران آیا این صرفه جویی ارزی  بر قیمت تمام شده تاثیری دارد یا خیر؟ زیرا کاهش قیمت که معمولا در محصولات لوازم خانگی دیده نمی شود!

آقای برادران: کاهش قیمت نسبی است، یعنی تورم صنعت از ۸۰ درصد در دو سال گذشته امروز به ۲۷ درصد رسیده، یعنی نسبت به سایر اجزای تورمی کشور همیشه پایین‌تر هستیم و یکی از علت هایش همین است که ما داریم بهره وری(راندمان) تولید را بالا می‌بریم، بهره وری بالاتر می‌شود، هزینه تمام شده در هر صورت کمتر می‌شود، یک علتش این است که داخلی سازی می‌شود یعنی ما برخی از این واحد‌های صنعتی مان با واحد‌های قطعه ساز کوچکتری که مثلاً در یک محصول شاید ۳۵۰ واحد اشتراک می‌کنند که این خوشه صنعتی شکل بگیرد جدای از آن جنبه اشتغال زایی دارد، این هم پایدار می‌شود یعنی وقتی یک خط تولید قطعه در داخل کشور هست ما همیشه می‌دانیم که برای تعویض مشکلی نخواهد بود و نگران این نیستیم که مثلاً محصولی داشته باشیم اگر یک زمانی قطعه اش نیاید، آن محصول بدون استفاده باشد، دائماً امکان استفاده از این قطعه و تهیه این قطعه در کشور وجود دارد. 

سؤال: بگویید چه سودی برای مردم دارد؟

آقای برادران: یکی از سودهایش همین نکته‌ای که اشاره کردم؛ یعنی ما، چون خدمات پس از فروش را بالا می‌بریم، زمان ضمانت کالا را به بیش از دو سال می‌رسانیم، قطعه ساز ما وقتی قطعه تولید می‌کند راحت‌تر می‌توانیم از او تهیه کنیم تا این که یک قطعه‌ای وارداتی باشد و در یک مقطعی به ما بنا به هر دلیلی ندهند و آن تولیدکننده دچار مشکل شود و از پاسخگویی به مردمی که آن محصول را گرفتند حالا یک قطعه اش خراب شده، باید بگذارند کنار به خاطر نبود قطعه و خرابی و نکته بعدی این است که خود این باعث می‌شود قیمت تمام شده محصول کاهش پیدا کند. ما در خیلی از قطعاتی که در قطعات لوازم خانگی استفاده می‌کنیم متصل به مثلاً قطعات پلاستیکی است. فقط یکی از کارخانجات ما اخیراً صد دستگاه تزریق پلاستیک اضافه کرد. شما عظمت این ابعاد را بفهمید که این مواد اولیه اش داخل کشور است، درست است که ما محدودیت‌هایی برای تأمین داریم، اما قبلاً این می‌رفته به خارج از کشور تبدیل به قطعه می‌شده، بر می‌گشت در لوازم خانگی ما استفاده می‌شد یا محصول نهایی را می‌خریدیم.

وی اضافه کرد: ما دائماً داریم از این که محصول نهایی نخریم، محصولات داخلی بخریم و با عمق تولید بالاتر. یک نکته ظریفی هم هست اشاره کنم؛ ما ترکیب محصولمان هم تغییر کرده، این آماری که الآن اعلام شد ۶۵ درصد، اگر ما همان محصولات دو سال قبل را می‌خواستیم تولید کنیم، می‌توانستیم به ۸۰ درصد هم برسیم، اما مثلاً ما در برخی محصولات حتی کاهش عمق تولید داشتیم، مثل همین تلویزیون، دیگر ما تلویزیون‌هایی که مردم مطالبه می‌کنند تلویزیون‌های با نسل قبلی نیست یعنی مثلاً تلویزیون ۴k مطالبه می‌کنند. بحث ۸k مثلاً مطرح شده و دارند دنبال می‌کنند یا مثلاً در حوزه‌های مثلاً یخچال فریزر دیگر ما آن مدل کمدی‌های قدیم یا باید دو در باشد یا یخچال فریزر باشد یا باید به سمت محصولات به نام ساید بروند، این ارزبری بیشتری دارد، اما با همه این که ما این محصولات را تنوع دادیم که به نوعی ما در مقابل محصولات قاچاق پذیر حالت تدافعی نداشته باشیم و بگوییم مردم مثلاً کالای با کیفیت قاچاق است، شما نخرید بیایید کالای مثلاً ۲۰ سال پیش را بخرید که می‌خواهیم عمق تولید را بالا ببریم. نه عمق تولید بیشتر ما الآن داریم با محصولاتی که ما بعضی جا‌ها صرفه جویی مان را خیلی بیشتر کردیم، اما بعضی جا‌ها مجبور شدیم حتی ارز بیشتری بدهیم که مثلاً عرض کردم در این نوع محصولات یا در حوزه مثلاً ظرفشویی یا حوزه‌های مختلف یا حوزه محصولاتی که الآن مردم روی آورند مثل هواپزها؛ این‌ها که به نوعی سرخ کن‌های رژیمی که ما عمق تولید خیلی کم است، اما ما داریم می‌رویم به سمت این که لوازم خانگی کوچک را نهادینه کنیم.

سؤال: الآن تولید می‌کنید از همه محصولات؟

آقای برادران: بله، وارد کردیم با تولید ۱۰ درصد، ۲۰ درصد شروع کردیم، قطعاً این را بدانید ما سال دیگر این موقع به بالای ۴۰ تا ۵۰ درصد خواهیم رساند. این‌ها هم در بحث بهداشت جهانی مورد تأیید است.

مجری: یک نکته در مورد لوازم خانگی وجود دارد، با توجه به این که واردات به صورت رسمی و گسترده اش ممنوعیت در آن وجود دارد، تولید کننده داخلی به هر حال ملزم است که خدمات پس از فروش مناسبی را ارائه دهد، گلایه‌ها هم بیشتر در این بخش است، آن نموداری هم که مشاهده کردیم در مورد رضایت مندی مشتری، آن ۸۰ درصدی که در موردش هم صحبت شد، باید این بخش آن را هم ببینیم.

سؤال: در خدمات پس از فروش لوازم خانگی چه تغییراتی رخ داده؟ آیا به حد مطلوب خدمات پس از فروش رسیده ایم؟ 

آقای هاشمی: همان طور که آقای دکتر هم توضیح دادند به هر شکل به نظر بنده به این سطح رسیدیم، ولی مطلوب که می‌گوییم؛ این چیزی نیست که ایستایی داشته باشد، شما باید به صورت مداوم به سمت پویایی و توسعه حرکت کنید. محصولات جدید مساوی است با خدمات پس از فروش گسترده، بالأخره وقتی شما یک سهم بازاری در داخل دارید باید این را بپذیرید که مشتری مدار باشید، دنیا به این سمت و سو می‌رود و خود واحد‌ها هم به منظور حفظ سهم بازار داخلی خودشان اجبار دارند که به این بحث خدمات پس از فروش و رضایت مشتری و اصلاً مشتری مداری روی بیاورند. هر کس این را رعایت نکند قطعاً سهم بازارش را از دست خواهد داد. ولی الآن من صادقانه این جا عرض کنم در بخش خدمات پس از فروش واقعاً ما اولاً این که یک سری نشان های تجاری که قبلاً با خارجی‌ها مستقیم کار می‌کردند که اصلاً سرویس سنترهایشان بر آن اساس استاندارد جهانی بنا نهاده شده و کماکان دارد ادامه می‌دهد، بقیه هم به نوعی می‌شود گفت، این‌ها الگوسازی کردند، بقیه هم به آن سمت سو حرکت کنند.

سؤال: شما نظارت دارید بر آن‌ها یا اگر مردم شکایتی داشته باشند از اینها؟

آقای هاشمی: نظارت اصلی اش با سازمان حمایت است، ولیکن انجمن لوازم خانگی به عنوان بازوی اجرایی آن‌ها می‌تواند انجام وظیفه کند و کما اینکه ما بعضی مواقع شکایات یا گلایه مندی‌هایی که از طرف مصرف کننده می‌رسد را پیگیری می‌کنیم و این اتفاق در واقع مرتفع می‌شود.

سؤال: شرکت‌های بزرگ به سمت ارائه خدمات پس از فروش مطلوبتری رفته اند، اما تولیدکنندگان بسیاری در کشور فعالند، چطور می توان سطح خدمات پس از فروش این تولیدکنندگان را به حد مطلوبی رساند؟ 

آقای برادران: به نکته ظریفی اشاره کردید، ما، چون تولید کنندگان جدید داریم، بعضی وقت‌ها تولید کنندگان جدید ما که واحد جدید اضافه می‌کنیم به جای این که عمق تولید ما را بالا ببرد، می‌خواهد باز دوباره شروع کند از پایین‌تر شروع می‌کند، متوسط ما را کاهش می‌دهد، به این خاطر دیگر ما سرمایه گذاری‌های جدید را صرفاً در حوزه‌هایی معطوف کردیم که آن جا زنجیره ارزش تولید کالا نداریم و خیلی از حوزه‌های ما دیگر اشباع شده است، بخشنامه کردیم که در این حوزه‌ها دیگر سرمایه گذاری نشود و بروند به سمت عمق تولید در آن جایی که تولید داخل ندارند. نکته دیگر این است که قبلاً ۱۰ سال بود از سال ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۲ به نوعی این بحث ضمانت کالا‌های لوازم خانگی به روزآوری نشده بود و ۱۸ ماه بود، ما این را به ۲۴ ماه افزایش دادیم و الآن ما سه سال پیاپی از سال ۱۴۰۰، ۱۴۰۱، ۱۴۰۲ رصد می‌کنیم و می‌دانیم این آماری که هست؛ آمار متوسط است. برخی از واحد‌های ما بسیار آمار بالاتری دارند یعنی مثلاً در رضایت ملی؛ بالای ۹۰ درصد هستند یا در عمق تولید مثلاً آمار‌هایی که ما گفتیم ممکن است مورد اعتراض قرار بگیرد. این متوسط صنعت است، در خیلی از حوزه‌ها بالاتر از این اعداد الآن ما عمق تولید داریم، رضایت مشتری داریم و رقابت داریم، مردم هم تا حدود زیادی این را متوجه هستند. در حال تبلیغاتی که در خود صدا و سیما، در حوزه‌های مختلف انجام می‌شود، دائماً به این که ما اصلاً ضمانت بدون قید و شرط تعویض، ضمانت خدمات پس از فروش و ارائه رضایتمندی و این که ما دائماً بر اساس نرم افزاری که تمام واحد‌ها نصب کردند و ما هم پایش می‌کنیم و انجمن هم پایش می‌کند و بعد هم اعتراضات را سازمان حمایت رسیدگی می‌کند، میزان این آمار‌ها را صحت سنجی می‌کنیم تا با سؤالات واحدی بتوانیم به یک جمع بندی برسیم.

مجری: به هر حال مردم اگر ببینند که این نظارت‌ها کاربردی است حتماً به سمت کالای ایرانی اقبال خواهند داشت، کمااینکه می‌بینیم این اقبال هم وجود دارد.