تنگ باستانی سولک جلوه گاه پیوند تاریخ و طبیعت در کهگیلویه و بویراحمد
در حدفاصل میان کوه ها، تنگهای به نام «سولک» یا «سروک» وجود دارد که در فارس نامه ناصری به معنی گردنه سروهای کوچک از آن نام برده شده است.
به گزارش
خبرگزاری صدا و سیمای کهگیلویه و بویراحمد،؛ تنگ سروک یا تنگ سولک یک محوطه باستانشناسی الیمایی در شهرستان بهمئی، استان کهگیلویه و بویراحمد، جنوب غرب ایران است. وسعت این تنگ نزدیک به ۸۰۰ هکتار میباشد. در این منطقه تعداد پنج نقش برجسته از دوران اشکانی و الیمایی همراه با ۱۴ استودان و دو کیلومتر جاده سنگفرش است.
در این مکان سه ستون سنگی یکپارچه و بلند دیده میشود که برروی آنها نقش افراد مختلف در حالتهای گوناگون حجاری شده اند و میتوان آنها را از لحاظ زیبایی بانقوش برجسته تخت جمشید مقایسه کرد.
هریک از این ستونها به خط نوشتههایی آراسته هستند که نشان دهنده خطوط باستانی است و در جبهه شمالی دو نقش برجسته در بالا و پایین قرار داد که پادشاه را درحالی بر تخت نشسته نشان میدهد و در پایین تخت نیز پرندگانی با نقش عقاب کندکاری شده اند.
نقش دیگر، اجتماع درباریان را در طاق تخت سلطنت نشان میدهد. در این نقش سر همه درباریان برهنه است. جبهه جنوبی دو نیایشگر را نشان میدهد که اولی روی سکوی جلوی یک آتشدان کوچک و نیاشگر دوم پشت سر اولی در سطحی پایینتر ایستاده است.
در جبهه غربی نقش برجسته دو مرد با نمای رو به رو با بازوان گشاده نشان داده شده است. در لبه صخره، نقش برجستهایی وجود دارد که بزرگتر از هر نقش دیگر «تنگ سروک» است.
در جبهه شمالی نقش برجسته دو سرباز با نیم تنه بلند ساده، شلوار و صندلی دیده میشود که غلاف پهنی در طرف چپ حمایل دارند و ظاهراً گرز یا کوپال با سری خمیدهای را دارا هستند.
این نقوش در فاصله ۱۵ کیلومتری شهر لیکک مرکز شهرستان بهمئی از توبع استان کهگیلویه و بویراحمد قرار دارد و قدمت آن به ۲۹۹ میلادی یعنی به دوره اشکانی میرسد.
تنگ سولک به لحاظ آب و هوایی نسبت به سایر نقاط شهرستان بهمئی تفاوت زیادی دارد و پوشش گیاهی خوبی دارد، این منطقه گرمسیری و کوهستانی بعنوان منطقه حفاظت شده پیشنهاد شد که اخیراً از طرف شورای عالی محیط زیست بعنوان منطقه حفاظت شده تصویب شده است.
هر یک از این ستونها به خط نوشتههایی آراسته هستند که نشاندهنده خطوط باستانی است. این نقش برجسته که بر صخرهای در یک دره بلند از کوهپایههای زاگرس در شهرستان کهگیلویه تراشیده شده، به یک شاهزاده الیمائید که یک شاهزادهنشین تابع اشکانیان بوده منسوب است.
نقوش برجسته تنگ سروک در سال ۱۸۴۱ میلادی به وسیله «آقای بارون دبود» (سیاح روسی) تشخیص داده شد و برای اولین بار آقای الستین در کتاب موسوم به جادههای قدیم ایران غربی منتشر شد. از تاریخ ۱۹۵۲ آقای هنینگ این نقوش و کتیبههای آن را با دقت مورد مطالعه قرار داد.
در تنگ سروک حداقل چهار مجموعه نقش برجسته موجود در سنگی که از کوه جدا شده که یکی از نقوش برجسته نقش دو نفر را در حال ایستاده نشان میدهد که هر دو قبا و شلواری به سبک لباسهای عهد اشکانی پوشیدهاند.
نمای شرقی این تخته سنگ شخصی را نشان میدهد که روی تختی دراز کشیده در حدود ۶۰۰ متر دورتر در مجموعهای از نقوش برجسته دیگری است که احتمالا قسمت اصلی این مجالس را نشان میدهد.
روی نمای غربی تخته سنگ اولی، نقوش در سه ردیف دیده میشود که در نقوش دیگر بهتر محفوظ ماندهاند.
در ردیف بالا از قسمت چپ ابتدا فردی که شاید شاه باشد، روی تختی نشسته، در طرفین او اشخاصی ایستادهاند، در نقش وسط سواری به شیری حمله کرده است و در بالای او کتیبهای به خط پهلوی اشکانی دیده میشود.
در ردیف پایین مردی با یک شیر در حال جنگ است. در طرف شمال غربی این تخته سنگ یک نفر روحانی در کنار آتشدانی ایستاده و آتشدان روی سکوی سه طبقهای قرار دارد. روی طبقه زیرین این سکو کتیبهای به خط پهلوی اشکانی است، روی نمای شمالی آن نیز مجلسی در دو طبقه نمایانده شده است. در طبقه بالا مردی خوابیده و تاجی در دست دارد و بر روی دست چپ خود لمیده است و در سمت چپ این شخص سه سرباز نیزه به دست دارند و در لابلای آنها سه خط به زبان پهلوی اشکانی نوشته شده است. در طبقه زیرین شبیه سه نفر نمایان است که کمی پاک شده است.
به فاصله کمی در طرف شمال این تخته سنگ نقش برجسته دیگری است که روی نمای جنوبی آن یک اسب سوار نشان داده شده است. در حدود شش متر دورتر یک تخته سنگ دیده میشود که مه از کوه بیرون آمده و روی آن اشخاصی که در کنار آتشدان نقش شده، دیده میشود.
هنینگ زمان این نقوش را در حدود آخرین ربع قرن دوم میلادی یا اوایل قرن سوم میداند.
همچنین شاهزادهای به صورت سواری مصور شده است که شیری را میکشد یا با دشمنی جنگ تن به تن میکند و این برای اجتماعی که بر پشت اسب زندگی میکنند، تصویری مطلوب است.
در جای دیگر همان شاهزاده دیده میشود که ایستاده و بزرگتر از اشخاص دیگر در صحنه است و شاهزادهای را به تخت مینشاند، بعد در برابر یک قربانگاه که به شکل تخته سنگ مخروطی شکل است و دیهیمی روی آن قرار دارد که به ستایش ایستاده است. سپس در طرف چپ قربانگاه بر روی یک تخت که بر پایه سه عقاب قرار داردف به طرز ایرانیان نشسته و دست راست خود را با حلقه مظهر قدرت به سوی دو تن از سران تابع خود گسترده است.
کمی دورتر مجلسی است که در آن یک ایزد به شاهزادهای مقام میبخشد و پس از آن صحنه جنگ یک شاه که بر اسبی سوار است و خود و الستین زره بر تن دیده میشود که با نیزه خود به دشمن حمله میکند.
این نقوش برجسته مشابه نقش رستم است که میتوان آنها را به بهرام دوم ساسانی، بهرام سوم ساسانی، هرمز دوم و شاهپور دوم نسبت داد. بعضی جنبهها در این مجسمههای صخرهای مشترکند.
در همه این نقوش جنگاوران سوار بر اسب هستند. تنها سلاح مورد استفاده آنها نیزه بلند است و فاتح در سمت چپ لوحه قرار دارد.
تعداد افراد نقوش تنگ سروک ۴۰ نفرند. حیوانات شامل هفت نقش دو اسب، دو شیر و سه پرنده است. در این نقوش سلاحها عبارتند از نیزه بلند، شمشیر، خنجر، گرز، تبرزین، چماق، کمان، تیر، ترکش و نقش پرچم.
یکی از مشخصات مهم اثر تنگ سروک نمایش چهره کامل انسانی است که هم با آثار اشکانیان و هم با آثار ساسانیان متفاوت است.
این منطقه زیبا که شامل تنگ سولک و نیمی از تنگه ماغر را تحت عنوان حفاظت شده سولک در بر میگیرد. علاوه بر آثار قدیمی و سنگ نوشتههای باستانی موجود از دوران اشکانی دارای طبیعتی بدیع و استثنایی و چشمه زار و جنگلهای آن غالباً بلوط و درختان زیبای زربین و از تیپی کوهستانی و صخرهای برخوردار است.
اهمیت اصلی آن وجود درختان نادر وکمیاب زربین بوده که اخیراً از طرف مدیریت منابع طبیعی استان عرصههایی از آن زربین کاری شده است و چندین بنه و آبادی فصلی کوچک بنام آبدولی، سینه سولک، چال انجیر، زیرچک (زیرکمر) در این منطقه موجود است.
تعداد شش چشمه دائمی و دو چشمه فصلی در عرصه مذکور وجود دارد که از میان این چشمهها چشمه گوردک از آبدهی قابل توجهی برخوردار و ماورای بسیار حائز اهمیتی برای وحوش منطقه محسوب میشود.
مختصر باغات موجود بخصوص انار از این چشمه مشروب و قسمت اعظم آن در قالب خط لوله آب آشامیدنی روستاهای بخش لیکک استفاده میشود. در حال حاضر آماری قریب به ۳۰ تا ۵۰ هزار اصله از درختان کهنسال و نهالهای دست کاشت زربین شمال و غرب تنگ سولک را پوشش که این منظره بسیار بدیع چشم هر بینندهای را خیره میگردانند.
جالبتر از آن وجود حیات وحش بسیار غنی از جمله، کل و بز و پرندگانی، چون کبک، تیهو، کبوتر جنگلی و چاهی و انواعی از کلاغها در این منطقه بصورت مشهود موجود است. باید اذعان کرد این محدوده ۲۰۰۰ هکتاری شرایط بسیار حائز اهمیتی به عنوان آثار طبیعی ملی را داراست و تنها جاده خاکی ماشین رو بطول تقریبی ۴ تا ۵/۵ کیلومتر تا محل روستای آبدولی در قلب تنگ سولک ادامه دارد.
از طرفی منطقه مذکور از نقطه نظر پوشش گیاهی دارای گیاهان دارویی و خوراکی وزینتی حائز اهمیتی از قبیل بن سرخ، حلپه، تره، کارده، آب اندول، بومادران، پشموک، کنگر، گل لاله سرنگون و آویشن جنگلهای پرپشتی از بلوط و سایر گونههای متفاوت این محدوده را در گرفته است.
محوطه ۲۰۰ هکتاری «تنگ سولک» به نوعی وسیعترین منطقه به لحاظ تاریخی واجد ارزش و ثبت شده استان و حتی کشور و به لحاظ سبقه ثبتی و تاریخی به ثبت آثار ملی نیز رسیده است.