سامانه آموزش و آزمون اخلاق پژوهش (آوا)،با هدف اجرای قانون پیشگیری از تقلب رونمایی شد.
سامانه آموزش و آزمون اخلاق پژوهش (آوا)، در راستای قانون پیشگیری و مقابله با تقلب در تهیه آثار علمی، گامی در جهت ارتقای سواد اخلاق پژوهش پژوهشگران، به طور خاص دانشجویان توسط پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)، توسعه یافته است.
این سامانه با ارائه بستههای آموزشی کاربردی، کوتاه و متنمحور، دانشی پایه را در اختیار پژوهشگران قرار داده و از طریق آزمونی هدفمند، دانش کاربر در این زمینه را ارزیابی میکند.محمدعلی زلفیگل،
مطالعات پژوهشگاه علوم وفناوری اطلاعات ایران نشان داده بیشترین بخش از سوءرفتارهای علمی به دلیل ناآگاهی پژوهشگران از مصداقهای این گونه رفتارها در فرایند خلق و انتشار یافتههای علمی اتفاق میافتد و لازم است پژوهشگران با این مفاهیم و مصداقهای آن آگاه شوند و در مسیر پژوهش ناخواسته رفتار سوء رفتار علمی انجام ندهند.
پژوهشگرانی که در مسیر انجام و انتشار هر نوع برونداد پژوهشی ازجمله پایاننامه/رساله، مقاله و کتاب هستند میتوانند از آزمون دورهمحور این سامانه استفاده کنند.
بنابراین، این سامانه از طریق سازوکاری آموزشی و ارزیابانه خاص، درصدد تأمین این هدف ارزشمند است که دانش پایه اخلاق پژوهش را در اختیار کاربران قرار دهد و از طریق آزمون و اعطای گواهی آشنایی با اخلاق پژوهش، کاربران را متعهد کند به بدرفتاری پژوهشی مبادرت نورزند و حساسیت آنها به رعایت مسائل اخلاقی در مسیر پژوهش و نوآوری را بالا میبرد. با تأمین این هدف، شمار بدرفتاریهای پژوهشی در عمل کاهش خواهد یافت.
در سامانه «آوا» هر بسته آموزشی متشکل از چهار بخش شامل: توضیحی در مورد چیستی چالش مورد نظر (مثلاً سرقت ادبی، رضایت آگاهانه، و غیره)، بحثی درباره جوانب اخلاقی آن چالش، ارائه چند مورد تاریخی برای فهم بهتر چالش و ارتباطدادن آن با واقعیتهای دانشگاهی و پژوهشی و معرفی چند منبع مهم برای مطالعه بیشتر میشود.
بر اساس محتوای هر بسته، مجموعه سؤالاتی برای آزمون طراحی و درکل خزانهای از سؤالات متنوع آماده شده است. سامانه در هر آزمون به شکل تصادفی ۲۰ پرسش را از تمام بستههای آموزشی به هر کاربر اختصاص میدهد. افرادی که با اخلاق پژوهش آشنا بوده و تنها مایل به دریافت گواهی اخلاق پژوهش هستند میتوانند بدون رجوع به بخش آموزش به پرسشهای طراحیشده پاسخ دهند.
در طراحی بستهها و خزانه سؤالات از منابع متنوعی بهره برده شده است. بستهها و سؤالات پس از آمادهسازی اولیه، مورد بررسی گروهی از متخصصان حوزه اخلاق پژوهش قرار گرفته و در نهایت در شکل کنونی ارائه شدند. با اینحال با توجه به پویا بودن حوزه اخلاق پژوهش، بستهها و سؤالات در بازههای زمانی مشخصی بهروزرسانی خواهند شد.
گفتنی است سامانه آوا با نشانی ava.irandoc.ac.ir در دسترس همه پژوهشگران قرار دارد. مشارکت دانشگاهها و مراکز پژوهشی و مجلات علمی در تشویق پژوهشگران به گذراندن دوره آموزش و آزمون اخلاق پژوهش و اخذ گواهی موفقیت در این دوره، میتواند به ترویج و همگانی شدن این اقدام ملی کمک کند.