در روز اربعین و چهلمین روز شهادت مولایمان حسین و یارانش، اعمال بسیاری از جمله زیارت اربعین و زیارت امام حسین علیه السلام سفارش شده است.
به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز خراسان رضوی، در واقع اربعین قبل از اینکه یک روز باشد نماد حرکتی انسانی - الهی و پیامبرانه در برابر جهل و جهالت برای بر کشیدن حماسه حق است،
زیارت اربعین گذشته از اینکه یادآور قیام حیرت آور تاریخ انسانی است؛ زیارتی تأمل برانگیز است زیارتی که با روایت امام صادق مأثور است و نقل عام نیست.
در این زیارت به صورت خیلی دقیق چهره افرادی که در مقابل امام ایستادند چهره نمایی شده است اینکه آنها در پی پستترین و فرومایهترین بهای دنیا بودند و در مقابل این افراد، هدف امام حسین (ع) بیداری، آگاهی و برگرداندن انسان به هویت خود بوده است.
در مسیر تدوین نقشه راه جهانی شدن فرهنگ حسینی باید تاکید کرد که هم اسلام و هم فرهنگ حسینی به طور ذاتی جهانی است.
میتوان از اربعین به عنوان نقشه راه نام برد برای اینکه فرهنگ حسینی را بتوان از جنبه اعتقادات و جنبه عملی توسعه داد.
ما در شرایط فعلی چه ظلمها که از سوی مستکبران بیرحم عالم نمیبینیم و اگر فرهنگ حسینی را توسعه دهیم، پوزه مستکبران به خاک مالیده خواهد شد چراکه ویژگی فرهنگ حسینی مبارزه با ظلم و حمایت از مظلوم است.
غزه امروز پرچمدار عزت برای اسلام شده است که ما این مسئله را در اربعین ادامه میدهیم.
اربعین چه روزی است؟
کتاب مصباح المتهجد شیخ طوسی که حاصل گزینش دقیق و انتخاب معقول شیخ طوسی از روایاتفراوان درباره تقویم مورد نظر شیعه درباره ایام سوگ و شادی و دعا و روزه وعبادت است، درباره ماه «صفر» آورده است:
روز ۲۰ صفر یا همان اربعین زمانی است که حرم امام حسین (ع) یعنی کاروان اسرا، از شام به مدینه مراجعت کردند.
روزی است که جابر بن عبدالله بن حرام انصاری، صحابی رسول خدا (ص) از مدینه به کربلا رسید تا به زیارت قبر امام حسین (ع) بشتابد و او نخستین کسی است از مردمان که قبر آن حضرت را زیارت کرد.
روز اربعین حسینی اعمال خاص دارد از جمله دعاهای مخصوص از جمله زیارت اربعین، زیارت وداع اربعین و نماز اربعین در بیستم ماه صفر.
به جا آوردن ۵۱ رکعت نماز که ۴۷ رکعت آن واجب و ۳۴ رکعت دیگر آن به صورت نافله برگزار میشود در اربعین حسینی یکی از اعمال مهم محسوب میشود.
ذکر «بسم الله الرحمن الرحیم» با صدای بلند در این نماز که در روز اربعین سفارش بر آن شده و همچنین سجده بر خاک خصوصاً تربت «امام حسین (ع)» بسیار ارزشمند است.
همچنین بهترین مناجات برای اربعین حسینی خواندن دعای چهل و سوم «صحیفه سجادیه» است که از زبان «امام سجاد (ع)» بیان شده و فضیلتهای فراوانی را برای مؤمنان و اندیشمندان به همراه دارد. در بیشتر ادعیهها و روایات به زیارت اربعین و زیارت امام حسین (ع) در این روز بسیار تاکید شده است.
خواندن دعای چهل و سوم «صحیفه سجادیه»
قرائت ۱۰ مرتبه این دعا برای روزهای ماه صفر به ویژه در اربعین حسینی فضیلت بسیار برای مؤمن دارد:
«یا شَدیدَ الْقُوی وَیا شَدیدَ الْمِحالِ یا عَزیزُ یا عَزیزُ یا عَزیزُ ذَلَّتْ بِعَظَمَتِکَ جَمیعُ خَلْقِکَ فَاکْفِنی شَرَّ خَلْقِکَ یا مُحْسِنُ یا مُجْمِلُ یا مُنْعِمُ یا مُفْضِلُ یا لا اِلهَ اِلاّ اَنْتَ سُبْحانَکَ اِنّی کُنْتُ مِنَ الظّالِمینَ فَاسْتَجَبْنا لَهُ وَنَجَّیْناهُ مِنَ الْغَمِّ وَکَذلِکَ نُنْجِی الْمُؤْمِنینَ وَصَلَّی اللّهُ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِهِ الطَّیِّبینَ الطّاهِرینَ».ای سخت نیرو وای سخت عقوبت!ای عزیز،ای عزیز،ای عزیز! در برابر عظمت تو همه آفریدگانت خوار شدند، پس کفایت کن از من شر خلقت را.ای نیکو ده،ای زیبایی بخش،ای نعمت بخش،ای فزون بخش،ای که معبودی جز تو نیست! منزهی تو و من از ستمکاران هستم. پس دعای او یونس را اجابت کردیم و از اندوه نجاتش دادیم و این چنین نجات دهیم مؤمنان را و درود خدا بر محمد و آل پاک و پاکیزهاش.
زیارت وداع اربعین
سید بن طاووس برای زیارت اربعین، وداعی مخصوص به این زیارت را ذکر کرده است. به این صورت که مقابل ضریح ایستاده و بگویید:
«السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ، السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا ابْنَ عَلِیٍّ الْمُرْتَضَی وَصِیِّ رَسُولِ اللَّهِ.
سلام بر توای پسر رسول خدا! سلام بر توای پسر علی مرتضی جانشین رسول خدا!
السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا ابْنَ فَاطِمَةَ الزَّهْرَاءِ سَیِّدَةِ نِسَاءِ الْعَالَمِینَ، السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا وَارِثَ الْحَسَنِ الزَّکِیِّ.
سلام بر توای پسر فاطمۀ زهرا سرور زنان جهان! سلام بر توای وارث امام حسن پاک!
السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا حُجَّةَ اللَّهِ فِی أَرْضِهِ وَ شَاهِدَهُ عَلَی خَلْقِهِ.
سلام بر توای حجت خدا در زمین و گواه او بر آفریدهها
السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ الشَّهِیدَ، السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا مَوْلَایَ وَ ابْنَ مَوْلَایَ
سلام بر توای ابا عبد اللّه شهید! سلام بر توای مولای من و پسر مولای من!
أَشْهَدُ أَنَّکَ أَقَمْتَ الصَّلَاةَ وَ آتَیْتَ الزَّکَاةَ، وَ أَمَرْتَ بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَیْتَ عَنِ الْمُنْکَرِ
گواهی میدهم که تو نماز را به پا داشتی و زکات دادی و امر به معروف و نهی از منکر کردی
وَ جَاهَدْتَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ حَتَّی أَتَاکَ الْیَقِینُ، وَ أَشْهَدُ أَنَّکَ عَلَی بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّکَ أَتَیْتُکَ
و در راه خدا جهاد نمودی تا اینکه امر یقین تو را فرارسید و نیز گواهی میدهم که تو دلیل روشن از سوی پروردگارت داشتی؛
و اگر از دور زیارت کند باید بگوید:
توجّهت إلیک یَا مَوْلَایَ زَائِراً وَافِداً رَاغِباً مُقِرّاً لَکَ بِالذُّنُوبِ.ای مولای من! اکنون من به عنوان زایر، وارد شونده، گراینده، اقرار کننده به گناه و گریزان از خطا.
هَارِباً إِلَیْکَ مِنَ الْخَطَایَا لِتَشْفَعَ لِی عِنْدَ رَبِّکَ.
به درگاه تو آمدهام تا در نزد پروردگارت از من شفاعت کنی.
یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْکَ حَیّاً وَ مَیِّتاً، فَإِنَّ لَکَ عِنْدَ اللَّهِ مَقَاماً مَعْلُوماً وَ شَفَاعَةً مَقْبُولَةًای پسر رسول خدا! درود خدا بر تو در حال حیات و مرگ تو، زیرا تو در نزد خدا از مقام معلوم و شفاعت مورد پذیرش برخورداری.
لَعَنَ اللَّهُ مَنْ ظَلَمَکَ، وَ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ هتک حَرَمَکَ وَ غَصَبَ حَقَّکَ.
خداوند کسانی را که به تو ستم نمودهاند لعنت کند و نیز کسانی را که تو را محروم نموده، حقت را غصب نمودهاند لعنت کند
وَ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ قَتَلَکَ وَ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ خَذَلَکَ، وَ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ دَعَوْتَهُ فَلَمْ یُجِبْکَ وَ لَمْ یُعِنْکَ
و قاتلان تو را لعنت کند و آنان را که دست از یاری تو کشیدند لعنت کند و آنان را که خواندی و به تو پاسخ مثبت ندادند و تو را یاری نکردند لعنت کند.
وَ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ مَنَعَکَ مِنْ حَرَمِ اللَّهِ وَ حَرَمِ رَسُولِهِ وَ حَرَمِ أَبِیکَ وَ أَخِیکَ
و نیز کسانی را که از رفتن تو به سوی حرم خدا و حرم رسول خدا و حرم پدر و برادرت جلوگیری کردند لعنت کند
وَ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ مَنَعَکَ مِنْ شُرْبِ مَاءِ الْفُرَاتِ لَعْناً کَثِیراً یَتْبَعُ بَعْضُهَا بَعْضاً؛ و کسانی را که تو را از نوشیدن آب فرات منع کردند بسیار و پیدرپی لعنت کند.
اللَّهُمَّ فَاطِرَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ عَالِمَ الْغَیْبِ وَ الشَّهَادَةِ.
خدایا!ای پدید آورنده آسمانها و زمین! دانای پنهان و آشکار!
أَنْتَ تَحْکُمُ بَیْنَ عِبَادِکَ فِیمَا کَانُوا فِیهِ یَخْتَلِفُونَ، وَ سَیَعْلَمُ الَّذِینَ ظَلَمُوا أَیَّ مُنْقَلَبٍ یَنْقَلِبُونَ.
تو بین بندگانت در آنچه اختلاف دارند حکم میکنی و زود است آنانی که ظلم کردند بدانند کدامین جایگاه بازگشتشان است.
اللَّهُمَّ لَا تَجْعَلْهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنْ زِیَارَتِهِ، وَ ارْزُقْنِیهِ أَبَداً مَا بَقِیتُ وَ حَیِیتُ یَا رَبِّ.
خدایا این زیارت را آخرین عهدم از زیارت قرار مده و همیشه برایم تا وقتی که باقی و زنده هستم روزیام گردان،ای پروردگار
وَ إِنْ مِتُّ فَاحْشُرْنِی فِی زُمْرَتِهِ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ؛ و اگر مردم مرا در گروه ایشان محشور فرما،ای مهربانترین مهربانان!
زیارت اربعین
خواندن زیارت اربعین از راه دور و یا هنگام زیارت امام حسین (ع) در روز اربعین از سوی علما و اولیای الهی دارای اهمیت و جایگاه والایی است. پس از جابر بن عبدالله، نخستین زائر کربلای معلی ر روز اربعین سال ۶۱ هجری، این سنت حسنه در سالهای حضور ائمه معصومین (ع) با وجود حکومت سفاک و خونریز اموی و عباسی انجام میشد.
در روز اربعین پس از خواندن زیارت اربعین، به نیت برآورده شدن حاجت دو رکعت نماز باید خوانده شود.
زیارت امام حسین(ع)
بنا بر حدیث امام حسن عسکری (ع)، زیارت اربعین یکی از پنج نشانهای است که در تعریف مؤمن آمده است، به همین دلیل هر ساله عده کثیری از مسلمانان از سراسر دنیا با پای پیاده به زیارت امام حسین (ع) در کربلا میروند. پیاده روی کربلا آداب و اعمالی دارد.
پیاده روی اربعین
یکی از این آداب زیارت حرم سیدالشهدا (ع) و ۷۲ شهید کربلا است که در احادیث و روایات بسیاری بیان شده است. ائمه معصوم (ع) برای از یاد نرفتن قیام بزرگ ام حسین (ع) و ادامه مسیر آنحضرت، روز اربعین را بزرگ شمرده و از اولین زائر حسینی یعنی جابر بن عبدالله انصاری که در اولین اربعین خود را به قبر شهدای کربلا رساند، تجلیل کردند. همچنین درباره ثواب زیارت امام حسین (ع) بسیار سفارش کرده اند.
غسل اربعین
غسل کردن در روز اربعین برای زائران و از راه دور به نیت زیارت «امام حسین (ع)» بسیار مهم است.
آراستگی و پوشیدن لباس تمیز و خوش بو
در زیارت حضرت امام حسین (ع) آمده است: «هر گاه به زیارت آن حضرت رفتی، با آب فرات غسل کن، لباسهای پاکیزه بپوش و پا برهنه به سوی حرم عزیمت کن».
حضور در کنار قبر امام حسین (ع) و بوسیدن ضریح
یکی از آداب زیارت امام حسین (ع)، نزدیک شدن به قبر، دست نهادن به آن، بوسیدن و ابراز اشتیاق و محبت است.
داستان زیارت اربعین جابربن عبدالله انصاری و عطیه گواه این زیارت عاشقانه است که دست روی قبر سیدالشهدا نهاد و بر او درود و سلام داد.
مرحوم شیخ عباس قمی در مفاتیح الجنان، با گفتن آداب زیارت به این نکته اشاره میکند که برخی افراد دور ایستادن و نزدیک نشدن به ضریح را رعایت ادب به حریم امامت میدانند، ایشان این را اشتباه میدانند و تأکید میکنند که نزدیک شدن به قبر و ضریح و بوسیدن آن یکی از آداب است.
ذکر تسبیح و تکبیر
در زیارت امام حسین (ع) آمده است که قبل از زیارت و در بدو ورود، حتی هنگام رسیدن فرات میرسد تا غسل زیارت کند، صد مرتبه الله اکبر، صد مرتبه لا اله الا الله و صد مرتبه صلوات بگوید.
همچنین هنگام زیارت وقتی مقابل قبر امام معصوم قرار گرفت، بگوید: «لا اله الا الله وحده لا شریک لَهُ» که ثواب بسیار بری او نوشته میشود.
زیارت روز آخر عاشورا
اگر زیارت آخر روز عاشورا را در اربعین بخوانید مناسب است.