آتش زدن کاه و کلش باقی مانده در مزارع کشاورزی پس از برداشت محصول، محیط زیست را در معرض تخریب قرار میدهد و با از بین رفتن نابودی میکروارگانیسمها و کاهش مواد مغذی خاک منجر به نابودی مزارع میشود.
در گذشته و قبل از توسعه مکانیزاسیون بخش کشاورزی و زمانی که کشاورزان به صورت دستی اقدام به برداشت محصول میکردند، کاه به عنوان یکی از فرآوردههای جانبی، بخشی از نیاز دامهای دامداران منطقه را تامین میکرد، اما بعد از توسعه برداشت محصولات کشاورزی با استفاده از ماشینآلات کشاورزی و تامین نهادههای مورد نیاز دامداران از ایر روشها، استفاده از کاه و کلش مزارع دیگر همانند سابق موضوعیت ندارد و کشاورزان اقدام به آتش زدن باقی مانده کاه و کلش در مزارع خود میکنند.
این در حالی است که این اقدام نه از سوی کارشناسان جهاد کشاورزی و نه کارشناسان منابع طبیعی تایید نشده است و اداره کل حفاظت محیط زیست هم همه ساله نسبت به پیامدهای این اقدام هشدار داده و بر اساس قانون دستگاههای ذیربط با متخلفان برخورد میکنند.
در این زمینه مدیرکل حفاظت محیط زیست استان اردبیل با اشاره به آغاز فصل برداشت محصولات کشاورزی بهویژه در شمال استان اظهار کرد: طبق ماده ۲۰ قانون هوای پاک، سوزاندن بقایای گیاهی اراضی زراعی پس از برداشت محصول ممنوع بوده و متخلف حسب مورد به جزای نقدی درجه شش موضوع ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی محکوم میشود.
حسن قاسم پور با اشاره به مضرات سوزاندن کاه و کلش مزارع، بیان کرد: این کار علاوه بر از بین رفتن میکروارگانیسمهای زنده خاک، باعث کاهش حاصلخیزی و تشدید فرسایش خاک و آلودگی هوا و محیط زیست نیز میشود.
وی فقیرتر شدن مواد آلی خاک، از بین رفتن حشرات مفید و شکارگر، فشردگی خاک در اثر کاهش درصد مواد آلی و رطوبت خاک، کاهش تبادلات گازی خاک و کاهش جمعیت انواع میکروارگانیسمهای خاک را از دیگر زیانهای آتش زدن بقایای بر جا مانده زمینهای کشاورزی عنوان کرد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان اردبیل اضافه کرد: همه این موارد عملا میزان باروری خاک مزرعه را طی چند سال بعدی به شدت کاهش میدهد و هزینهای به مراتب بالاتر برای کشاورزان به دنبال دارد.
قاسم پور به کشاورزان توصیه کرد از آتش زدن بقایا پس از برداشت انواع محصولات کشاورزی از جمله گندم و جو خودداری کنند، زیرا باز مانده محصول گندم و جو (کاه و کلش) برای زمین مفید و نوعی کود و پوشش محسوب میشود.
هرچند در سالهای اخیر با هشدارهای کارشناسان ذیربط آتش زدن کاه و کلش در مزارع نسبت به گذشته کمتر شده است با این وجود توجه به مضرات، آسیبها و عوارض پرهزینه و در بسیاری از موارد غیرقابل جبران سوزاندن بقایای محصولات کشاورزی از سوی کشاورزان کاملا ضروری است و مدیریت و اصلاح این وضعیت نیازمند مشارکت و اراده جمعی است و حرکت هماهنگ مجموعه دولت، نهادهای نظارتی و دادستانی، سازمانهای مردم نهاد، مردم و رسانههای جمعی را میطلبد.
تذکر به مفاد قانونی و برخوردهای قهری و انتظامی در برخی از موارد در کوتاه مدت چارهساز است؛ لیکن بدون پشتوانه آموزشی و فرهنگی، اثربخشی و کارآمدی لازم را نخواهد داشت.
آموزش مضرات و عوارض آتش زدن کاه و کلش در مزارع، روشهای جایگزین فواید حفظ بقایای کشاورزی برای کشاورزی و محیط زیست، ایجاد صنایع تبدیلی و مراکز خدمات ارزش افزوده و معرفی تجربیات موفق در این حوزه، میتواند زمینه استقبال کشاورزان، از برنامههای سازمانهای دولتی و غیردولتی برای کنترل و مدیریت این چالش را فراهم سازد.
به اعتقاد کارشناسان خرد کردن بقایا، توزیع بقایا در سطح مزرعه، رعایت تناوب در کشت و انجام آیش، چَراندن دامها و کمپوست کردن بقایا میتواند راهکار اولیه، آسان و کوتاه مدتی برای جلوگیری از سوزاندن بقایای گیاهی باشد.
در این مسیر ضروری است کشاورزان با مشاوره مراکز خدمات جهاد کشاورزی و کارشناسان و مروجان کشاورزی، ضمن افزایش اطلاعات و آگاهی خود از مزایای حفظ کاه، کلش و باقیماندههای محصولات کشاورزی در خاک و معایب سوزاندن بقایای گیاهی بر روی تولید، خاک زراعی و محیط زیست، نسبت به استفاده از راهکارهای جایگزین اقدام کنند.