رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، در هشتمین همایش رهبران ادیان جهانی و سنتی که امروز در شهر آستانه پایتخت قزاقستان برگزار شد، به تشریح چالش «بردهداری دیجیتال» و راهکارهای مقابله با آن پرداخت.
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در این نشست با اشاره به وابستگی فزاینده جوامع به اینترنت و شبکههای اجتماعی، الگوریتمهای پیشرفته را ابزاری در کنترل ناخواسته رفتار کاربران دانست و ایجاد بانکهای داده مشترک توسط کشورهای مستقل را راهکاری اساسی در این زمینه معرفی کرد.
ایمانیپور با تقدیر از تلاشهای قزاقستان در جهت تقویت عدالت و صلح جهانی و حمایت از کنگره رهبران ادیان، اظهار داشت: “جمهوری اسلامی ایران همواره از فعالیتهای مشترک بینالادیانی برای اشاعه صلح عادلانه حمایت کرده است.” وی موضوع امسال کنگره را “همافزایی ادیان برای آینده” خواند و تأکید کرد که در میان چالشهای متعدد بشری، «بردهداری دیجیتال» یکی از اصلیترین مواردی است که نیازمند توجه ویژه است.
بردهداری دیجیتال؛ از کنترل الگوریتمی تا استثمار نیروی کار
رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی توضیح داد که وابستگی شدید به اینترنت و خدمات دیجیتال، کاربران را در اکوسیستمهایی قرار میدهد که تصمیمگیریهای کلیدی معاصر را کنترل میکنند و این امر میتواند به محدودیت در انتخاب و آزادی عمل، مشابه بردهداری اقتصادی یا فرهنگی منجر شود. وی افزود: “الگوریتمهای پیشرفته میتوانند رفتار کاربران را هدایت کنند، گاهی حتی بدون آنکه فرد متوجه این کنترل شود.”
ایمانیپور همچنین به وضعیت کارگران دیجیتال اشاره کرد و گفت: “بسیاری از افرادی که در حوزه خدمات آنلاین، تولید محتوا یا مدیریت دادهها فعالیت میکنند، در شرایطی کار میکنند که امنیت شغلی و حقوق کافی ندارند. این وضعیت به نوعی به بردگی مدرن دیجیتال شباهت دارد، زیرا بهرهکشی از کار انسانی در بستر فناوری رخ میدهد.” وی تجربه تاریخی مبارزه با بردهداری سنتی را الهامبخش این مبارزه مدرن دانست.
نقش حقوق ملتها و دولتها در فضای دیجیتال
وی اصول حقوق برابر، توزیع متوازن قدرت و آزادی بیان را چارچوبی عملی برای کاهش استثمار در فضای دیجیتال برشمرد. وی بر اهمیت دسترسی برابر به اطلاعات و فناوری برای کاهش شکاف دیجیتال و جلوگیری از تمرکز قدرت در دست چند نهاد خاص تأکید کرد.
ایمانیپور شفافیت الگوریتمها، ایجاد نهادهای نظارتی مستقل و حمایت از آزادی بیان کاربران را از دیگر راهکارهای پیشگیری از تبعیضهای الگوریتمی و سوءاستفاده از دادههای شخصی دانست و گفت: “مشارکت فعال کاربران در طراحی و مدیریت فناوریها، میتواند مانع تبدیل آنها به ابزارهای استثمار شود.”
تحریف واقعیتها و انحصار دادهها؛ چالش اصلی فضای مجازی
رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی با انتقاد از صاحبان بیگدیتاها که حکمرانی دادهها را در اختیار دارند، اظهار داشت: “تلاش گستردهای برای تحریف و کتمان حقایق از سوی حاکمان فضای مجازی در جریان است. پستها و نظرات کاربران به بهانههای واهی حذف میشوند، در حالی که ادبیات رسانههای محور اصلی مجاز شمرده میشود.”
وی با اشاره به وقایع غزه به عنوان نمونهای از این تحریف، افزود: “نسلکشی و جنایت صورت میگیرد و مدعی صلح هستند؛ کودکان بیگناه کشته میشوند و از نجات سخن میگویند. این رسانهها واقعیتها را آنگونه که هست بازتاب نمیدهند و جای دیو و فرشته را جابهجا میکنند.”
ایمانیپور ناکارآمدی نهادهای بینالمللی و سلطه قدرتهای بزرگ بر دادههای کلان را چالشی جدی برای بازنمایی حقیقت و تضمین عدالت در فضای دیجیتال دانست و تأکید کرد: “در چنین شرایطی، ایجاد فراداده (متادیتا) و بانکهای داده مشترک توسط کشورهای مستقل و ارزشمحور، میتواند راهکاری اساسی برای مقابله با اشکال نوین «بردهداری دیجیتال» و آسیبهای ناشی از آن باشد.”
راهکار ادیان؛ همافزایی برای آیندهای عادلانه
وی بهرهگیری از دادههای مشترک با خاستگاه فطری، آموزههای ادیان و استفاده هدفمند از هوش مصنوعی را ظرفیتی مؤثر برای ارتقای همزیستی مسالمتآمیز و کاهش سوءتفاهمها دانست و تأکید کرد که این امر تنها با رعایت اصول اخلاقی، ارزشهای انسانی و ملاحظات فرهنگی امکانپذیر است.
ایمانیپور مسئولیت ادیان را نه تنها نقد شرایط موجود، بلکه تلاش برای ساختن آیندهای عادلانهتر و انسانیتر دانست و پیشنهاد مشخص خود را “شکست انحصار در حوزه دادههای دیجیتال و تلاش جمعی برای شکلدهی به بیگدیتاهایی” عنوان کرد که به جای جانبداری از جریان حاکم، به آزاداندیشی و صلح پایدار بیانجامد.
اهدا جایزه بینالمللی آستانه
در پایان این کنگره، قاسم ژومارت توکایف، رئیس جمهور قزاقستان، جایزه بینالمللی آستانه برای مشارکت فعال در گفتوگوی ادیان و نشان افتخار را به برخی رهبران دینی فعال اهدا کرد. حجتالاسلام والمسلمین محمدمهدی ایمانیپور، رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، به پاس فعالیتهای ارزشمند خود در این حوزه، این جایزه را دریافت نمود.