۵ میراث ناملموس البرز در فهرست ملی به ثبت رسید

  به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، مرکز البرز، شهباز محمودی گفت: کار ما در حوزه میراث فرهنگی فقط نگهداری از دیوار‌ها و بنا‌ها نیست. ما حافظ شیوه‌های زیستن مردم هستیم؛ از آیین‌ها و آداب گرفته تا خوراک‌ها، بازی‌ها و باورها. هر استان ایران، تکه‌ای از پازل بزرگ فرهنگ ملی است و البرز با وجود جوان‌بودنش به لحاظ تقسیمات کشوری، از کهن‌ترین ریشه‌های فرهنگی برخوردار است.

وی با بیان اینکه روند شناسایی و ثبت آثار ناملموس از سطح استان آغاز می‌شود، افزود: ابتدا کارشناسان ما در مناطق مختلف استان به شناسایی آیین‌ها و سنت‌هایی می‌پردازند که هنوز در میان مردم جریان دارد. سپس پرونده هر اثر در شورای ثبت استانی بررسی می‌شود و در صورت تأیید، به شورای ثبت وزارت میراث فرهنگی ارجاع داده می‌شود. در نهایت در صورتی که اصالت، گستره فرهنگی و ارزش اجتماعی اثر تأیید شود، در فهرست آثار ملی کشور به ثبت می‌رسد.

محمودی با اشاره به اینکه امسال پنج اثر از البرز در این فهرست ثبت شده است، گفت: این آثار شامل پالوده برغان، عروسک بندبازی، قَلیه برغان، نان مغزی برغان و آیین چمچمه گِلیِن است. هر کدام از اینها بخشی از زندگی، ذائقه و باور مردم این سرزمین را در خود دارند و گواهی هستند بر اینکه فرهنگ زنده البرز هنوز می‌تپد.

پالوده برغان؛ طعمی از شیرینی زمستان‌های قدیم

این مسئول توضیح داد: نخستین اثر ثبت‌شده «پالوده برغان» است؛ دسری سنتی که نامش با زمستان و یلدا در ذهن مردم برغان گره خورده است و با ترکیب شیر، توت، نشاسته و گندم تهیه می‌شود. مردم روستا از گذشته‌های دور در شب‌های یلدا آن را می‌پختند و هنوز هم در برخی خانه‌ها این رسم پابرجاست.

وی توضیح داد: پالوده برغان از نظر طعم، رنگ و شیوه آماده‌سازی با دیگر دسر‌های مشابه تفاوت دارد. ما در واقع با یک میراث خوراکی روبه‌رو هستیم که هم ذوق زنان روستایی را نشان می‌دهد و هم بخشی از آیین‌های زمستانی مردم را روایت می‌کند. ثبت این دسر در فهرست آثار ملی، احیای طعم اصالتی است که نسل‌ها در کنار کرسی‌های گرم روستایی با آن خاطره ساخته‌اند.

عروسک بندبازی؛ آموزش از دل بازی

معاون میراث فرهنگی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی البرز با اشاره به اینکه دومین اثر ثبت‌شده، «عروسک بندبازی برغان» است، گفت: درخت گردو بخش جدایی‌ناپذیر زندگی مردم برغان است. از چوب و شاخه‌هایش عروسک‌هایی می‌ساختند که روی بند حرکت می‌کرد و به کودکان یاد می‌داد چگونه هنگام برداشت گردو تعادل خود را حفظ کنند. این عروسک‌ها بخشی از فرهنگ تربیتی و بازی‌های بومی منطقه بودند.

وی تأکید کرد: عروسک بندبازی تنها یک اسباب‌بازی نبود؛ نماد پیوند کار، بازی و آموزش در زندگی مردم بود. وقتی این عروسک را ثبت می‌کنیم، در واقع بخشی از فلسفه زیستن مردمان روستا را مستند می‌کنیم؛ فلسفه‌ای که کار را با شادی و آموزش پیوند می‌دهد.

این مسئول توضیح داد: سومین اثر ثبت‌شده، «قَلیه برغان» است؛ غذایی روستایی که با گوشت گوسفند، سیب و آلو تلخ طبخ می‌شود و یادآور صبح‌های مه‌آلود و سرد البرز است و در گذشته قَلیه برغان بیشتر به عنوان صبحانه صرف می‌شد. ترکیب طعم ترش و شیرین آن، نه تنها خاص و دل‌نشین است، بلکه از تنوع اقلیمی و ذائقه خاص مردم منطقه نیز حکایت دارد.

وی ادامه داد: این غذا هنوز در برخی خانواده‌های قدیمی برغان طبخ می‌شود و بخشی از هویت خوراکی منطقه را تشکیل می‌دهد. ثبت این قَلیه، به معنی حفظ دانشی است که از مادران و مادربزرگان به نسل امروز منتقل شده است.

محمودی از «نان مغزی برغان» به عنوان چهارمین اثر ثبت شده ملی یاد کرد و گفت: این نانی است که با گردو، سبزیجات معطر و ادویه‌جات خاص بیشتر در شب‌های اعیاد به ویژه شب یلدا پخته می‌شود. این نان هنوز هم در یکی از نانوایی‌های سنتی برغان در روز‌های یکشنبه، سه‌شنبه و پنج‌شنبه پخته می‌شود و عطرش در کوچه‌های روستا می‌پیچد.

آیین چمچمه گِلیِن؛ ترانه‌ای برای باران

معاون میراث فرهنگی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی البرز تصریح کرد: پنجمین اثر ثبت‌شده، آیین کهن «چمچم گِلیِن» است که در روستای آجین دوجین کردان برگزار می‌شد به این صورت که وقتی باران نمی‌بارید و زمین تشنه می‌ماند، مردم این روستا با اجرای این آیین از خداوند طلب باران می‌کردند. در این آیین، کودکان عروسک‌هایی گِلی می‌ساختند، آنها را با پارچه و گل می‌آراستند و در کوچه‌ها می‌گرداندند. مردم به آنها آب یا خوراکی می‌دادند و ترانه‌هایی می‌خواندند که مضمونشان دعا برای باران بود.

محمودی یادآور شد: البرز شاید جوان‌ترین استان ایران باشد، اما ریشه‌های فرهنگی آن به ژرفای تاریخ می‌رسد. از زبان، خوراک و لباس تا آیین و موسیقی، این سرزمین لایه‌های فرهنگی متعددی دارد که هنوز زنده‌اند. ثبت این پنج اثر، تنها آغاز مسیری است که در آن می‌کوشیم حافظ فرهنگ زنده‌ی مردم باشیم.

وی ابراز کرد: ما باید باور کنیم که میراث فرهنگی فقط آن چیزی نیست که در موزه‌ها نگهداری می‌شود. میراث، همان چیزی است که مردم هنوز زندگی می‌کنند. هر آیین، غذا و بازی محلی، در واقع قطعه‌ای از هویت جمعی ماست. اگر این قطعات را از یاد ببریم، تصویر فرهنگ‌مان ناقص می‌ماند.

این مسئول گفت: ثبت این آثار به ما یادآوری می‌کند که فرهنگ، حاصل زندگی مردم است؛ فرهنگی که در دستان زنان روستایی، در لبخند کودکان بازیگر عروسک بندباز و در صدای ترانه چمچمه گِلیِن جریان دارد. البرز استانی است که هنوز می‌تپد، چون مردمش فرهنگ را نفس می‌کشند. ما وظیفه داریم این نفس را زنده نگه داریم، تا وقتی از میراث سخن می‌گوییم، بدانیم از خود زندگی سخن می‌گوییم.