نه به تیراندازی در مراسم عزا و شادی

به گزارش خبرگزاری صدا و سیمای کهگیلویه و بویراحمد؛ اگر چه تیراندازی در مراسم شادی و عزا به عنوان یکی از سنت‌های قدیمی در برخی از مناطق عشایری و مناطق روستایی محسوب می‌شود، اما متاسفانه در چند دهه اخیر به عملی پرخطر و ضد اجتماعی تبدیل شده است بطوریکه تاکنون ده‌ها تن به ضرب گلوله در این گونه مراسم‌ها جان باختند و یا مصدوم شدند.

در تازه‌ترین اتفاق رخ داده ، در یکی از شب‌های شاد شهر دهدشت که مهمانان در شور و پایکوبی یک جشن عروسی غرق بودند ناگهان صدای مهیب گلوله، جشن را نیمه‌تمام گذاشت. صحنه‌ای که قرار بود پر از رقص و خنده باشد، با شیون و فریاد درهم شکست و جان حمید تخشی جوان ۲۲ ساله دهدشتی که دارای دو فرزند بود، گرفته شد.

در دوران گذشته، سلاح نماد قدرت، مردانگی و شجاعت بود. تیراندازی در مراسم، نشانه‌ای از حضور مردان مسلح قبیله و ابراز وفاداری به خانواده‌ی صاحب مجلس محسوب می‌شد، اما امروزه فرهنگ تیراندازی در مراسم، از میراث تاریخیِ قدرت‌محور به چالشی ضد اجتماعی در دوران مدرن تبدیل شده است. 

یک متخصص روانشناسی با اشاره به برخی از رسوم نادرست همچون تیراندازی در مراسم عروسی و عزا می‌گوید: این سنتی ناصواب است که از لحاظ روانشناسی، عقلی و دینی تایید نمی‌شود.

دکتر سید مجید موسوی راد با تاکید بر این که در کلام رسول مکرم اسلام، از تیراندازی به عنوان رفتاری صواب یاد شده است که پدران می‌بایست به فرزندان خود بیاموزند، ادامه داد:، اما برخی مواقع این رفتار صواب در سنتی ناصواب و رسمی غلط به عنوان تیراندازی در مجالس عروسی و عزا منجر به آسیب‌های جبران ناپذیری می‌شود.

دکتر موسوی راد سپس از نگاه تعقلی این موضوع را تبیین می‌کند و می‌گوید: در قرنی که پیشرفت‌های علمی خیره کننده، انسان‌ها را مسحور خود ساخته و در هر لحظه، اطلاعات و کشفیات متعددی به جهان انسانی اضافه می‌شود، حال چگونه رفتار‌های بدون تعقلی همچون تیراندازی در مراسم عزا و عروسی را باید تبیین نمود؟ رفتار‌هایی که نه تنها در سطح منطقه، شهر و استان که در سطح ملی و منطقه‌ای نیز نوعی رفتار آسیب رسان و نامعقولانه به شمار می‌رود و در سطح‌بین المللی نیز تبعات منفی برای کشور به دنبال دارد و چهره‌ای غیرمتمدن از ما به جهانیان ارائه می‌دهد.

تداوم احساس ناامنی عمومی و تخریب وجه فرهنگی و قومی از مهمترین پیامد‌های اجتماعی و روانی این رفتار نابهنجار اجتماعی است.

یک روانشناس و مشاور در این زمینه می‌گوید: صدای تیراندازی در فضای شهری باعث اضطراب، حس ناامنی و اختلال روانی در کودکان و سالمندان می‌شود و پیوند اجتماعی را تضعیف می‌کند.

رهام ولایتی نژاد اضافه کرد: رفتار‌های خشن در مراسم شادی، تصویر اجتماعی اقوام را مخدوش می‌کند و به توسعه‌نیافتگی فرهنگی تعبیر می‌شود.

مستشار دادگاه تجدید نظر استان کهگیلویه و بویراحمد درباره بعد حقوقی و قضایی استفاده از سلاح در مراسم عزا و شادی می‌گوید: از نظر مبانی حقوقی صرف‌نظر از اینکه سلاح مجاز بوده یا خیر، نوع رفتار ارتکابی از حیث رکن مادی، قتل نفس محسوب می‌شود و عمد یا شبه عمد یا خطایی بودن نوع آن در پرونده قضایی بررسی می‌شود. 

عبدالحسین تمدن با بیان اینکه پیش‌تر در یاسوج به خاطر استفاده از سلاح در یک جشن عروسی، عروس و داماد بازداشت شدند گفت: هر چند این اتفاق در راستای پیشگیری از وقوع جرم صورت گرفت، اما متاسفانه باز هم در مناطق مختلف استان شاهد استفاده از سلاح در مراسم جشن و سرور و حتی ترحیم هستیم، معظلی که تاکنون موجب فوت چندین نفر در استان شده است.

سخنگوی فراجا می‌گوید: با وجود تلاش پلیس و برگزاری برنامه‌های آموزشی در نقاط حادثه خیز و ایجاد پویش‌های متنوع در قالب هایی، چون «تیربَس» یا «تفنگ بَس» کماکان میزان و حجم تیراندازی‌های بی هدف در مراسمی جشن و عزا بالا بوده و قربانیان زیادی می‌گیرد.

سردار سعید منتظر المهدی در یادداشتی در سایت خبری کرد پرس با ابراز تاسف از این موضوع اضافه می‌کند: از سال ۱۴۰۱ تا کنون ۳۵ تن از شهروندان عزیزمان را در همین تیراندازی‌های نامتعارف و رعب آور از دست داده‌ایم و ده‌ها تن نیز نقص عضو شده‌اند که بسیار دل خراش است.

وی با تاکید بر اینکه تیراندازی در مراسم عزا و عروسی جرم است و پلیس با خاطیان این گونه جرایم مماشات نمی‌کند تاکید کرد: پلیس همواره در این مقوله مهم نگاه پیشگیرانه و هشداری داشته و با بسیج امکانات تحت اختیار خود نسبت به آموزش و فرهنگ سازی اقدام و طی دو دهه اخیر تلاش کرده تا از فضیلت بی منطق چنین کاری کاسته و به قبح آن بیافزاید.

اهالی رسانه می‌توانند با کار فرهنگی و تولید محتوای اثر گذار در این زمینه نقش آفرینی کنند.

یک خبرنگار و فعال رسانه می‌گوید: همانطور که کاربرد حماسی واژه تفنگ در دفاع از وطن در حوزه‌های ادبیات، موسیقی، شعر، آثار فرهنگی و تولیدات رسانه‌ای به وفور دیده می‌شود، باید کاربرد خشونت بار استفاده از سلاح در مجالس شادی و عزا نیز تقبیح شود.

سعید عباسی اضافه کرد: تولید محتوا‌های کوتاه در شبکه‌های اجتماعی با پیام احساسی (نه دستوری) و راه اندازی پویش نه تیراندازی در مراسم عزا و شادی و تقبیح این رفتار خطرآفرین، وظیفه اهالی رسانه است که باید مد نظر قرار گیرد.

رهام ولایتی نژاد روانشناس و مشاور دلایل تداوم و تکرار استفاده از سلاح در مراسم عزا و شادی را در قالب سه محور ذیل عنوان کرده است:

۱. ضعف جایگزین‌های فرهنگی: وقتی سازوکار‌های مدرن ابراز احساسات (مثل موسیقی و یا آیین‌های بومی ایمن) کم باشند، تیراندازی به‌عنوان نماد هیجان باقی می‌ماند.

۲. فقدان آموزش رسانه‌ای: رسانه‌ها کمتر روایت‌های فرهنگیِ تازه و مثبت را درباره‌ی آیین‌های شادی یا سوگواری ارائه کرده‌اند.

۳. نظام پاداش فرهنگی غلط: در برخی جوامع، کسی که «تیر هوایی» شلیک کند، هنوز مورد تشویق قرار می‌گیرد؛ در حالی که چنین فردی باید مسئول پیامدهایش شناخته شود.

گردیان جعفری مدرس دانشگاه با بیان اینکه راهبرد آموزش و آگاهی‌بخشی نقش موثری در حذف این رفتار خطر آفرین دارد می‌گوید: معلمان و مدرسان مدارس و دانشگا‌ها باید در کلاس‌های درس نسبت به خطرات فیزیکی و قانونی تیراندازی، دانش آموزان و دانشجویان را آگاه کنند.

آقای جعفری با بیان اینکه پیوست‌های فرهنگی و آیینی می‌تواند جایگزینی مناسبی برای حذف این پدیده شوم ومذموم باشد به برخی از این پیوست‌ها اشاره و اضافه کرد: نواختن ساز محلی، اجرای دف، آتش‌بازی کنترل‌شده و احیای نماد‌های سنتی غیرخشونت‌آمیز (مثلاً «هلهله» یا «چوب‌بازی» به‌جای شلیک) از جمله این موارد جایگزین است.

این کارشناس مسائل فرهنگی مدیریت قانونی و انتظامی را راهکاری دیگر برای برون رفت از این چالش اجتماعی می‌داند و معتقد است اجرای قاطع قانون با عدالت فرهنگی (مجازات بدون تحقیر قوم یا قبیله)، شناسایی بزرگان طایفه به‌عنوان ضامن پیشگیری از وقوع این اتفاق مشابه و ضبط نمادین سلاح‌های مجاز برای مناسبت‌ها با نظارت شورا‌های محلی از جمله این راهکارهاست.

رهام ولایتی نژاد روانشناس و مشاور نیز مداخلات روان فرهنگی را به عنوان راهکاری مناسب در این زمینه می‌داند و می‌گوید: حس «غرور فرهنگی مسئولانه» در کنار آموزش مهارت‌های کنترل هیجان در مراسم جمعی می‌تواند سد راه این رفتار نابهنجار باشد. 

سعید عباسی خبرنگار و فعال رسانه هم به پیوست رسانه‌ای این موضوع اشاره می‌کند و می‌گوید: نمایش نتایج تلخ تیراندازی در مراسم عزا و شادی به صورت نرم و اثرگذار (نه صرف اطلاع‌رسانی خشک قضایی)، تولید محتوا‌های کوتاه در شبکه‌های اجتماعی با پیام احساسی (نه دستوری)، به‌کارگیری روحانیون، معلمان و بزرگان برای تغییر نگرش تدریجی و برگزاری جشنواره‌های «مراسم بدون تیر» با پاداش نمادین راهکار‌های مناسبی است که می‌تواند استفاده از سلاح در مراسم عزا و شادی را به حداقل ممکن برساند.

با جمع بندی تحلیل کارشناسانی که در این گزارش ذیل این مقوله سخن گفتند می‌توان گفت: برای حذف تیراندازی در مراسم عزا و شادی نیازمند سه سطح هماهنگ شده هستیم:

۱. هنجارسازی فرهنگی (از طریق رسانه و آموزش)

۲. تقویت کنترل اجتماعی (بزرگان محلی و قانون)

۳. ایجاد جایگزین احساسی و آیینی ایمن

به امید روزی که با مشارکت ریش سفیدان و معتمدان و صد البته قانون، این رفتار نابهنجار اجتماعی و این پدیده شوم و مذموم در مراسم شادی و عزا رخت بربندد و شاهد جان باختن امثال زنده یاد حمید تخشی نباشیم.