بهبود شرایط بارشی با ورود سامانه‌های فعال زمستانی در بهمن‌ماه

بنابر اعلام کارشناسان حوزه هواشناسی، بررسی آخرین وضعیت بارش‌ها و چشم‌انداز سامانه‌های پیش‌رو نشان می‌دهد با گذشت ۱۰۰ روز از آغاز سال آبی، کشور از الگوی کم‌بارشی عبور کرده و وارد مرحله فعالیت سامانه‌های زمستانی شده است.

سحر تاجبخش مسلمان، رئیس سازمان هواشناسی کشور، در گفت‌وگوی اختصاصی با خبرنگار محیط زیست خبرگزاری صداو سیما با اشاره به تغییر الگو‌های جوی از نیمه آذرماه، از بهبود نسبی شرایط بارشی در ماه‌های پیش‌رو خبر داد.

او گفت: از نیمه آذرماه که الگو‌های کم‌بارش از کشور خارج شد، شرایط برای ورود سامانه‌های زمستانی فراهم شده است؛ به‌گونه‌ای که طی هفته‌های اخیر سامانه‌های نسبتاً فعالی بخش‌های غربی و جنوبی کشور و تا حدی سواحل دریای خزر را تحت تأثیر قرار دادند. این سامانه‌ها به‌ویژه در نیمه جنوبی کشور بارش‌های قابل توجه و در برخی مناطق بارش‌های سیلابی به همراه داشتند.

فعالیت سامانه‌های زمستانی تا پایان دی‌ماه

رئیس سازمان هواشناسی با اشاره به پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت افزود: طی هفته آینده سامانه‌ای با شدت کمتر وارد کشور خواهد شد که دامنه‌های زاگرس، البرز، بخش‌هایی از غرب کشور و سواحل دریای خزر را تحت تأثیر قرار می‌دهد. هرچند این سامانه به اندازه سامانه‌های قبلی فعال نیست، اما به‌عنوان یک سامانه زمستانی می‌تواند در مناطق شهری بارش باران و در ارتفاعات و مناطق سردسیر بارش برف ایجاد کند؛ برفی که نقش مهمی در ذخیره آب برای فصل گرم سال خواهد داشت.

بهمن‌ماه با بارش‌های نرمال

تاجبخش مسلمان با اشاره به چشم‌انداز بهمن‌ماه گفت: الگو‌های فعلی نشان می‌دهد از بهمن‌ماه مجدداً سامانه‌های فعال‌تری وارد کشور خواهند شد و شرایط بارشی از نظر مقایسه با دوره بلندمدت، نرمال خواهد بود. البته به دلیل فاصله زمانی بیش از دو هفته، جزئیات دقیق این سامانه‌ها متعاقباً از سوی کارشناسان سازمان هواشناسی اعلام می‌شود.

افزایش ۱۱ درصدی بارش؛ اما توزیع نامناسب

رئیس سازمان هواشناسی با بیان اینکه تاکنون میانگین بارش کشور ۷۵ میلی متر به ثبت رسیده و حدود ۱۱ درصد بالاتر از نرمال بلندمدت بوده است، تأکید کرد: این افزایش به‌صورت یکنواخت در کشور توزیع نشده و همین موضوع نگرانی‌هایی ایجاد کرده است. به گفته وی، استان‌هایی مانند تهران، البرز، قزوین، همدان و مرکزی همچنان با بیش از ۶۰ درصد کاهش بارش مواجه‌اند و منابع آبی در این مناطق در وضعیت مناسبی قرار ندارند.

وی با تأکید بر ضرورت مدیریت مصرف آب افزود: حتی با وجود افزایش میانگین بارش کشور، صرفه‌جویی و مدیریت منابع آب باید به‌طور جدی در دستور کار قرار گیرد، چرا که کمبود بارش در برخی استان‌ها می‌تواند تبعات بلندمدت به همراه داشته باشد.

بارش‌های حدی؛ پیامد تغییر اقلیم

تاجبخش مسلمان، بارش‌های شدید و متمرکز پاییز امسال را یکی از پیامد‌های تغییر اقلیم دانست و گفت: از مهم‌ترین اثرات تغییر اقلیم، افزایش رخداد پدیده‌های حدی است. بارش‌های سیلابی سنگین در نیمه جنوبی کشور طی هفته‌های اخیر نمونه‌ای از این پدیده‌هاست. هرچند این بارش‌ها باعث‌تر شدن سطح زمین و بهبود موقت شرایط شد، اما بخش قابل توجهی از آب بدون امکان ذخیره‌سازی، به دریا بازگشت.

وی با اشاره به گزارش‌های هیئت بین‌دولتی تغییر اقلیم (IPCC) خاطرنشان کرد: الگو‌های بلندمدت نشان می‌دهد تکرار چنین بارش‌هایی در نوار جنوبی کشور در سال‌ها و دهه‌های آینده محتمل است؛ به‌طوری که ممکن است در مدت چند روز، معادل بارش یک‌ساله یک ایستگاه هواشناسی ثبت شود.

ضرورت تصمیمات حاکمیتی برای مدیریت آب

رئیس سازمان هواشناسی با تأکید بر لزوم مدیریت منابع آب گفت: استفاده از ظرفیت‌های ذخیره آب در بالادست و پایین‌دست، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و حتی احیای روش‌های سنتی مانند آب‌انبارها، به‌ویژه در استان‌های جنوبی نظیر سیستان‌وبلوچستان و هرمزگان، باید به‌صورت جدی دنبال شود. وی این موضوع را یک تصمیم حاکمیتی دانست که با توجه به تغییر ریتم بارش‌ها، اجتناب‌ناپذیر است.

تجربه جهانی در مواجهه با بارش‌های شدید

تاجبخش مسلمان با اشاره به تجربیات بین‌المللی گفت: کشور‌هایی مانند ژاپن سال‌هاست از ظرفیت‌های مختلف برای مدیریت بارش‌های شدید استفاده می‌کنند. همچنین رخداد‌های مشابهی در سال‌های اخیر در پاکستان، امارات و حتی برخی کشور‌های اروپایی و آمریکا مشاهده شده است. با توجه به قرارگیری ایران در کمربند خشک و نیمه‌خشک جهان، بهره‌برداری حداکثری از هر رویداد بارشی اهمیت دوچندان دارد.

دقت پیش‌بینی‌ها و چالش عدم قطعیت

رئیس سازمان هواشناسی با ارزیابی عملکرد پیش‌بینی‌های امسال اظهار کرد: با وجود پاییز کم‌بارش، پیش‌بینی‌ها در حوزه کوتاه‌مدت و بلندمدت تا حد زیادی محقق شد و هشدار‌های صادرشده، به خسارات نسبت به سال‌های گذشته شد. وی با اشاره به پیشرفت جهانی در تولید داده‌های باکیفیت و استفاده از هوش مصنوعی در مدل‌های پیش‌بینی، خاطرنشان کرد: با این حال، عدم قطعیت پیش‌بینی به دلیل پیچیدگی و ناشناخته‌های جو همچنان وجود دارد؛ موضوعی که در رخداد‌هایی مانند سیل تگزاس یا سیل اسپانیا نیز مشاهده شد.

پاسخ به شایعات درباره بارورسازی و «ابردزدی»

تاجبخش مسلمان در پاسخ به برخی ادعا‌های مطرح‌شده در فضای مجازی درباره انتقال رطوبت یا دخالت انسان در شکل‌گیری سامانه‌های بارشی گفت: شدت و گستردگی سامانه‌های جوی اخیر نشان می‌دهد این رخداد‌ها فراتر از توان مداخله انسانی است. وی تأکید کرد: انتقال غیر طبیعی رطوبت از دریا‌های جنوبی به فلات مرکزی با دخالت انسان از نظر علمی امکان‌پذیر نیست، هرچند بارورسازی ابر‌ها در شرایط خاص و در حضور سامانه بارشی، می‌تواند به تقویت یا تسریع بارش کمک کند.

راهکار برای استان‌های کم‌بارش

رئیس سازمان هواشناسی در جمع‌بندی سخنان خود، مهم‌ترین راهکار برای استان‌های کم‌بارش مانند تهران و البرز را مدیریت یکپارچه منابع آب دانست و گفت: بازچرخانی آب، استفاده از آب‌های خاکستری، تفکیک مصارف آب شرب و توسعه سامانه‌های جمع‌آوری آب در پایین‌دست از جمله اقداماتی است که باید با برنامه‌ریزی سریع و جدی اجرا شود تا امنیت آبی کشور در آینده حفظ شود.