معاون محیط طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست از توسعه حفاظت مشارکتی، افزایش سطح مناطق حفاظت شده و تصویب کلیات برنامه جامع تنوع زیستی کشور در شورای عالی حفاظت محیط زیست خبرداد.
حمید ظهرابی در مصاحبه با خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما افزود: کلیات «برنامه جامع ملی حفاظت از تنوع زیستی کشور» بهعنوان یک سند پایه، هماهنگکننده و راهبردی، در شورای عالی محیط زیست به تصویب رسید؛ برنامهای که با هدف یکپارچهسازی سیاستها و اقدامات دستگاههای مختلف، مسیر جدیدی برای حفاظت از زیست محیط ها، گونهها و ذخایر ژنتیکی کشور ترسیم میکند.
وی افزود: این برنامه که با مشارکت سازمان حفاظت محیط زیست، وزارت نیرو، وزارت جهاد کشاورزی، سازمان منابع طبیعی و سایر نهادهای مرتبط تدوین شده، خلأ نبود یک چارچوب ملی منسجم در حوزه تنوع زیستی را جبران میکند و پس از نهاییشدن، وارد مرحله اجرا خواهد شد.
ظهرابی افزود: بر اساس این برنامه، چهار هدف کلان، ۱۳ راهبرد و ۹۷ برنامه اقدام پیشبینی شده است که از جمله مهمترین محورهای آن میتوان به یکپارچهسازی حفاظت از زیست بوم ها، آمایش سرزمین، لحاظ ملاحظات تنوع زیستی در طرحهای توسعهای، افزایش مشارکت مردم و تبادل دانش بینالمللی اشاره کرد.
وی گفت: ایجاد مناطق حفاظتشده تا ۳۰ درصد از مساحت کشور و بازسازی ۳۰ درصد از زیست بومهای تخریبشده نیز از اهداف کلیدی این برنامه در افق پیشبینیشده است.
معاون محیط طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست افزود:همزمان با تصویب کلیات این برنامه، ساختار مستقل مرجع ملی کنوانسیون تنوع زیستی نیز در شورای عالی محیط زیست تصویب شد. این ساختار با هدف سیاستگذاری، هماهنگی بینبخشی و پیگیری تعهدات بینالمللی ایران در حوزه تنوع زیستی تشکیل شده و آییننامه داخلی، اعضا و وظایف آن مشخص شده است.
ظهرابی تصریح کرد در حوزه مدیریت حریق، سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان منابع طبیعی در حال تدوین یک برنامه مشترک ملی هستند که تمرکز اصلی آن بر پیشگیری، مشارکت جوامع محلی، تجهیز نیروها و استفاده از فناوریهای نوین است. این برنامه با همکاری ستاد مدیریت بحران کشور در حال نهاییشدن است.
وی گفت: در این چارچوب، سامانههای پیشبینی، رصد و پایش حریق، استفاده از تصاویر ماهوارهای، دوربینهای حرارتی و تحلیل دادهها برای شناسایی سریع کانونهای آتش و برآورد خسارات پس از حریق در دستور کار قرار گرفته است.
آقای ظهرابی بر ضرورت ایجاد یگان تخصصی زمینی اطفای حریق تأکید دارد؛ یگانی آموزشدیده و مجهز که مشابه نمونههای بینالمللی، بهطور حرفهای مسئول مدیریت آتش در عرصههای طبیعی باشد. این پیشنهاد در سطح دولت مطرح شده و در حال بررسی است.
ظهرابی با اشاره به دیگر مصوبات شورا، از اضافه شدن سه منطقه جدید به مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست خبر داد و گفت: در این جلسه، منطقه حفاظتشده زرینگل در استان گلستان و دو اثر طبیعی ملی شامل «سرو کهنسال شهرستانک» و «چشمه قدمگاه در استان فارس» به تصویب رسید.
وی چشمه قدمگاه را یکی از شگفتانگیزترین رخدادهای تنوع زیستی کشور دانست و افزود: در محدودهای بسیار کوچک، ۹ گونه ماهی شناسایی شده که ۶ گونه آن بومی کشور و ۲ گونه کاملاً منحصر به همان چشمه هستند؛ موضوعی که اهمیت حفاظت از این ذخایر ژنتیکی ارزشمند را دوچندان میکند.
به گفته معاون محیط طبیعی و تنوع زیستی، با این مصوبات، وسعت مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست به حدود ۲۰ میلیون هکتار، معادل بیش از ۱۲ درصد از مساحت کشور رسیده است.
ظهرابی همچنین از تصویب ۷ قرق اختصاصی جدید در شورای عالی حفاظت محیط زیست خبر داد و گفت: این قرقها در استانهای خراسان شمالی، خراسان جنوبی، یزد، گلستان و اصفهان قرار دارند و مجموعاً حدود ۴۰۰ هزار هکتار به عرصههای حفاظتشده با مدیریت بخش خصوصی و جوامع محلی اضافه میکنند.
وی افزود: با احتساب قرقهای قبلی، وسعت مناطق حفاظتشده مردمی در کشور از یک میلیون هکتار عبور کرده است و تجربه این مناطق نشان میدهد که مشارکت مردم، منجر به افزایش چشمگیر جمعیت حیات وحش، کاهش تخلفات و حتی ایفای نقش ضربهگیر برای مناطق تحت مدیریت دولتی شده است و ارزیابیها نشان میدهد در این مناطق، جمعیت حیاتوحش افزایش چشمگیری داشته، تخلفات و آتشسوزیها کاهش یافته و این مناطق نقش ضربهگیر برای مناطق حفاظتشده دولتی را ایفا کردهاند.
معاون محیط طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به تعهدات بینالمللی ایران گفت: با احتساب حفاظتهای دولتی، مردمی و بخش خصوصی و در چارچوب طرح جامع تنوع زیستی، امیدواریم تا افق ۱۴۱۰ به هدف حفاظت از ۳۰ درصد اراضی کشور دست یابیم.
ظهرابی، کمبود نیروی انسانی را یکی از چالشهای اصلی حفاظت از عرصههای طبیعی دانست و گفت: سازمان حفاظت محیط زیست با طراحی یک برنامه جامع، استفاده از فناوریهای نوین و هوش مصنوعی را در دستور کار قرار داده است.
وی از راهاندازی سامانههای پایش خشکسالی اکولوژیک، پیشبینی و رصد حریق، پایش تصویری، استفاده از دادههای ماهوارهای و پهپادها برای سرشماری حیات وحش خبر در ۱۳ استان و توسعه سامانههای تصویری و ماهوارهای برای شناسایی تخلفات اشاره کردو افزود: هدف ما ایجاد یک سامانه یکپارچه هوشمند است که بتواند تخلفات، تغییر کاربری اراضی و تهدیدات را بهصورت برخط شناسایی و هشدار دهد.
معاون محیط طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست گفت: طرح هوشمندسازی پارک ملی گلستان بهعنوان پایلوت، با تأمین منابع مالی وارد مرحله انتخاب مشاور شده و اجرای آن در پی دستور رئیسجمهور با جدیت در حال پیگیری است.
ظهرابی با اشاره به مشارکت مردمی در سایر عرصهها افزود: رویکرد کلان سازمان حفاظت محیط زیست تمرکز دولت بر حفاظت از نقاط داغ تنوع زیستی و واگذاری حفاظت سایر عرصههای ارزشمند به مردم و بخش خصوصی است؛ بطوریکه ارزیابیهای انجامشده نشان میدهد در مناطقی که حفاظت از حیات وحش با اعتماد دولت به مردم و واگذاری مدیریت به جوامع محلی و بخش خصوصی انجام شده، جمعیت گونههای جانوری رشد قابل توجهی داشته و همزمان میزان تخریب و آتشسوزیها کاهش یافته است.
وی تصریح کرد بررسیها حاکی از آن است که در طول ۱۰ سال گذشته، جمعیت حیات وحش در برخی محدودههای تحت حفاظت مردمی تا حدود ۱۰ برابر افزایش یافته و در مواردی، مناطقی با سابقه چند دهه حفاظت مردمی، به سطحی از پایداری جمعیتی رسیدهاند که با مناطق دارای سابقه طولانی حفاظت دولتی قابل مقایسه است. این روند علاوه بر کاهش تعارضات، موجب ایجاد اشتغال، درآمد پایدار و تقویت نقش مردم محلی در حفاظت از طبیعت شده است.
وی افزود: نتایج مطالعات دانشگاهی، از جمله در پارک ملی گلستان، بیانگر آن است که مشارکت مردم در قالب شوراهای مشورتی باعث افزایش چشمگیر جمعیت حیات وحش، کاهش وسعت خسارات ناشی از آتشسوزیها و ارتقای اعتماد عمومی به حاکمیت شده به طوریکه جمعیت حیات وحش از حدود سه هزار راس در چند سال اخیر رسیده به ۱۰ الی ۱۲ هزار راس و این رویکرد بهعنوان یکی از موفقترین الگوهای حفاظت مشارکتی ارزیابی میشود.
وی تأکید کرد: هوشمندسازی، علاوه بر افزایش ضریب حفاظت، میتواند تعارضات انسانی، خطرات برای محیطبانان و خسارات ناشی از حریق و تخریب را به حداقل برساند.