داوود دانشجعفری وزیر اسبق امور اقتصادی و دارایی گفت: اصلاح سیاست ارز ترجیحی اگرچه دشوار است، تنها راهکار منطقی است؛ بنابراین انتقال یارانه از واردکننده به مصرفکننده و حمایت مستقیم از معیشت مردم بهترین گزینه است.
داوود دانشجعفری اقتصاددان و عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، در گفتوگو اختصاصی با خبرنگار اقتصاد کلان خبرگزاری صداوسیما، درباره ضرورت اصلاح سیاست ارز ترجیحی اظهار کرد: در سالهای گذشته اقتصاد ایران عملاً با چند نرخ ارز اداره میشد؛ یک نرخ مربوط به ارز کالاهای اساسی، نرخ دیگر ارز نیمایی و نرخ سوم ارز آزاد. این چندنرخی بودن، نهتنها کارایی نظام ارزی را از بین برد، بلکه زمینهساز رانت، فساد و قاچاق شد.
وی افزود: در سیاست قبلی، دولت ارز ارزان را در اختیار واردکنندگان کالاهای اساسی قرار میداد با این انتظار که کالا با قیمت پایین به دست مردم برسد، اما در عمل چنین اتفاقی نمیافتاد. اختلاف شدید قیمت ارز باعث میشد صفهای طولانی برای دریافت ارز شکل بگیرد و تقاضای غیرواقعی ایجاد شود.
دانشجعفری ادامه داد: بخشی از کالاهایی که با ارز یارانهای وارد میشد، یا با قیمت بالاتر در داخل عرضه میشد یا حتی به کشورهای همسایه قاچاق میشد، زیرا قیمت این کالاها در ایران بهمراتب پایینتر از کشورهای اطراف بود.
وزیر اسبق اقتصاد با اشاره به تجربه دولتهای مختلف در این خصوص گفت: این مسئله مختص یک دولت خاص نبود. در دولتهای مختلف، از جمله پیش از دولت آقای رئیسی، بارها مشاهده شد که دولت برای تأمین ارز ترجیحی ناچار میشد ارز را با قیمت بالاتر از بازار آزاد تهیه کند و مابهالتفاوت سنگینی بپردازد؛ موضوعی که فشار زیادی به بودجه وارد میکرد.
چرا اصلاح ارز ترجیحی اجتنابناپذیر شد؟
دانشجعفری تأکید کرد: واقعیت این است که منابع ارزی کشور محدود است و ادامه تخصیص ارز ارزان، نهتنها به نفع مردم تمام نمیشد، بلکه تقاضای کاذب ایجاد میکرد. وقتی یک کالا ارزانتر از ارزش واقعی عرضه میشود، طبیعی است که مصرف، قاچاق و سوءاستفاده افزایش پیدا کند.
وی توضیح داد: تصمیم دولت و مجلس این بود که بهجای پرداخت یارانه پنهان به واردکننده، مابهالتفاوت قیمت ارز مستقیماً به مردم پرداخت شود. در این مدل، درآمد حاصل از فروش ارز با نرخ واقعیتر، بهصورت یارانه نقدی یا کالابرگ به خانوارها بازمیگردد.
دانشجعفری افزود: اگر این یارانه بهدرستی محاسبه شود، قدرت خرید مردم حفظ میشود. یعنی خانواری که سال گذشته مقدار مشخصی کالای اساسی مصرف میکرده، با یارانه جدید نیز باید بتواند همان میزان کالا را تأمین کند.
عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام گفت: طبیعی است که افزایش نرخ ارز بر قیمت تمامشده برخی کالاها و حتی هزینه تولید اثر بگذارد. دولت وظیفه دارد از طریق سیاستهای حمایتی، تسهیلات بانکی و مدیریت نقدینگی، فشار را بر تولیدکنندگان و مصرفکنندگان کاهش دهد.
وی اضافه کرد: بانک مرکزی نیز در حال طراحی سازوکارهایی است تا تولیدکنندگان بتوانند با فشار نقدینگی کمتری ارز مورد نیاز خود را تأمین کنند.
اجرای طرح و لزوم همراهی مردم
دانشجعفری با اشاره به آغاز اجرای طرح گفت: من هم مانند بسیاری از مردم نگران نحوه اجرای آن بودم، اما در روزهای اخیر مشاهده کردم که قفسههای فروشگاهها پر است و کالاهای اساسی، در دسترس قرار دارد.
وی تأکید کرد: موفقیت این طرح به رفتار مردم هم بستگی دارد. اگر خانوارها بهدلیل نگرانی، بیش از نیاز واقعی خرید و انبار کنند، اجرای طرح دچار مشکل میشود. الگوی مصرف باید منطقی و مشابه گذشته باقی بماند.
وزیر اسبق اقتصاد در پایان تصریح کرد: یکی از نقاط ضعف، کمبود اطلاعرسانی است. مسئولان دولتی و دستگاههای اجرایی باید با مردم گفتوگوی مستقیم داشته باشند و به سؤالات آنها پاسخ دهند. صدا و سیما میتواند نقش مهمی در تبیین ابعاد این اصلاحات و کاهش نگرانیهای عمومی ایفا کند.